Pismo odręczne czy druk? Co lepsze w edukacji naszych dzieci?

W artykule na temat szorstkich liter w edukacji Montessori pisaliśmy, że wśród montessorian wybór pomiędzy użyciem materiałów z wykorzystaniem alfabetu pisanego odręcznie, a materiałów z wykorzystaniem alfabetu drukowanego budzi wiele kontrowersji.

Na całym świecie w wielu placówkach Montessori alfabet ręcznie pisany nauczany jest przed alfabetem drukowanym. Nie dotyczy to tylko i wyłącznie szorstkich liter, ale wszystkiego, co związane jest z edukacją językową więc również ruchomego alfabetu, pisania kredą na tablicy, czy etykietek przy przedmiotach albo kartach obrazkowych prezentujących różne dziedziny życia. Wiele jest jednak również przedszkoli, gdzie najpierw wprowadza się alfabet drukowany.

Rodzi się więc pytanie, który z alfabetów powinien być wprowadzany wcześniej?

Szybka odpowiedź: Nie ma na to pytanie jednoznacznej i satysfakcjonującej wszystkich odpowiedzi. Można jednak przedstawić zalety i wady obu możliwości.

Zalety wprowadzania alfabetu pismem odręcznym jako pierwszego

• Pismo odręczne jest bardziej naturalne od pisania liter drukowanych. Pióro płynie po kartce nie zatrzymując się zbyt często.
• Takie litery jak ‘b’, ‘d’, ‘p’ wyglądają bardzo odmiennie, kiedy napisane są odręcznie, w przeciwieństwie do ich drukowanej wersji. 
• Dziecko, które potrafi odczytać pismo odręczne, potrafi również odczytać druk. Przypadek odwrotny jest nieprawdziwy. 
• Pismo odręczne prowadzi do rozwoju zdolności manualnych. 

Zalety wprowadzania alfabetu drukowanego jako pierwszego

• Druk jest znacznie szerzej używany na całym świecie. 
• Ruchomy alfabet drukowany jest łatwiejszy w użyciu niż alfabet odręczny, ponieważ litery odręczne ruchomego alfabetu nie dają się połączyć, co może powodować problem dla dziecka, które próbuje zapisać nim zdanie.
• Kiedy dziecko musi wypełnić formularz, w którym wymaga się pisania liter drukowanych, wtedy znajomość tylko alfabetu pisanego odręcznie może być dużym problemem.  
• Pismo odręczne jest zwykle mniej czytelne niż druk. 

Najlepszym chyba sposobem na rozwiązanie tego problemu jest stara zasada Montessori: ‘Podążaj za dzieckiem’. Dziecko na swej drodze nauki pisania i czytania samo wybierze bardziej pasującą mu formę przyswojenia alfabetu. 

Poza tym doświadczenie wielu nauczycieli Montessori pokazuje, że jakakolwiek z tych dwóch opcji zostanie użyta w edukacji wceśniej, to dzieci i tak przez swoją ciekawość świata poznają i przyswoją sobie oba rodzaje pisma w swoim czasie. 

Dla mnie osobiście, pismo odręczne ma w sobie coś niezwykłego i oryginalnego – jest cechą każdego z nas. Zawsze chciałem pisać tak, by litery były w jednej linii, by odstępy pomiędzy literami były jednakowe, a litery zaokrąglone i jednakowej wielkości. Nie jest to łatwe i rzadko ze swego pisma jestem zadowolony. Dlatego jakoś osobiście skłaniam się do tego, by wprowadzać dziecku najpierw alfabet pismem odręcznym. A jakie Wy macie opinie na ten temat?

Szorstkie litery - małe litery pisane

Szorstkie litery (z angielskiego sandpaper letters) to jeden z podstawowych materiałów w edukacji językowej w metodzie Montessori. Kiedy dr Maria Montessori odkryła szorstkie litery była wielce zdumiona z jaką łatwością dzieci uczą się pisać i czytać. Wystarczy tylko dać im możliwość dotykania palcami szorstkich liter alfabetu, by dokładnie poznały one ich kształy.
 
