Częste wizyty w dobrze wyposażonej bibliotece mogą być solidnym fundamentem do zainspirowania w dziecku zachwytu czytaniem

Stworzenie odpowiedniego środowiska językowego

Miłość do czytania i pisania pojawia się całkiem naturalnie u dziecka, które rośnie obserwując ludzi, którzy opowiadają różne historie, czytają i któremu często coś czytamy. Pisanie notatek, robienie listy zakupów, pisanie listów i zapisywanie osobistych doświadczeń i myśli za pomocą rysunków i pisanych opowieści może rozpocząć się w bardzo wczesnych latach życia.

Wieczorne rodzinne czytanie (zamiast telewizji) to dobry sposób na znalezienie czasu na wielką literaturę, z którą chcielibyście zapoznać wasze dzieci. W naszej rodzinie, jako rodzice wypełniliśmy spore luki w naszej znajomości wielkiej literatury poprzez czytanie jej naszym dzieciom.

Poezja przynosi więcej ważnych elementów do dziecięcego języka. Kiedy zgłębiamy poezję napotykamy większy zasób słownictwa. Nawet w tych najprostszych wierszach używane są słowa, które nie są zbyt popularne w prozie. Muzyczna płynność poezji daje większą przyjemność i ułatwia zapamiętywanie. Z poezji najbardziej przypadły nam do gustu utwory, które można czytać na głos, jak na przykład klasyczne chóry greckie lub takie, które opowiadają o jakiejś dłuższej historii jak Flecista z Hameln braci Grimm.

Czasem jednak może się zdarzyć, że dziecko straci zainteresowanie samodzielnym czytaniem, ponieważ boi się, że kiedy będzie potrafiło samodzielnie czytać, wtedy ten wieczorny rytuał wspólnego czytania skończy się. Aby temu zapobiec, możemy zapewnić je, że będziemy nadal kontynuować czytanie tak długo jak będzie tego chciało. Ku zadowoleniu wszystkich, w naszym domu czytaliśmy naszym dzieciom nawet wtedy, kiedy były już nastolatkami.

Umiejętność prawidłowego czytania może wymagać wielu lat miejmy nadzieję przyjemnych doświadczeń i ćwiczeń, a dziecko potrzebuje, by inny czytali dla niego. W ten sposób słyszy ono poprawną wymowę nowych słów, powiększa swoje słownictwo, uczy się czym jest odpowiednia intonacja i dykcja oraz ekspresja doświadczonego czytelnika.

Najbardziej jednak dziecko będzie potrzebowało miłości, bliskości i osobistej uwagi rodziców, przyjaciół lub nauczycieli. Książki, które będą im towarzyszyć, wyobrażanie sobie akcji i postaci oraz słuchanie i słuchanie i słuchanie czasem z zamkniętymi oczami pozwolą rozwinąć między wami głęboką więź miłości i radosnego spędzania czasu razem.

Dziecko powyżej siódmego roku życia intensywnie interesuje się moralnością i bohaterami. Mitologia wprowadza bogactwo materiału do badania oraz inspiruje do dyskusji, która obejmuje zachowania w codziennym życiu, w rodzinie, w klasie, w społeczeństwie.

Nauka czytania

Jeśli dziecko uczy się czytać w sposób ruchowo – zmysłowy bez żadnej presji, to może ono nauczyć się czytać przed szóstym rokiem życia. Rzeczą zupełnie normalną dla dziecka jest jednak fakt, że nie wykazuje ono zainteresowania wcześniej. Najważniejsze, aby nauka była relaksującym i przyjemnym doświadczeniem.

Kiedy dziecko zaczyna czytać samodzielnie, nie powinniśmy go nigdy zmuszać do czytania na głos. Równoczesne czytanie wyrazu i mówienie go na głos, wyrazu który dopiero co udało się odszyfrować, jest bardzo skomplikowane i może być dla dziecka bardzo stresujące.

