Nieustanne przygotowanie i adaptacja otoczenia do ciągle zmieniających się potrzeb i tendencji dorastających dzieci jest jednym z podstawowych zadań w edukacji i wychowaniu dzieci zaproponowanym przez Marię Montessori. Na pierwszym miejscu stawia się bezpieczeństwo, a następnie odpowiednie wsparcie dla swobody ruchu, badań, dokonywania wyborów, koncentracji, tworzenia, wykonania wszystkich zadań sekwencyjnie. To wszystko przyczynia się do optymalnego rozwoju dziecka.

Możliwość powiększenia przestrzeni do nauki i pracy w domu lub szkole o ogród lub werandę wpływa bardzo pozytywnie na rozwój umysłowy i fizyczny dziecka.

Naturalne materiały zamiast plastikowych, zwrócenie uwagi na prostotę, stonowane kolory, rośliny, piękno – wszystko to wzmacnia umysłowe i fizyczne zdrowie zarówno dziecka jak i dorosłego. Aby okazać szacunek dla rozwijającego się w dziecku zmysłu piękna, aby wspierać jego rosnącą samodzielność, a także by zainspirować go do wytężonej pracy, otoczenie przygotowujemy z najlepszych możliwych i dostępnych materiałów.

Wiek 3-6:

Dzieci w tym wieku często wolą pracować na podłodze zamiast przy stole – na dywanikich lub kawałkach dywanu, które można rozwijać i odkładać kiedy nie są używane. Rozłożone dywaniki wyznaczają miejsce pracy, podobnie jak robi to stół. W klasie czy w domu, zabawki, książki, materiały powinny być atrakcyjnie wyłożone na tackach lub w koszykach, które stoją na półkach uporządkowane zgodnie z tematem – język, matematyka, geografia, historia, nauki ścisłe, muzyka i sztuka itd. Każdy przedmiot ma swoje stałe miejsce tak, aby dzieci wiedziały, gdzie mogą go znaleźć i gdzie mogą go odłożyć dla następnej osoby kiedy skończą. Stoły i krzesła  powinny być tak wyprofilowane, aby wspierać odpowiednią postawę podczas siedzenia, która jest ważna w każdym wieku.

Wiek 6-12:

W tym wieku dziecko angażuje się w wiele projektów i potrzebuje miejsca takiego jak schowek lub specjalny kącik czy szafkę, gdzie może trzymać swoje prace.  Potrzebuje przestrzeni, w której znajdzie ciszę, lub możliwość mówienia. To zależy od dziecka i tego, czego ono potrzebuje, aby się skoncentrować i pracować. Podczas gdy dla dzieci w wieku 3-6 lat świat został “wniesiony” do ich domu dziecięcego, w wieku 6-9 lat dzieci zaczynają wychodzić do świata: chodzić na wycieczki do sklepów warzywnych na zakupy potrzebne do zrobienia projektów kulinarnych, dostarczać zapasy papiernicze do klasy, robić wywiady do różnych projetków, odwiedzać muzea i tak dalej. Dlatego też przygotowane otoczenie zawiera znacznie więcej doświadczeń ze świata poza szkołą czy domem.

Otoczenie w domu

W organizowaniu otoczenia dziecka w domu powinniśmy pamiętać o dwóch ważnych rzeczach.

1. Miejsce w każdym z pokoi na kilka, specjalnie wybranych rzeczy dla dziecka: Przy drzwiach frontowych niska ławka do siedzenia i miejsce na powieszenie płaszczy i trzymanie butów. W salonie miejsce na książki i zabawki dziecka – starannie i atrakcyjnie zorganizowane. Przemyśl wszystkie aktywności, które mają miejsce w domu (zmywanie, pranie, wieszanie prania, zamiatanie itd.) i postaraj się tak zorganizować przestrzeń, aby włączyć w nie swoje dzieci. Przemyśl narzędzia, których używasz i sprawdź czy są one bezpieczne i wygodne do użycia przez dzieci.
2. Nie wyjmuj zbyt wielu zabawek i książek w jednym momencie. Wystarczą te, którymi dziecko się zajmuje. Dobrym pomysłem jest zmiana rotacyjna – zabieranie tych książek i zabawek , które nie są już używane przez dziecko i odkładanie ich do schowka na pewien czas. Dzieci rosną, zmieniają się i potrzebują naszej pomocy w utrzymaniu ich otoczenia odpowiednio przestronnym i dającym spokój.

