Plansze dydaktyczne ukazujące klasyfikację roślin i zwierząt można zawiesić w pokoju dziecka.

Jak często dusza człowieka, zwłaszcza dziecka pozbawiona jest kontaktu z naturą. Nie ma takiego opisu, takiego obrazka w książce, który mógłby zastąpić widok prawdziwych drzew i całego życia wokół nich w prawdziwym lesie. Coś emanuje z tych drzew, co przemawia do naszej duszy. Tego czegoś nie przekaże nam żadna książka, czy muzeum. Las ujawnia, że w nim nie tylko drzewa istnieją, ale wraz z nimi cały zbiór powiązanych ze sobą form życia. I ta ziemia, ten klimat, ta kosmiczna siła przyrody potrzebne są dla rozwoju wszystkich tych stworzeń. Istnieje cała masa stworzeń wokół drzew, dostojnych i różnorodnych rzeczy, poszukiwanych przez niejednego z nas, których nie można przynieść do szkoły. – Maria Montessori

 W szkole podstawowej nauka biologii dla dzieci w wieku od sześciu do dwanastu lat skupia się na trzech głównych tematach:

1. Eksperymenty i obserwacja roślin i zwierząt w celu odkrycia wspaniałej różnorodności i potrzeb roślin i zwierząt.
2. Ewolucja roślin i zwierząt.
3. Klasyfikacja roślin i zwierząt.

Na początku każdego roku nauczyciel inspiruje dzieci do przeprowadzania doświadczeń w tych dziedzinach poprzez opowiadanie im różnorodnych historii, prezentowanie pięknych książek, plakatów, tabel i osi czasu. Następnie każde dziecko rozpoczyna swoją indywidualną podróż odkrywczą, łącząc się z innymi dziećmi w małe grupy projektowo-badawcze, by po zakończeniu projektu zrobić dla wszystkich prezentację. Każdy rok jest nieprzewidywalny, nawet  nauczyciel nie wie do końca, co będzie przerabiał ponieważ reguła mówi: “podążaj za dzieckiem”.

Eksperymenty i Obserwacje

Eksperymenty i obserwacje pomagają dziecku:

1. odkryć jak rośliny i zwierzęta żyją, 
2. dowiedzieć się jakie są ich potrzeby
3. poznać zadziwiającą różnorodność form życia na ziemi.

Dzieci stają się świadome świata na nowy sposób, odkrywając najmniejsze rośliny w szczelinach chodnika – rosnące wszędzie, gdzie tylko mogą znaleźć choć trochę światła, wilgoci i pożywienia. Takie codzienne doświadczenia sprawiają, że dzieci doceniają i chronią wszystkie stworzenia.

Adaptacja i zmiany w roślinach i zwierzętach

Experymenty i obserwacje prowadzą do odkryć, którę pozwalają dzieciom, poprzez ich wyobraźnię, odbyć niezwykłą podróż w czasie prowadzącą aż do początków życia na ziemi, by poznać cud różnorodności, adaptacji i zmian, jakie zachodziły i zachodzą w roślinach i zwierzętach na przestrzeni czasu. 

Klasyfikacja Roślin i Zwierząt

Odkrycie  mnóstwa rodzajów roślin i zwierząt pomaga dzieciom zrozumieć dlaczego musi istnieć system ich klasyfikowania i nazywania – to jest klasyfikacja biologiczna. Dzieci chcą wiedzieć jak i dlaczego rośliny i zwierzęta są klasyfikowane i jak ten system klasyfikacji zmienia się w trakcie nauki o biologii. Praca ta łączy biologię z logiką, matematyką i językami polskim i łaciną. Kiedy przedmioty są ze sobą powiązane w ten sposób i dziecko może swobodnie podążać wedle swoich zainteresowań, fakty na stałe wchodzą do pamięci, a nie jak to się często dzieje zostają zapamiętane, sprawdzone i zapomniane. Biologia może stać się centrum zainteresowania dziecka na bardzo długi czas.

Dobrze, jeśli dzieci mają dostęp do modeli ciała ludzkiego i pracują z nimi często. Znajomość ciała ludzkiego to jedno z ważnych zadań edukacji dzieci w wieku od 6 do 12 lat.