Początkującym czytelnikom oferujemy karty do czytania i leksykony obrazkowe, aby pomóc im bez stresu zbudować duży zasób słownictwa. Najlepsze są pierwsze książki o dziecięcym otoczeniu, o prawdziwym świecie – historii, ciekawych ludziach i tak dalej– lub skrócone wersje klasyki, które wzbudzą u dziecka zainteresowanie wielką literaturą.

Prowadzenie pamiętnika, robienie listy zakupów, robienie listy zadań do wykonania, pisanie listów do znajomych lub ulubionych postaci z książek - istnieje wiele pomysłów na zainspirowanie w dziecku radości z kreatywnego pisania

Kreatywne pisanie

Słyszę i zapominam;
Widzę i pamiętam;
Piszę i rozumiem;
– chińskie przysłowie

Dziecko, które ma dużo fizycznych i umysłowych zajęć, włącza w działanie całe swoje ciało, a przede wszystkim ręce nie ma zwykle problemów z pisaniem. Bieganie, skakanie, gotowanie, praca w ogrodzie, szycie, rysowanie – wszystkie te aktywności przygotowują dziecko do pisania.

Kiedy dziecko zaczyna pisać nie poprawiamy go. “Uczymy poprzez uczenie, nie poprzez poprawianie”. Zamiast tego uczymy potrzebnych umiejętności poprzez zajęcia, które nie są bezpośrednio związanie z czynnością pisania. Takie podejście nazywamy niebezpośrednim przygotowaniem do pisania. Poniżej proponujemy sposób nauki literowania wyrazów.

Indywidualny słownik do literowania

Bardzo często dzieci otrzymują do przeliterowania wyrazy, które nie przydadzą im się w czasie pisania. W szkole Montessori każde dziecko tworzy własny “słownik wyrazów do przeliterowania” z wyrazów, których przynajmniej raz użyło w trakcie pisania, a które sprawiły mu trudność. W tym celu możesz wykorzystać prostą książkę adresową, najlepiej bez napisów, tylko z zakładkami według alfabetu. Możesz też wyciąć lub wkleić zakładki na stronach małego notatnika. Za każdym razem, gdy dziecko przyjdzie do ciebie, by prosić o pomoc w przeliterowaniu wyrazu lub poprosi cię o sprawdzenie pisowni wyrazów, które napisało, a ty znajdziesz błędy, napisz te słowa – tak ładnie jak potrafisz – w jego słowniku. Słowo zaczynające się na literę ‘a’ na stronach oznaczonych zakładką ‘a’ i tak dalej. Następnym razem, kiedy dziecko będzie chciało użyć tego słowa, będzie mogło znaleźć go w swoim własnym słowniku. Następnie nauczy się wyszukiwać wyrazy, których będzie potrzebowało w normalnym słowniku, i dodawać je do swojego własnego słownika. W swoim gronie dzieci mogą wypytywać się nawzajem z literowania różnych znanych im wyrazów, aby uczyć się wzajemnie różnych słów. Bardzo szybko zobaczysz, że dziecko nie potrzebuje znać pisowni zbyt wielu wyrazów, by być w stanie skutecznie przelać na papier swoje odczucia i pomysły. Te, które będą mu rzeczywiście potrzebne to te, których używa najczęściej. Stopniowo będzie ono czuło coraz większą pewność i zacznie używać większej liczby wyrazów, ponieważ będą one w jego własnym słowniku – jego słownictwo będzie się nieustannie powiększało.

Kaligrafia

Kaligrafia była przez wiele lat sztuką utraconą, ale odrodziła się. Kiedy dzieci potrafią pięknie pisać ręcznie zwykle piszą więcej i dobrze się z tym czują. Alfabet napisany inną czcionką (na przykład pochyłą) lub nowe przybory do pisania czynią czasem cuda w inspirowaniu w dziecku pragnienia pisania. Pismo pochyłe jest pewnego rodzaju łącznikiem między drukiem, a pismem ręcznym. Często obserwowałam, jak na przestrzeni kilku lat poprawiało się pismo ręczne dziecka, które często ćwiczyło korzystając z zeszytów ćwiczeń z czcionką pochyloną. 