Otoczenie i Umysł

Każdy z nas niezależnie od wieku jest pod wpływem swojego otoczenia. Zwyczaj organizowania swojego otoczenia zmniejsza stres i pomaga w rozwoju zorganizowanego, efektywnego i kreatywnego umysłu. Dziecko włączane do porządkowania otoczenia, czy to w szkole czy w domu, które uczy się wybierać kilka ulubionych rzeczy zamiast zbierać stosy nieużywanych zabawek, książek i tak dalej, na wiele sposobów otrzymuje pomoc w nabywaniu dobrych nawyków w pracy czy umiejętności koncentrowania się, a jego umysł pozostaje czysty i niezagracony.

Dorosły

Model rodzica jest zawsze najważniejszym elementem otoczenia. Dziecko uczy się poprzez obserwację tego, co robimy, a nie poprzez to, co i ile mówimy.

————

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Jakość bycia z drugim człowiekiem jest znacznie ważniejsza niż ilość i jakość przedmiotów nas otaczających

W otoczeniu Montessori znaleźć możemy ogromną liczbę interesujących, a często wręcz tajemniczych i pociągających materiałów, wszystkie one są uporządkowane i starannie przygotowane do pracy, a cała przestrzeń zorganizowana i dająca poczucie ładu, który przynieść może wewnętrzny spokój i idealne warunki do pracy, ale w tym otoczeniu najważniejszy jest zawsze drugi człowiek – dziecko, nauczyciel, gość. 

Kiedy ponad rok temu zaczynaliśmy czytać o metodzie Montessori to pierwsze, co przyszło nam do głowy to, że powinniśmy zrobić lub kupić jak najwięcej odpowiednich materiałów, bo one są tak niezwykle ważne i bez nich to metoda Montessori nie będzie miała żadnego sensu. Na szczęście z upływem czasu coraz bardziej zauważamy, że elementem równie ważnym w otoczeniu, jak nie najważniejszym jest druga osoba, podejście i serce rodzica-nauczyciela.

Bo tak naprawdę piękne materiały mogą uporządkowane leżeć na pięknych niskich i dostępnych półkach, przestrzeń może być wyciszona i idealnie przygotowana do pracy, ale nasze podejście może zniszczyć wszystko i dziecko nawet nie spojrzy na żaden przedmiot – a szczególnie na ten, na który chcielibyśmy zwrócić jego uwagę. A jeśli już weźmie go do ręki to zacznie go używać w sposób dokładnie sprzeczny, z tym w jaki chcielibyśmy mu zaprezentować i na przykład zacznie rozrzucać wszystkie krążki po całym pokoju, by to samo zrobić z kolejnymi materiałami. 

Jakość bycia

Jaka jest jednak prawda? Cytując słowa pewnego nauczyciela montessori:

Nie ważna jest ilość pomocy, tylko jakość bycia wśród tych wszystkich pomocy.

A czym ma się przede wszystkim charakteryzować ta jakość bycia?

Najważniejszymi kwalifikacjami nauczyciela są nie słowa, ale prawdziwa cnota – Maria Montessori, Discovery of the Child

A co to jest cnota?

Według Słownika języka polskiego PWN jest to: “przestrzeganie zasad obowiązującej etyki; zespół dodatnich cech moralnych; prawość, szlachetność, zacność”. Chcielibyśmy więc dążyć do dobroci, mądrości, sprawiedliwości, umiejętności panowania nad sobą, męstwa, wiary, nadziei i miłości.

Takim najprostszym przykładem cnoty jest na przykład mówienie o dzieciach zawsze w sposób pozytywny, z nadzieją i wiarą, że dążą one do dobrego i nie mówienie przy nich o nich, bo jak Montessori pisze w swej książce ‘The Child in the Family’ (Dziecko w rodzinie):

Dziecko jest wrażliwe i bezkrytyczne do tego stopnia, że dorosły powinien kontrolować wszystko, co mówi czy robi, ponieważ wszystko zostaje dosłownie wyryte w dziecięcym umyśle.