Szorstkie litery są jednym z najbardziej nowatorskich materiałów Montessori. Są kluczem do świata słów. Dzięki nim pisanie i czytanie znajduje się w zasięgu każdego dziecka.

Szorstkie litery - małe litery, pismo odręczne

Jak powinny wyglądać szorstkie litery?

Szorstkie litery wykonane są z najlepszej jakości drobnoziarnistego papieru ściernego przymocowanego do drewnianych płytek. Samogłoski na płytkach niebieskich, spółgłoski na czerwonych (lub różowych). Wszystkie litery przechowywane są w drewnianym pudełku.

Dostępne jest kilka rodzajów szorstkich liter:

• małe litery pisane
• małe litery pismo ręczne
• duże litery pisane
• duże litery pismo ręczne

Wśród społeczności montessoriańskiej toczy się nieustanna debata, czy najpierw prezentować dziecku litery pisane czy pismo ręczne. Możesz przeczytać więcej na ten tamat w naszym artykule ‘Pismo odręczne a litery drukowane – czy któraś z tych opcji jest lepsza?’. Wszyscy zgadzają się jednak z faktem, że małe litery powinny być dziecku zaprezentowane przed dużymi. Wynika to z tego, że bardzo rzadko zdarza się, by jakiś tekst napisany został tylko dużymi literami. W większości przypadków większość występujących w tekście liter to litery małe. 

Jak używać szorstkich liter?

Strzałki na powyższym rysunku prezentują kierunek wodzenia palcami po literach

Na początek warto pokazać dziecku nie więcej niż jedną literę na raz. Pokaż dziecku jak wodzisz palcami (wskazującym i środkowym) po literze zgodnie z kierunkiem, w jakim została zapisana. W tym samym czasie wypowiedz dźwięk litery. Ważne by wypowiadać litery w sposób, w jaki rzeczywiście one brzmią. W przypadku litery ‘c’ powiemy więc ‘cyy’, a nie ‘cee’. Inny przykład: w przypadku litery ‘b’ powiemy ‘byyy’, a nie ‘beee’. Mówimy więc jak brzmi każda litera alfabetu, a nie jak się ona nazywa.

Zdjęcie pokazuje w jaki sposób prawidłowo wodzić palcami wskazującym i środkowym po literze.

Radzi się, by w początkowo prezentowanych literach co najmniej połowę stanowiły samogłoski. Znając większość samogłosek i parę spółgłosek dziecko łatwo może zacząć tworzyć pierwsze krótkie słowa jak ‘kot’ czy ‘ala’. Możliwa kolejność może wyglądać następująco: a l o k s i m e t y c i p u d f j. 

Po twojej prezentacji zaproś dziecko, aby kilkakrotnie spróbowało wodzić palcami po literze wypowiadając w tym samym czasie jej dźwięk.

Zapisz, którą literę ćwiczyliście, by śledzić postęp dziecka.

Używanie szorstkich liter pozwala dzieciom ‘zapamiętać’ kształt wieloma zmysłami jednocześnie – poprzez wzrok, dotyk i ruch.

Po tym jak dziecko poznało już kilka liter można zacząć zaznajamiać go z dwoma lub trzema literami na raz.

Uwagi

• Daj dziecku odpowiednio dużo czasu na poznanie litery
• Nie przemęczaj dziecka przez prezentowanie zbyt wielu liter na raz. Trzeba być bardzo ostrożnym, by nie zawstydzać dziecka, kiedy popełni błąd i nie rozpozna litery. Wystarczy wtedy odłożyć literę na bok i pokazać ją dziecku innym razem.
• Jeśli zamierzasz własnoręcznie wykonać szorstkie litery, pamiętaj, by używać papieru ściernego o bardzo niewielkiej ziarnistości i przypominać dziecku, żeby dotykało literek bardzo delikatnie. Niezwykle ważne jest, by litery wykonane były bardzo starannie. Dzieci chętniej pracują z materiałami, które są piękne. 
• Upewnij się, że litery są odpowiednio przechowywane w drewnianym lub kartonowym pudełku, i że dziecko ma do nich swobodny dostęp, jeśli będzie chciało samodzielnie ćwiczyć w wybranym przez siebie momencie.