Historia Języka

Poprzez historyjki, obrazy i piękne skrupulatnie wybrane książki umożliwiamy dziecku zrozumienie:

1. Rozwoju i zmian w języku, jakie następowały poprzez podróże, kolonizację, handel, wojny i tak dalej
2. Jak ludzie nadawali nazwy wszystkiemu, co odkryli lub stworzyli, i że ten proces nadal jest kontynuowany
3. Jak język nieustannie zmienia się i dlaczego
4. Jak poprzez język ludzie wyrażają swoje człowieczeństwo

W tym wieku dzieci na wiele sposobów poznają historię ludzkości na ziemi. Chcą one gotować, szyć, pracować w ogrodzie i uczyć się wszystkich umiejętności, które posiadają dorośli. Śledzenie rozwoju języka, uświadomienie sobie, że w przeszłości tylko kilka osób (zwykle księża i zakonnicy) potrafili czytać i pisać stają się fascynującym odkryciem, tak dla dzieci jak i rodziców. Odnajdują oni powiązania pomiędzy migracjami, kontaktami pomiędzy różnymi grupami ludzi a różnymi językami na ziemi.

Etymologia

Etymologia, czyli pochodzenie i historyczny rozwój słów, jest fascynująca dla dzieci w tym wieku. Jest to dobra podstawa do nauki literowania i wzmacnia ona rozumienie historii kultury. W naszej rodzinie mamy bardzo duży słownik zawsze dostępny na specjalnym stole w salonie. Nic innego nie może leżeć na tym stoliku tak, aby słownik był zawsze dostępny. Sprawdzamy etymologię różnych wyrazów nawet częściej niż ich znaczenie. Jeśli nie masz dobrego słownika i planujesz jego zakup polecamy, abyś upewnił się, że znajdują się w nim informacje zarówno o pochodzeniu wyrazów, jak również ich wymowa i definicja. Często zakładamy, że to oczywiste, że imiona ludzi i miejsc istnieją od początku. Wyobraź sobie jak dużo o historii i geografii można nauczyć się poprzez etymologię! Pochodzenie imion czy nazwisk to niesamowity sposób na zainteresowanie dzieci językiem. Wielu z nas nie zna historii swojej rodziny nawet dwa lub trzy pokolenia wstecz i nie wie skąd, jak i dlaczego nosi właśnie takie nazwisko. Informacje te mogą stać się inspiracją do niekończącej się nauki języka.

Gramatyka

Jako dorośli możemy mieć nieprzyjemne wspomnienia z nauki gramatyki. Zazwyczaj gramatyka wydaje się nam trudna, a jej nauczanie przypada na okres w życiu, kiedy w ogóle nie jesteśmy nią zainteresowani.

Najlepiej sprawdza się podążanie za zainteresowaniami dziecka i zaproponowanie mu zagłebienia się w naukę o języku, gramatykę w tym momencie jego życia, kiedy interesuje się ono rozwojem cywilizacji.

Wielu sławnych naukowców i filozofów utrzymywało, że jeśli dobrze zna się ucznia oraz przedmiot nauczania, a także jeśli odpowiednio kreatywnie wprowadzimy ucznia w kontakt z wiedzą, to nie istnieje taka rzecz, której nie da się nauczyć. Staramy się zrobić wszystko, by wiedza była dla każdego interesująca, a poznawanie zajęciem miłym i angażującym.
————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

W klasach Montessori dzieci czytają wcześniej. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest fakt, że nikt nie wymaga od nich, by czytały na głos.