Zadanie jest więc trudne, znacznie trudniejsze niż przygotowanie czy zakup wszystkich możliwych materiałów, czy nawet wybudowanie szkoły czy przedszkola. Mamy jednak nadzieję, że cechy te można w sobie rozwinąć pomimo naszych wielu wad, błędów i porażek.

Bardzo pomocne mogą być książki, choć muszę przyznać, że samo przeczytanie książki jest tylko pierwszym krokiem, żeby w końcy naprawdę zacząć nad sobą pracować, i że wciąż dużo pracy przed nami. Polecamy choć jedną z tych pozycji:

• Wyzwoleni rodzice, wyzwolone dzieci, Adele Faber, Elaine Mazlish
• Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły, Adele Faber, Elaine Mazlish – treści jak w książce powyżej, ale bardziej w formie konkretnych wskazówek i ćwiczeń dla rodziców.
• Między rodzicami a dziećmi. Przyjazne kontakty z pociechami, Dr Haim G Ginott, Alice Ginott, H. Wallace Goddard – Powyższe dwie książki powstały dzięki wykładom i zajęciom dla rodziców prowadzonych przed doktora Haima Ginotta, autora książki Między rodzicami, a dziećmi. Wydawnictwo udostępnia fragment tej książki, który można przeczytać w internecie. 

Wspierać życie, zostawiając je jednak w swobodzie, by samo się rozwinęło.
To jest właśnie podstawowe zadanie nauczyciela. – Dr Maria Montessori

WYBÓR ZABAWEK

Kiedy wybieracie zabawkę dla dziecka wyobraźcie sobie, co ono będzie z nią robiło. Czy będzie ona zachęcała do działania, które ma jakiś cel? Podejmowanie decyzji? Wyobrażanie sobie? Jak długo moje dziecko będzie bawiło się tą zabawką? Czy będzie ona zachęcała moje dziecko do odkrywania, spędzania razem z tą zabawką czasu? Jest wiele pięknych drewnianych czy materiałowych zabawek dostępnych dla dzieci, ale bardzo często brakuje zabawek, które pozwalałyby dziecku osiągnąć jakiś cel. Zabawki, dzięki którym dziecko podczas pracy z nimi osiąga jakiś cel wzmacniają jego wyobraźnię.

Wyobraźnia jest wspaniałym narzędziem człowieka, ale nie może ona zostać stworzona samoczynnie (z niczego). Kreatywna wyobraźnia ma swoje źródło i jest bezpośrednio związana z doświadczeniami zmysłowymi w rzeczywistym świecie. Bogata wyobraźnia uzdalnia do znalezienia rozwiązania (np. ułożenia puzzli) i pracy skierowanej na osiągniecie celu. Im więcej dziecko posiada doświadczeń w pracy z prawdziwymi zadaniami, które mają jakiś cel, tym bardziej jego wyobraźnia staje się użyteczna, twórcza i efektywna.

Wybraliśmy lub stworzyliśmy różnorodne zabawki, które dają szeroki wachlarz osiągnięć. Wiele z nich ma swój początek i koniec, kiedy zadanie, jakie stawiała dziecku zabawka do rozwiązania zostanie osiągnięte. Na przykład, jeśli dziecko włoży wszystkie płyty CD do pudełka na płyty CD to zadanie zostanie przez niego osiągnięte, będzie ono czuło wielką satysfakcję i chęć na powtórzenie tego zadania od początku.

Koordynacja pomiędzy okiem i rękami rozwija się, kiedy staje się oczywiste, jak działa zabawka, na przykład kostka ma być wkładana do kwadratowej dziury, a kulka do okrągłej.
Nie jest łatwą rzeczą dla dziecka skoordynować swoje mięśnie z tym, co widzą oczy. Dlatego też takie zadania pomagają dziecku rozwijać jego koordynację i koncentrację. Wszystko to powinno być brane pod uwagę podczas wybierania zabawek dla dziecka na odpowiednim poziomie jego rozwoju.