Nasze Ludzkie Ciała

Dziecko od urodzenia nieustannie uczy się o ciele. Najpierw poprzez obserwację jak rodzice dotykają, przenoszą, dbają i szanują ciało niemowlęcia i rozwijającego się dziecka, a także jak się odżywiają i dbają o swoje ciała mama i tata, jak do swoich ciał się odnoszą. Naturalny i zdrowy stosunek do ciała i płci rozwija się jeśli jest on tematem rozmów w domu i w szkole. W innym przypadku dziecko będzie zmuszone dowiedzieć się o tych rzeczach z mediów lub z innych nieznanych źródeł. Dbanie o nasze ciała i nauka szacunku wobec ciała innych ludzi, miłość, relacje, rodzina, sex – jakie inne ważniejsze informacje jak nie te powinniśmy przekazać prawidłowo naszym dzieciom.
———-

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Cykl rozwojowy motyla Monarcha. Obserwowanie rozwoju motyla z gąsienicy lub żaby z kijanki jest dla dzieci niezwykłym przeżyciem

Troska o żywe organizmy niesie zaspokojenie dla jednego z najbardziej żywych instynktów dziecięcego umysłu. Nie ma nic lepszego, aby rozbudzić w dziecku umiejętność przewidywania.- Maria Montessori 

Powtarzamy ten cytat, który pewnie czytaliście już w poprzednim rozdziale o roślinach, ponieważ jest on bardzo ważny. Podejście z szacunkiem do natury, do wszystkich żywych organizmów rozpoczyna się w domu w pierwszych latach życia. Dzieje się to poprzez spędzanie czasu na podwórku – tak często i długo jak to tylko możliwe, we wszystkie pory roku, w różne pogody, doświadczając zwierząt w ich naturalnym środowisku, słuchając śpiewu ptaków, zbierając muszle na plaży, ucząc się rozpoznawać i nazywać owady, ryby, płazy, gady, ptaki czy ssaki.

Stolik Przyrodniczy lub Półka przyrodnicza

Naturalne znaleziska związane ze zwierzętami można prezentować na stoliku obok obiektów roślinnych lub przygotować oddzielny stolik lub półkę. Znaleźć się tutaj mogą między innymi różne rodzaje muszli, ptasie gniazda, obrazki, zdjęcia i dziecięce prace na temat zwierząt.

Razem z dzieckiem możecie ćwiczyć wasz słuch rozpoznając odgłosy ptaków, które są w waszym zasięgu lub kiedy jesteście na wycieczce. Na przykład pozycja Ptaki Polski autorstwa A. Kruszewicza z płytą CD może okazać się wspaniałym prezentem dla dziecka

Zwierzęta

Małe dzieci odnoszą się do zwierząt z ogromną sympatią. W czasie, gdy uczą się odnosić z szacunkiem i miłością do innych oraz szanować środowisko w ogólnym pojęciu jest to również dobry moment na pokazanie dziecku, w jaki sposób być miłym dla zwierząt. Jedną z lekcji, jaką nauczyłam się na moim pierwszym kursie w Londynie, było jak podnosić i trzymać kota, rozpoczynając od uważania na to, aby być cicho i poruszać się spokojnie, kiedy podchodzi się do kota, a następnie mówić do niego delikatnie. W końcu dowiedziałam się, w jaki sposób pokazać dziecku, gdzie ma położyć swoje ręce, kiedy podnosi kota i jak delikatnie przytulić go do swojej piersi. Dzieci są zachwycone poznawaniem takich drobnych szczegółów w umiejętności dbania o zwierzęta i nie powinniśmy oczekiwać, że dzieci automatycznie wiedzą jak traktować zwierzęta, jeśli nikt im tego wcześniej uważnie nie pokazał.

Najlepiej obserwować zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Możemy dziecku zapewnić taką możliwość, na przykład obserwowania ptaków na wolności raczej niż w klatce, jeśli za oknem zawiesimy karmnik i pokażemy jak cichutko siedzieć, żeby ptaki się nie przestraszyły. Użycie lornetki daje dziecku poczucie uczestnictwa w zajęciach ptaków i pozwala obserwować je z daleka. Zaskakujący jest fakt, że kiedy w dziecku obudzi się zainteresowanie w podglądaniu przyrody, może ono całkowicie skupić się i pozostać nieruchomo przez długie minuty.