Język

Bardzo trudno szła mi nauka czytania. Było dla mnie nielogiczne to, że literę „m” nazywamy „em” a jeśli stoi za nią samogłoska to nie wymawiamy „ema” tylko „ma”.
Nie potrafiłem w ten sposób czytać. W końcu, kiedy poszedłem do szkoły Montessori nauczyciel nie uczył mnie nazw spółgłosek tylko ich dźwięków.  W ten sposób mogłem przeczytać pierwszą książkę, którą znalazłem w zakurzonym kufrze w domu. Była zniszczona i niekompletna, ale zaangażowała mnie tak mocno, że narzeczony Sary stwierdził przechodząc obok z zaskakującym przeczuciem: Cholera! To dziecko będzie pisarzem. - Gabriel Garcia Marquez, Laureat literackiej nagrody Nobla

Główny wpływ na rozwój języka mówionego i pisanego u dziecka ma rodzina. Dorosły powinien mówić jasno i wyraźnie do dziecka. Czytanie na głos sygnalizuje dziecku, że czytanie jest zabawne oraz wprowadza pojęcia i słownictwo, które zazwyczaj nie pojawiają się w języku mówionym na co dzień.
Nie powinno się uczyć dzieci czytania i pisania przed szóstym, siódmym rokiem życia. Jednak dzięki odpowiednim materiałom, które umożliwiają doświadczenia zmysłowe, dziecko ze zwyczajną inteligencją całkiem naturalnie nauczy się samodzielnie czytać i pisać czasem nawet w wieku trzech lub czterech lat. Maria Montessori pisała o swoich doświadczeniach na początku dwudziestego wieku w pierwszych szkołach Casa dei Bambini – Domy Dziecięce - w Rzymie:

Casa dei Bambini były raczej domem dla dzieci niż szkołą. Miejsce to przygotowaliśmy tak, aby dzieci mogły bez żadnych bezpośrednich wskazówek z otoczenia chłonąć kulturę, którą znajdowały wokół. Dzieci te nauczyły się czytać i pisać przed piątym rokiem życia i nikt nie dawał im lekcji. W tym czasie wydawało nam się cudowne to, że dzieci w wieku cztery i pół roku potrafiły pisać i że powinny być uczone tak, aby nie czuły, że to nauka.
Przez długi czas byliśmy zaskoczeni. Dopiero powtarzając ten eksperyment stwierdziliśmy z przekonaniem, że wszystkie dzieci mają zdolność chłonięcia kultury.  Jeśli to prawda – zgodziliśmy się wówczas – że kultura może być przyswojona przez dzieci bez wysiłku warto więc wprowadzić im inne elementy kultury. Zobaczyliśmy wtedy, że dzieci „chłoną” o wiele więcej niż pisanie i czytanie, ale także: botanikę, zoologię, matematykę, geografię, a wszystko z tą samą łatwością, spontanicznością i nie męcząc się  w ogóle.
Wtedy odkryliśmy, że edukacja to naturalny proces, który rozwija się spontanicznie w człowieku, a nie tylko wiedza, którą nauczyciel przekazuje. Dziecko przyswaja na mocy doświadczeń, które zdobywa w kontakcie z otoczeniem, a nie przez słuchanie słów.  Zadaniem nauczyciela jest nie mówienie, ale przygotowanie i aranżacja otoczenia dla dziecka tak, aby było ono bogate w motywy do kulturalnych aktywności. Mój eksperyment przeprowadzony w wielu różnych państwach trwa już ponad 40 lat (przyp. red. Obecnie ponad 100 lat). Rodzice, których dzieci rosną nieustannie proszą mnie o wprowadzenie tych metod dla dzieci w późniejszym wieku.  Odkryliśmy jednak, że indywidualna praca jest jednym z czynników, które stymulują i powodują rozwój u dzieci w wieku przedszkolnym, co jednak nie dzieje się  u dzieci w szkole podstawowej, średniej i wyższej. – Maria Montessori, The Absorbent Mind (Chłonący umysł)