Używanie drewnianych zabawek zamiast plastikowych pomaga dziecku doświadczać naturalnego świata, kolorów drzewa, jego cieni i słojów oraz różnej wagi, rozmiarów i gęstości. Dobra jakość tych zabawek uczy dziecko szacunku dla własnych zabawek i daję mu poczucie własnej wartości. Piękno i trwałość jest bardzo ważna dla dziecka w każdym wieku, gdyż wpływają one na jego gust, który formuje się w tym czasie.

Ludzie, którzy we wczesnym dzieciństwie uczą się doceniać otaczające ich piękno potrafią z większą łatwością stworzyć piękny dom oraz piękny świat, kiedy już dorosną.

ORGANIZACJA I ROTACJA ZABAWEK

Zabawki powinny być trzymane nie tylko w pokoju dziecka, ale tam gdzie żyje cała rodzina. Nie polecamy tradycyjnych dużych pudełek na zabawki, w których małe części mogą się zagubić, a zabawki jest trudno odnaleźć.

Zabawki trzymamy zawsze w tym samym miejscu na półkach. Porządek w środowisku dziecka daje mu poczucie bezpieczeństwa i zaufanie do niego. Pudełka, tacki, małe pudełka schludnie ułożone na niskich półkach mogą okazać się bardzo pomocne w stworzeniu takiego porządku.

Obserwuj, którą zabawką twoje dziecko najbardziej lubi się bawić, a o których szybko zapomina i rzuca w kąt. Trzymaj tylko te zabawki w dostępnym miejscu dla dziecka w schludny i niezatłoczony sposób schowane w pudełkach lub na szafce.

NAUKA ODKŁADANIA ZABAWEK NA SWOJE MIEJCE

Systematyczne ograniczanie ilości zabawek, które dziecko ma w swoim zasięgu oraz uporządkowanie zabawek w taki sposób, że dziecko wie gdzie zawsze leżą dane zabawki pomaga nauczyć dziecko odkładania zabawek na swoje miejsce. Jednak najlepszym sposobem na nauczenie dziecka porządku jest przykład innych, którzy dbają o otoczenie i porządek. Jeśli dorosły starannie i nieustannie odkłada puzzle albo zabawki z powrotem na półkę i z radością prezentuje mu jak to robić to dziecko również po niedługim czasie obserwacji zacznie go naśladować. Czasem “odkładanie” zabawek do pudełek jest najprzyjemniejszą częścią zabawy w tym wieku. W szkole Montessori niemowlęta uczą się odkładania dużo łatwiej niż
w domu, ponieważ nauczyciele pokazują im systematycznie jak to robić po każdej zabawie. Jeśli nauczyciel odkłada zabawki starannie, powoli tak, aby dziecko mogło zauważyć jego pracę to zachęca tym dziecko do naśladowania. Taki sposób nauki sprawi, iż dziecko w naturalny sposób będzie chciało nauczyć się odkładania zabawek tak jak chce nauczyć się każdej innej rzeczy, którą dorosły wykonuje.

O wiele łatwiej wpoić dziecku zwyczaj odkładania zabawek, jeśli wiadomo gdzie zabawka powinna leżeć na szafce, kiedy każda z zabawek ma na tej szafce swóje miejsce. Trudniej jest nauczyć odkładania przez dziecko zabawek na swoje miejsce, jeśli bawi się ono wszystkimi zabawkami na raz, a wszystkie półki zostają puste. Dlatego dobrym rozwiązaniem jest nauczenie dziecka odkładania zabawki zawsze przed sięgnięciem po kolejną – najłatwiej dorosły może tego nauczyć również poprzez systematyczne pokazywanie dziecku jak to robić. Z czasem ono samo zacznie go naśladować. Rodzic zamiast myśleć o odkładaniu zabawek jako o wstrętnym obowiązku może uczyć dziecko odkładania zabawek poprzez zabawę, w której dziecko uczestniczy.