Jeśli w klasie pojawi się jakieś zwierzę musimy przede wszystkim zadbać o wszystkie jego potrzeby – komfort, swobodę poruszania i ćwiczenia, jedzenie, ciepło, delikatne odnoszenie się do niego. Jego wizyta powinna trwać tak długo, jak zwierzę będzie tego chciało. Szacunek dla zwierzęcia jest ważniejszy niż nasza ciekawość. W naszym domu trzymaliśmy zawsze dwa czyste i gotowe pojemniki w razie, gdyby odwiedziła nas jakaś salamandra albo mały wąż. Nie zabierze nam dużo czasu zerwanie jakiegoś mlecza, albo innej małej roślinki, zroszenie ich wodą i wsadzenie do terrarium, żeby zwierze mogło się za nią schować w czasie swej krótkiej wizyty. Za terrarium służyć może wielkie akwarium albo prosty w miarę duży słoik. Bardzo ważne jest jednak, by pamiętać, że nawet w czasie któtkiej wizyty zwierzę potrzebuje powietrza. Jeśli używamy na przykład wielkiego słoika pamiętajmy, żeby pokazać dziecku, że w zakrętce muszą być dziury, albo że zamiast zakrętki użyć można gazy zamocowanej za pomocą gumki. W pojemniku należy również utrzymywać wilgotność. Pamiętajmy jednak, że łatwo jest nalać zbyt dużo wody, warto więc użyć spryskiwacza do roślin. Tego typu zasady i lekcje mogą być przećwiczone wcześniej z naciskiem na wolną i dokładną prezentację wszystkich czynności. Takie podejście pokazuje, że dorosły szanuje tę pracę i uważa ją za ważną, i że tego samego oczekuje od dziecka, żeby było ostrożne i dało z siebie wszystko.

Modele zwierząt pozwolą dziecku zaznajomić się z wyglądem i nazwami zwierząt z całego świata

Obserwowanie cyklu rozwojowego motyla w domu lub klasie jest dla dziecka niezwykle tajemniczym eksperymentem. Gąsienice można znaleźć samodzielnie lub zamówić. Gąsienice dużo jedzą i potrzebują częstego czyszczenia słoika, nowych gałązek, bycia w świetle, ale nie w pełnym słońcu, wilgotności. Na dno słoika warto wsypać odrobinę wyparzonego piasku. Motyla wypuśćcie na wolność!

Takie eksperymenty to wspaniały sposób na wprowadzenie w niezwykłą tajemnicę cyklu życia różnych zwierząt, na przykład od kijanki do żaby. Warto również wprowadzić dziecko w różnice pomiędzy ssakami łożyskowcami, stekowcami i torbaczami.

Bardzo często dzieci mają mniejszy dostęp do zwierząt niż do roślin dlatego proponujemy, aby po pierwszych doświadczeniach z żywymi zwierzętami (na przykład kotem czy psem) wprowadzać dziecku modele zwierząt z całego świata, zdjęcia, obrazki, książki. Szukajcie zdjęć i książek na których zwierzęta są pokazane w całości i na białym tle, żeby dziecko wiedzało dokładnie, jak wygląda tygrys, a nie ‘tygrys i skała i krzewy’ albo ‘głowa tygrysa’.

Spróbujcie porównać ludzi z różnymi zwierzętami, ich kończyny, oczy, usta itd. Zwracając uwagę na różnice i podobieństwa. Rozmawiajcie o potrzebach, jakie mają wszyskie stworzenia: pożywienie, woda, schronienie, ciepło, poczucie bezpieczeństwa. Pokażcie, że my wszyscy jesteśmy częścią życia na ziemi, a każdy żywy organizm jest ważny i potrzebny, spełnia jakąś funcję w środowisku.

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Atmosfera miłości i szacunku dla roślin i zwierząt w domu jest najlepszym fundamentem.

Nic nie może zastąpić spacerów na łonie natury, słuchania śpiewu ptaków, poszukiwania muszelek na plaży, przyglądania się codziennemu wzrostowi kwiatów w ogrodzie. Od samego początku niezbędne jest wytworzenie więzi pomiędzy dzieckiem i naturą.

ROŚLINY

Dla niemowlęcia możemy zapewnić kwiaty i owoce, które może ono poznawać wzrokowo i poprzez węch. Schroń się z nim w cieniu drzewa i słuchajcie szeleszczących na wietrze liści. Ważne jest, by codziennie spędzać z dzieckiem trochę czasu na zewnątrz doświadczając natury w czasie różnych warunków pogodowych i we wszystkie pory roku.

Bardzo wcześnie dziecko doceni różnorodność tekstur i kolorów kory drzewa, liści, kwiatów, a następnie będzie ciekawe kolorowych obrazków w książkach o roślinach.

W tych pierwszych trzech latach życia dziecko chłonie, bez wysiłku, każde doświadczenie i wszelkie nazwy. Pod koniec tego okresu dojdzie u niego do “eksplozji” języka, w której będzie ono używało wszystkich zasłyszanych wcześniej słów. Od samego początku możemy więc używać precyzyjnych określeń, aby później dziecko mogło robić to samo. Nie tylko kwiat, ale Mak, Stokrotka czy Róża, wraz z przymiotnikami takimi jak pomarańczowa, mała, miękka.