Aby dziecko odnosiło sukcesy w dziedzinie języka potrzeba, by czuło ono, że to co mówi jest ważne, potrzebuje ono również pragnienia odnoszenia się do innych, rzeczywistych sytuacji, w których może ćwiczyć wykorzystanie języka, a także zdolności fizycznych potrzebnych w pisaniu i czytaniu.  Jest kilka rzeczy, które możemy zrobić, aby pomóc.
Możemy uważnie słuchać utrzymując kontakt wzrokowy, mówić do dziecka głosem pełnym szacunku. Możemy dać dziecku stymulujące otoczenie, bogate w zmysłowe doświadczenia i nowe doznania językowe. Język nic nie znaczy, jeśli nie jest oparty na doświadczeniu.
Możemy stawać się dla dziecka przykładem i kształtować precyzyjne wyrażanie się w naszych codziennych zajęciach z dzieckiem. Jeśli przygotujemy dobrą bibliotekę, w skład której wejdą rymy, poezja, piosenki i  historie, zdecydowanie zwiększymy miłość dziecka do języka.

Język w świecie dziecka

Pierwszą ważną rzeczą jest nazwanie przedmiotów  z domowego otoczenia – ubrania, przedmioty kuchenne, narzędzia, zabawki i tak dalej. Twoje dziecko będzie  podekscytowane, gdy pozna te nazwy i będzie potrafiło ich używać prawidłowo. Jedyne co musimy zrobić to używać dokładnych nazw i języka dla tych przedmiotów i zajęć w obecności dziecka.  Ostatecznie, gdy dziecko zacznie włączać się do rozmowy, słowa z otoczenia pojawią się również w jego wypowiedziach.

Najpierw doświadczenie

W każdym dobrze przygotowanym otoczeniu językowym, w każdej możliwej sytuacji, nauczyciel zapewnia doświadczenia, które poprzedzają słownictwo i zdjęcia przedmiotów. Będzie on wprowadzał prawdziwe warzywa przed obrazkami warzyw, prawdziwe zajęcia przed obrazkami z czasownikami, prawdziwą muzykę przed zdjęciami kompozytorów, prawdziwe muszle przed obrazkami muszli, i tak dalej.
W domu rodzice mogą robić to samo – pokazywać przedmioty kuchenne, biurowe, z łazienki, pozwalać dotknąć dziecku tych przedmiotów, aby nauczyć się ich nazw. W ten sposób dziecko uczy się, że język jest powiązany z prawdziwym światem.

Karty ze słownictwem – Mówienie

Jeśli kiedykolwiek odwiedzisz klasę w szkole Montessori zauważysz tam wiele książek i kart z różnorakim słownictwem. To naturalne, że w tym intensywnym zainteresowaniu wyrazami dzieci otrzymują karty ze zdjęciami praktycznie wszystkiego, co można znaleźć na świecie – aby ćwiczyć i doskonalić swoje umiejętności. Podobnie takie książki i karty ze słownictwem są bardzo cenną pomocą do nauki w domu. Wiele pomocy językowych znajdziecie również w publikacji Radosne Dziecko – Niezbędnik Montessori od narodzenia do lat trzech.

Bardziej rozległe słownictwo

Bogate i sprawiające przyjemność słownictwo, a także ciekawe wprowadzenie w strukturę języka stanowią wiersze, zabawy paluszkowe, piosenki, historie, czy literatura piękna. W ciągu dnia nasz czas na czytanie dzieciom jest ograniczony, dlatego też powinniśmy sprawić, aby był on dobrym czasem. Możemy to zrobić wprowadzając najlepszą literaturę, jaką tylko uda nam się znaleźć. Najlepiej jeśli nie są to fantazje i bajki. 
Nawet w tych najmłodszych latach oferując dzieciom naukę języka poprzez  prezentacje przedmiotów i zajęć kładziemy fundamenty wiedzy pod ich przyszłą edukację na dalszych poziomach. Przeglądając strony tej publikacji Dziecka Świata znajdziesz wiele sposobów ubogacania doświadczeń i słownictwa u dzieci. Nazywaj prawidłowo zabawki, którymi dziecko się bawi, kolory i kształty klocków, części miotły czy mopa, zajęcia takie jak: mycie, zamiatanie, ucieranie, nalewanie, przymiotniki takie jak: gorący i zimny, głośno i cicho, twardo i miękko. W rozdziale Ziemia znajdziesz informację i pomoce o planetach, skałach, kontynentach. W rozdziale Rośliny i Zwierzęta znajdziesz pomoce do rozpoznawania kwiatów, owoców i warzyw, muszelek, skamieniałości, rodzajów zwierząt i dinozaurów; W rozdziale Ludzie nazwy flag, słynnych ludzi, państw i stanów; W rozdziale Muzyka i Sztuka nazwy instrumentów muzycznych z całego świata, sławnych obrazów, artystów i muzyków. W rozdziale Matematyka nazwy płaskich  i przestrzennych kształtów, systemów liczbowych w kilku językach itp.
To tylko początek. Rozejrzyj się w swoim domu i klasie i znajdź elementy, które sprawią, że twoje otoczenie stanie się szczególne i wyjątkowe.  Poszukaj przedmiotów, zajęć i słownictwa, którymi będziesz mógł się podzielić z dziećmi.