SZACUNEK DLA KONCENTRACJI

Jedną z najważniejszych rzeczy, jaką możemy zrobić dla naszego dziecka jest uszanowanie jego koncentracji. Jeśli dziecko jest zaangażowane w coś bezpiecznego i celowego (w działanie, które wymaga od niego umysłowego i fizycznego wysiłku – nie oglądania telewizji!) to powinniśmy to docenić, chronić i respektować wykonywaną przez niego pracę.

Koncentracja jest najbardziej niezbędna w rozwoju dziecka. Dzięki niej dziecko kształtuje swój charakter i społeczne zachowanie. Pochwała, pomoc czy nawet spojrzenie może wystarczyć, aby przerwać dziecku jego skupienie i zepsuć jego działanie. To może wydawać się niezrozumiałe, ale może się to stać nawet wtedy, kiedy dziecko jest świadome tego, że jest obserwowane. Co więcej, bardzo często dzieje się tak, że po tym jak ktoś sprawdził jak nam idzie, zobaczył, co robimy nie potrafimy dalej wykonywać naszego zadania.

Umiejętność nie przeszkadzania dziecku w trakcie jego działania nauczyciel i rodzic nabywa wraz z praktyką, tak jak wszystko inne, ale nie jest to łatwe zadanie. Jaką radę możemy dać naszym mamom? Ich dzieci powinny pracować nad czymś interesującym: nie powinniśmy im niepotrzebnie pomagać, przeszkadzać w trakcie wykonywania jakiejś inteligentnej pracy. – Dr Maria Montessori

—————————————————-
Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Wszystkie działania związane z troszczeniem się o siebie i o otoczenie, takie jak ubieranie, przygotowywanie jedzenia, nakrywanie do stołu, wycieranie podłogi, mycie naczyń, ścieranie kurzu itd. to zajęcia, które należą do kategorii, którą dr Montessori nazwała Praktyczne Życie i są właściwie zadaniami, które dorośli najmniej lubią. Natomiast dzieci w wieku od roku do 4 lat kochają te zajęcia i są zachwycone, kiedy mogą brać w nich udział. -Dr Silvana Montanaro

UCZESTNICTWO W ŻYCIU RODZINNYM

Istoty ludzkie od wieków chcą porozumiewać się ze sobą, stawiać sobie wyzwania, wykonywać dobrą pracę i wnosić coś do społeczeństwa. Taka jest właśnie ludzka natura.

To pragnienie jest szczególnie silne w czasie, kiedy dziecko obserwuje wszystkie rodzaje ważnych działań, jakie toczą się wokół niego i w końcu opanuje umysłowe i psychiczne umiejętności wstawania, chodzenia, posługiwania się swoimi rękami i udział w prawdziwych pracach.

Dziecko uczy się opanowania i rozwija swój zdrowy wizerunek, jeśli praca jest prawdziwa – mycie owoców i warzyw, nakrywanie lub ścieranie ze stołu, zmywanie, podlewanie kwiatów, nawadnianie ogrodu, sortowanie, składanie i sprzątanie prania, zamiatanie, odkurzanie, pomaganie w ogrodzie czy wykonywanie każdego codziennego zajęcia w swojej rodzinie.
Rodzinna praca, znana jako Praktyczne Życie w szkole Montessori jest jedną z najważniejszych dziedzin nauczania metodą Montessori dzieci w każdym wieku. Pozwalając dziecku na udział w życiu, które kręci się wokół niego okazujemy mu wielki szacunek i wiarę w jego możliwości. Pomaga mu to czuć się ważnym dla siebie i dla wszystkich, którzy go otaczają. Dziecko czuje się potrzebne.

Możemy to zrozumieć, jeśli porównamy nasze uczucia dla gościa, którego zaprosiliśmy na obiad w dwóch różnych sytuacjach, siedzącego i oczekującego na posiłek i zaproszonego do naszej kuchni do rozmowy i uśmiechu w trakcie wspólnego przygotowywania posiłku. W pierwszym przypadku nasz gość jest oddzielony, a nasza relacja formalna. W drugim przypadku dzielimy z nim nasze życie i nasze stosunki są bliskie – prawdziwa przyjaźń.