Jeśli jesteś ogrodnikiem i znasz naukowe nazwy roślin lub ich określenia po łacinie odkryjesz, że są one dla dziecka tak samo proste, jak nazwy pospolite, a jak wielka to zabawa, by uczyć się ich już teraz.
Jeśli planujesz przygotowanie odpowiedniego dla dziecka otoczenia na zewnątrz upewnij się, że będzie ono zawierało przestrzeń dla dzikiej flory i fauny. Jednymi z najlepszych biologicznych okazów na takiej przestrzeni mogą być na przykład mlecze polne i osty.

Kiedy dziecko zacznie chodzić, istnieje wiele czynności, które może ono wykonywać w odniesieniu do roślin. Zbierać liście leżące przy doniczkach, odkurzać szmatką liście kwiatów, zbierać i podawać świeże owoce i tak dalej. Dzieci w tym wieku uwielbiają proste układanie bukiecików czy zmywanie liści, gdyż cieszy je wszystko, co związane jest wodą, napełnianie wodą malutkiego wazonu czy położenie kwitnącego kwiatka na ozdobnej serwetce, aby ozdobić rodzinny posiłek.

Świetnym pomysłem na włączenie dziecka w prace na działce jest zapewnienie mu małych narzędzi ogrodowych i taczki, tak by dziecko mogło przewozić skoszoną trawę lub cokolwiek innego, co powinno być gdzieś przetransportowane. Jeśli nie posiadamy ogrodu, wtedy ważna jest nawet ta jedna jedyna doniczka z jednym kwiatkiem. Duża gliniana doniczka może właściwe służyć jako świetny całoroczny ogród dla rodziny, a jej rozmiar jest idealny, by dziecko mogło uczestniczyć w pracach ogrodowych od najmłodszych lat.

UWAGA: Upewnij się, że domowe i ogrodowe rośliny, które uprawiacie są bezpieczne dla dzieci.

Przepiękne zdjęcia roślin i kwiatów, czasami wielkie arcydzieła sztuki, mogą być powieszone na ścianie. Kiedy dziecko doświadcza natury w ten sposób możesz się zdziwić jak bardzo może być ono zainteresowane książkami ukazującymi naturę (poradnikami, albumami, katalogami roślin itp.).

Zwierzęta

Lepiej obserwować zwierzęta na wolności, niż w klatkach. Zawieś karmnik dla ptaków za oknem i pokaż dziecku jak siedzieć spokojnie, by ich nie przestraszyć.

Lornetka może sprawić, że dziecko poczuje się uczestnikiem ptasiego życia i pozwoli my przyglądać się ptakom z daleka. Przyglądanie się kijankom czy rozwijającym się kokonom jest całkowicie magicznym przeżyciem dla każdego dziecka. Daje mu możliwość obserwowania różnych osobników z bliska bez konieczności zabierania ich z naturalnego środowiska.

Ponieważ dzikie zwierzęta są dla dziecka mniej dostępne niż rośliny, proponujemy obserwowanie ptaków, owadów i innych zwierząt w naturze, a po takich doświadczeniach zapewnienie większej ilości modeli zwierząt, obrazków, zdjęć czy książek o nich – książek obrazkowych, pierwszych książek do czytania, czy katalogów zwierząt.

Zabawa modelami zwierząt i klockami była zawsze ulubionym zajęciem bez końca dla wszystkich dzieci. Upewnij się tylko, że modele te stworzone z bezpiecznej, a nie toksycznej, odmiany plastiku. Odkryliśmy, że europejskie firmy produkują plastikowe produkty, które są bezpieczne dla dzieci w tym wieku.

Opieramy się tutaj na naturalnej miłości i więzi dziecka z naturą oraz skłonności do dotykania, trzymania i opiekowania się różnymi naturalnymi okazami jak kamyki, muszle, nasiona, kwiaty i liście, owady, szczenięta – wszystkim, co posiada lub nie posiada w sobie życia.

Modele zwierząt i książki mogą wspomóc dziecko w odkrywaniu zwierząt niedostępnych w jego najbliższym otoczeniu i zwiększyć liczbę możliwych do nauczenia się nazw.

Poza tym otrzymujemy od dziecka kolejny prezent, kiedy zwalniamy tempo, podążamy za jego zainteresowaniami, uczymy się żyć chwilą, doceniać naturę wokół nas, znajdując czas na słuchanie, smakowanie, oglądanie, odczuwanie, kiedy uczymy się być wdzięcznymi.

———————————————-
Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.