Piaskownica do pisania jest tradycyjnym sposobem na ćwiczenie kreślenia kształtów liter czy cyfr. Można ją zrobić samodzielnie korzystając z dużej drewnianej tacy i odrobiny piasku lub kaszy mannej

Przed czytaniem i pisaniem

Istnieją trzy dziedziny w których możemy dzieciom pomóc przygotowując je do czytania i pisania. Osiągnięcie tych umiejętności jest dla dzieci bardzo przyjemne, jeśli podłoże pod przyszłe czytanie i pisanie zostało wcześniej dobrze przygotowane.

1. Umiejętności fizyczne - równowaga, posługiwanie się rękami, koordynacja wzrokowo-ruchowa podczas pracy, nauka koncentracji i skupienia, rozpoznawanie wymiarów i kształtów, praca z puzzlami, które mają mały uchwyt przy każdym elemencie, z kredkami, ołówkami oraz praktyka w mówieniu
2. Umiejętności umysłowe - chłonięcie i używanie języka, nauka “dźwięków”, które słyszymy wymawiając każdą literę (nie nazwy liter) oraz zabawa w gry, które rozkładają słowa na poszczególne dźwięki – Gra “Detektyw”
3. Umiejętności społeczne  - słuchanie w domu rozmów przy stole, siedzenie i rozmawianie, czytanie zamiast oglądania telewizji czy “nauki języka” na komputerze, słuchanie rozmów w różnych miejscach takich jak bank, poczta, stacja kolejowa, teatr itp.

Gra ‘Detektyw’ (Spy Game)

Kiedy dziecko zna już nazwy przedmiotów na obrazkach możesz wprowadzić grę ‘Detektyw’. Weź do ręki na przykład piłkę i powiedz “Widzę coś, co zaczyna się na literę py” ( Wypowiedaj  nie nazwę litery ‘pe’ tylko jej dźwięk ‘py’).” Rób tak z kilkoma przedmiotami przez parę tygodni.  Później możesz również wykorzystywać w tej grze obrazki przedmiotów.
Następnie kontynuuj zabawę wymawiając również dźwięk końcowy “Coś co zaczyna się na  literę ‘dy’ a kończy na literę ‘sy’” (długopis) i na koniec całe słowo ” Proszę podaj mi “dy-ły-uu-gy-oo-py-ii-sy” (długopis)
Jest to podobne do literowania ale wymawiamy oddzielne dźwięki, a nie nazwy litery. Jagnię będzie brzmiało jy-aa-gy-ny-ii-ę. Nie jest to literowanie czy czytanie, ale istotne i przyjemne rozpoznawanie dźwięków języka. Po takim przygotowaniu dziecko będzie zachwycone swoimi możliwościami w rozszyfrowywaniu słów.