TRZY DZIEDZINY ŻYCIA RODZINNEGO

Głównym obszarem Praktycznego Życia są działania:

1. Troska o siebie: ubieranie, mycie zębów, gotowanie, i tak dalej.
2. Zaszczyt i uprzejmość oraz troska o innych: poruszanie z wdziękiem, używanie dobrych manier, proponowanie jedzenia wraz ze zwrotami “proszę” i “dziękuję”, itd.
3. Opieka nad środowiskiem: odkurzanie, zamiatanie, zmywanie i praca w ogródku.

Dzieci zawsze pokazują nam swoje zainteresowanie praktycznym życiem poprzez udawanie gotowania czy sprzątania, opiekując się lalką, przeprowadzając dorosłe rozmowy, itd. Ale jeśli damy im szansę, zamiast udawać będą znacznie lepiej wykonywać prawdziwą pracę w rodzinie czy społeczeństwie.

Dziecko woli usuwać prawdziwy kurz z szafki prawdziwą ściereczką, która ma dziecięce wymiary, woli zbierać brudne pranie lub je układać, woli raczej przygotowywać prawdziwe posiłki niż udawać, że gotuje wymyślone posiłki dla swoich zabawek.

W ŚRODOWISKU I KONCENTRACJA

. . . ale ja wiem, że szczęście nie pochodzi od rzeczy.
Ono może pochodzić z pracy i dumy z tego, co się robi. – Mahatma Gandhi

Jedno z najbardziej uspokajających zajęć dla dzieci to koncentrowanie się. Nie chodzi tutaj o pasywną koncentrację bez własnego zaangażowania, jak podczas oglądania telewizji czy filmów na video. Zadanie musi być kontrolowane przez dziecko tak, aby mogło ono je powtarzać tak często jak to tylko potrzebne i powinno ono stawiać wyzwania zarówno dla ciała dziecka, jak również dla jego umysłu.

Dziecko używa przenośnego małego stoliczka i czyści wszystkie liście.

Wybór zadań nie jest tak ważny jak poziom koncentracji, który jest uzyskiwany podczas ich wykonywania. Głęboka koncentracja może się pojawić podczas kopania w piasku, mycia marchewki, wiązania korali, kolorowania i układania puzzli.

Montessoriański Asystent dla Niemowlęctwa daje lekcje, które są dobrze przemyślane, logiczne i przejrzyste; tworzy środowisko, które wzmacnia pracę i zawsze obserwuje, kiedy dziecko zaczyna się koncentrować nad zadaniem. Kiedy pojawi się u dziecka koncentracja nauczyciel chroni je, aby mu nie przerywano, ponieważ rozumie, że to doświadczenie wywołuje w dziecku równowagę i radość.

Dostęp do odpowiedniej wielkości stolika, czystego i przygotowanego do pracy, może pomóc dziecku skupić się nad zadaniem i tkwić w nim do czasu jego zakończenia. To naturalna konsekwencja, że jeśli praca nie została posprzątana, nie będzie miejsca, aby wykonać kolejne zadanie.

Fartuszek czyni pracę dziecka czymś wyjątkowym

Fartuszek używany podczas gotowania, sprzątania, pracy z drzewem, pracy w ogródku, itd. czasem pomaga dzieciom skoncentrować się, gdyż pokazuje mu, kiedy praca się zaczyna i kiedy się kończy. W oczach dziecka fartuszek również podnosi ważność pracy. Kiedy praca dziecka jest widziana jako potrzebna dla rodziny, dziecko również czuję się ważne.

Fartuszek powinien być tak wykonany, aby dziecko mogło samo go zakładać i zdejmować, wtedy może pracować, kiedy tylko ma na to ochotę. Powinien być zawieszony na haczyku na ścianie i zawsze przygotowany do zabrania.

Celem fartuszka nie jest, przynajmniej w tym wieku, ochrona ubrania przed pobrudzeniem, ale oznaczenie początku i końca zadania, aby pomóc dziecku skupić się podczas pracy i dodać respektu tej “prawdziwej” pracy. Ma to ogromne znaczenie.