Czytanie i pisanie

W młodym wieku dzieci nie powinny być nigdy zmuszane do czytanie na głos lub po cichu, czy też do pisania. Jednak stosowane narzędzia do rozwoju tych umiejętności oferowane dzieciom pokazują, że dzieci potrafią się nimi zainspirować i przygotować do kolejnych etapów samodzielnie. Jest to wrażliwy okres w życiu dziecka, w trakcie którego chce ono poznać nazwy wszystkiego, dotykać, czuć czy odkryć dźwięki liter. Dlatego też oferujemy dzieciom litery wycięte z papieru ściernego, dzięki którym mogą one wodzić swoimi palcami po literze, kiedy wymawiają jej dźwięk.
Szorstkie litery dotykowe wykorzystujemy w odpowiedzi na dziecięcą potrzebę dotyku i ruchu. Dziecko czuje literę i wymawia dźwięk powtarzając to działanie wielokrotnie. Tradycyjne szorstkie litery dotykowe używane w klasach 3-6 są wytrzymałe i drogie, ale jest możliwość zrobienia  ich również w domu lub pisania na płatkach zbożowych lub piasku. Zrobimy dziecku dużą przysługę, jeśli zaczniemy naukę od małych liter, bo przecież 99% języka pisanego jest małymi literami (“a” i “b” nie “A” i “B”).  Powinniśmy uczyć dźwięków liter, a nie ich nazw. Wprowadzając duże litery spowalniamy naukę czytania i pisania.

Dzieci, które są już umysłowo gotowe do pisania, a fizycznie nie potrafią jeszcze trzymać długopisu i pisać pracują z ruchomym literami, przygotowanymi przez Marię Montessori. Podobny ruchomy alfabet używany jest w szkołach do dziś.
Zwykle kilka miesięcy przed nauczeniem się czytania następuje u dzieci ‘eksplozja’ w pisaniu. Choć często dzieci wymawiają głoski niepoprawnie, to robią to z wielką radością i entuzjazmem. Ważne jest, aby pierwsze “pisanie” powstawało z głowy, a nie z przedmiotów czy obrazów. Zadawaj pytania takie jak: ” Co jadłeś dzisiaj na śniadanie?” “Co widziałeś po drodze do szkoły?” W ten sposób zainspirujemy dziecko do kreatywnego pisania od samego początku.

Karty ze słownictwem – Czytanie

Kiedy dziecko zacznie rozpoznawać dźwięki liter w grupach – słowa – robi to po cichu w swojej głowie. Wymawianie tych słów na głos jedynie komplikuje proces czytania, zwłaszcza jeśli ktoś słucha. W klasie Montessori dziecko NIGDY nie jest proszone o to, aby CZYTAĆ NA GŁOS.
Oferując dziecku obrazki i etykiety z nazwami przedmiotów, których nazwy już zna, pozwalamy mu ćwiczyć z nowymi  pojedynczymi wyrazami. Czyta ono każdą z etykiet i dopasowuje do zdjęcia. Następnie jeśli nazwa przedmiotu jest napisana na odwrotnej stronie obrazka dziecko może odwrócić obrazki i zobaczyć czy dopasowało poprawnie etykiety. Dzieci uwielbiają czytać i sprawdzać swoją własną pracę i będą nieustannie powtarzać, aż dopasują wszystkie etykiety w poprawny sposób. Setki ciekawych wyrazów mogą w ten sposób poszerzyć słownictwo dziecka.  Najważniejszymi słowami, które powinniśmy dać dziecku, kiedy zaczyna czytać są nazwy przedmiotów w domu i klasie, podobnie jak dzieje się to w języku mówionym.

Karty ze słownictwem. Najpierw pokaż dziecku obiekty, które są na obrazkach w rzeczywistości, później użyj kart bez etykietek, jako flashcardów, aby przećwiczyć i udoskonalić słownictwo. Kiedy dziecko zaczyna rozpoznawać litery może dopasować etykiety do obrazków i sprawdzić swoje dopasowanie przy użyciu kart, gdzie obrazek jest podpisany. Można je przygotowywać samodzielnie. Bardzo przydatny jest laminator - wtedy karty będą na dłużej.