MATERIAŁY

Jeśli to tylko możliwe i bezpieczne dajemy dziecku piękne i tłukące się materiały, dzieląc z nim z szacunkiem wszystko,
z czego korzysta cała rodzina – naczynia z gliny, ze szkła, metalu, prawdziwe narzędzia. Następuje wielki wzrost szacunku
u dziecka dla samego siebie, kiedy pozwolimy mu korzystać z naszych rzeczy zamiast plastikowych substytutów. Co więcej pojawia się również u dziecka szacunek i troska o materiały, które są piękne i tłukące.

Dzieci i rodzice mogą wykonywać wspólnie rodzinne zadania takie, jak wycinanie i zszywanie fartuszków i ściereczek. Dawniej fartuszki, serwetki, ściereczki były ozdabiane przez nauczycieli albo członków rodziny. Podczas szkoleń Asystentów Montessori dla Niemowlęctwa studenci dalej to robią – ozdabiają rzeczy dla niemowląt i małych dzieci.

Często w domu potrzebujemy starannie przemyśleć, jak zorganizować dla dzieci rzeczy, które będą im potrzebne do udziału w praktycznym życiu. Jeśli rodzic jest stolarzem albo ogrodnikiem, kilka narzędzi dobrej jakości, ale dziecięcych wymiarów powinno być schowane razem z jego narzędziami tak, aby dziecko mogło łatwo po nie sięgnąć. Rodzic powinien pokazać dziecku, jak używać razem z nim tych narzędzi, jak je czyścić i gdzie schować po skończonej pracy.

Możemy podobnie przygotować narzędzia dla dziecka potrzebne mu do sprzątania, przygotowywania posiłków, gotowania, nakrywania do stołu i innych zadań. Możemy również przystosować nasze narzędzia dla dziecka poprzez na przykład, skrócenie kija od miotły czy mopa albo zrobienie czy kupienie rzeczy odpowiednich rozmiarów dla dziecka – małego fartuszka, małych metalowych wiaderek, konewki, kuchennych narzędzi i tak dalej. Dla dziecka uczestnictwo w ważnych “dorosłych” pracach z rodzicami nawet kilka minut dziennie może przynieść wielką korzyść i rozpocząć nowy etap porozumiewania się i życia razem.

MIEJSCE NA WSZYSTKO I WSZYSTKO NA SWOIM MIEJSCU

Idealnie, jeśli rodzina dokładnie zdecyduje gdzie będzie trzymana zabawka albo narzędzie, które trafi do jej domu. Każdy artysta czy mechanik samochodowy wie, jak ważne jest to, aby móc znaleźć swoje narzędzia, zawsze przygotowane, kiedy tylko ich potrzebuje. Dzieci mają podobnie. Poczucie porządku w tym wieku jest dla nich bardzo ważne, ponieważ budują oni siebie poprzez pracę.

Jednoroczne dziecko myjące swoje ręce dla zabawy w Montessoriańskiej Społeczności Niemowlęcej w mieście Meksyk.

W naszym domu musieliśmy przez wiele lat pokazywać naszym gościom gdzie trzymamy naczynia, ponieważ były one wszystkie w niskich kredensach tak, aby dzieci mogły łatwo po nie sięgnąć. Niebezpieczne produkty do sprzątania oczywiście trzymamy w miejscu, do którego dzieci nie mają dostępu, ale wszystkie inne rzeczy są trzymane w zasięgu dziecka i jego przyjaciół.

CEL DZIECKA

Powody i metody, dla których dziecko pracuje są zupełnie różne od naszych. My rodzice zwykle wybieramy jak najefektywniejszy i najszybszy sposób na wykonanie zadania. Dziecko natomiast pracuje, aby opanować wykonywanie zadania i aby przećwiczyć i udoskonalić swoje umiejętności. Może ono szorować stół przez wiele godzin, ale tylko wtedy, kiedy ma na to ochotę – czuje taką potrzebę. Może ono zamiatać podłogę codziennie rano przez dwa tygodnie, a potem przez miesiąc tego nie powtórzyć, ponieważ zajmie się opanowywaniem czegoś innego. Jeśli oczekiwalibyśmy od dziecka, że będzie ono wykonywało każde nowe zadanie codziennie to nie miałoby ono czasu na sen.

W pracy istnieje wiele fizycznych, emocjonalnych i umysłowych wartości. Dzięki tym zajęciom dziecko uczy się niezależności. Niezależność powinna być zawsze brana pod uwagę przez odpowiedzialnych rodziców podczas wyborów w każdym wieku dziecka. Dzięki niej dziecko uczy się koncentrować, kontrolować swoje mięśnie, uczy się skupiać, analizować logicznie kroki i wykonywać zadania do końca.

W domach Montessori dzieci potrafią się koncentrować, podejmować inteligentne decyzje i opanowywać podstawy z różnych dziedzin takich jak matematyka, język, sztuka i nauki ścisłe właśnie dzięki wartościowej pracy w praktycznym życiu. Ale celem ich pracy jest wewnętrzna satysfakcja i wsparcie optymalnego ich rozwoju.

Biorąc udział w codziennych rodzinnych pracach i osiągając sukces przy ich wykonywaniu dziecko staje się spokojniejsze i bardziej zadowolone. Taki stan pomaga mu osiągnąć pokój wewnętrzny i miłość do środowiska i innych.

ROZBIERANIE, UBIERANIE

Rozbieranie jest łatwiejsze niż ubieranie i dziecko uczy się go najpierw – czasem ku większej konsternacji rodziców. Ubrania, które łatwo można ściągnąć i łatwo założyć z powrotem pomagają dziecku ćwiczyć tę umiejętność. Powinniśmy to wziąć pod uwagę podczas kupowania rzeczy dla małych dzieci na przykład piżamy lub płaszcza.

Wysiłki dziecka przy wybieraniu swoich ubrań i ich ubieraniu dają dobre rezultaty (są zadowalające), jeśli rodzice dają mu wystarczająco dużo czasu, kładą ubrania na półkach w jego zasięgu, kupują rzeczy odpowiednie do jego rozmiarów, pozwalają dziecku wybrać ubranie spośród innych podczas porannego ubierania. Na początku wystarczy wybór ubrania spośród innych przygotowanych. Ostatecznie dziecko nauczy się samo wybierać ubrania z szafki, z wieszaka czy półki.

WYRAŻANIE EMOCJI

Dzieci potrafią czytać umysł dorosłych i ich emocje oraz przeprowadzać badania, aby dowiedzieć się dokładnie, co rodzic usiłuje im zakomunikować, zwłaszcza, kiedy swoim zachowaniem przekazuje dwuznaczne informacje – na przykład, kiedy zły rodzic stara się być wesoły.

Dziecko potrzebuje wiedzieć, że uczucia takie jak złość czy frustracja są także uczuciami, do których wyrażania ma prawo każdy z nas. Potrzebuje ono modeli, aby się nauczyć jak – chodzić, szorować podłogę, uderzać poduszkę czy rzucać glinę – i nie uderzyć drugiej osoby (albo dać jej klapsa). Jeśli rodzic na spacerze rzuca gliną jego dziecko będzie robiło podobnie. Jeśli rodzic bije dziecko, uczy on własne dziecko, że bicie jest w porządku, że jest sposobem na wyrażanie swoich emocji.

POTRZEBY RODZICÓW

Pracujący rodzice nie zawsze mają czas na to, aby włączyć swoje dzieci do wszystkich prac w domu i nie powinni oni z tego powodu mieć wyrzutów. Powinniśmy byś dla siebie wyrozumiali i planować nasz czas wspólnej pracy w domu w taki sposób, aby był on jak najlepiej spędzony.

Na początku sukces może być mało widoczny, dopóki nie nauczymy się jak “podążać za dzieckiem”. Dobrze jest zacząć z jedną rzeczą, być może z układaniem serwetek na stole przed posiłkiem i stopniowo dodawać kolejne zadania, w których dziecko może uczestniczyć i powoli je przejąć.

Niebawem my sami nauczymy się od dziecka jak poświęcać całych siebie, umysłowo, fizycznie i duchowo podczas wykonywania zadań, skupiać się właśnie nad jedną rzeczą i cieszyć się każdą chwilą naszego życia. Dziecko staje się nauczycielem dorosłego. Rodzic i dziecko mają podobne potrzeby, które osiągają w tym samym czasie.

———————————————-
Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.