Czytanie książek

Tak samo jak dziecko poznawało nazwy przedmiotów na obrazkach zanim było w stanie je przeczytać (po cichu, dla siebie), tak samo zanim dziecko będzie mogło czytać jakąś książkę samodzielnie musi wcześniej wielokrotnie słuchać, jak czyta ją rodzic czy starsze rodzeństwo. 

Co więcej, czytanie i pisanie musi być oferowane dziecku w duchu radości i zabawy, a nigdy narzucane odgórnie. Dorośli tak naprawdę muszą zapomnieć o żmudnym procesie, jaki sami musieli przejść, by nauczyć się czytać i pisać.

————————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Zanim dziecko zacznie wyrażać siebie poprzez mowę, słucha ono i wchłania wszystko, co słyszy wokół siebie. Często nie jesteśmy nawet świadomi, że dziecko chłonie to, co mówimy. Dopiero, gdy zaczyna mówić okazuję się to być prawdą. Trzy razy w życiu, przy nauce języka przez każde z moich trojga dzieci, musiałam oczyścić swój język – gdyż powtarzały one wszystko cokolwiek powiedziałam!

Możemy mówić do dziecka od jego narodzin, ale nie w języku dziecięcym tylko z respektem i dokładną wymową słów. Jeśli chcemy pomóc dziecku w poprawnej mowie musimy modelować jego język nawet zanim pojawi się taka potrzeba.

DRUGI JĘZYK

Przyswajanie przez dziecko wszystkich języków, które słyszy ono w swoim otoczeniu rozpoczyna się jeszcze w łonie matki i trwa przez pierwsze miesiące i lata dziecka. Dzieci w tym wieku mają niezwykłe możliwości, by chłonąć język z całą jego złożonością i to nie tylko jeden język! Tutaj jest kilka rad, które wspierają naukę jednego lub więcej języków w tym czasie:

Drugi język musi być używany w otoczeniu dziecka w pierwszym roku jego życia, w takie sposób, że jedna lub więcej osób powinno mówić do dziecka lub w jego obecności w tym ‘dodatkowym’ języku.
Gdybyśmy mogli zapewnić dwa, trzy, cztery czy pięć różnych osób mówiących różnymi językami w obecności dziecka, mogłoby ono łatwo chłonąć je wszystkie bez żadnego szczególnego wysiłku z jego strony zakładając, że każda z tych osób mówi ZAWSZE I TYLKO w tym danym języku. Taka podatność na języki możliwa jest jedynie w pierwszych latach życia.
W Japonii zrodził się ostatnio pewien trend polegający na odgrywaniu dla niemowlęcia anglojęzycznych kaset trzy raz dziennie od narodzenia do szóstego miesiąca życia. Kiedy w wieku trzech, czterech lub pięciu lat te same dzieci będą miały okazję kontaktu z nauczycielem angielskiego, nauczą się one tego obcego języka znacznie łatwiej niż inne dzieci. – Dr Silvana Montanaro

SŁUCHANIE – DOROSŁY

Uwaga, z jaką słuchamy pierwszych słów dziecka, kiedy zaczyna mówić jest niezwykle ważna. Często dziecko jest tym tak podekscytowane, że zaczyna seplenić. Jest to naturalny poziom w rozwoju werbalnym języka u dziecka i znak dla rodzica, aby się zatrzymał, popatrzył i posłuchał, nie po to, aby uzupełnić brakujące wyrazy lub skomentować seplenienie. Jeśli dziecko jest pewne, że zostanie wysłuchane, wtedy zazwyczaj uspokaja się i uczy się mówić bardziej wyraźnie.

WŁĄCZANIE DZIECKA

Rozwój języka zaczyna się jeszcze w łonie matki i najintensywniej trwa przez pierwsze trzy lata. Możemy pomóc dziecku w tym rozwoju poprzez włączanie go do naszych rozmów od samego początku. Kiedyś nauczyłam się pięknej lekcji o włączaniu dzieci.

Pewnego dnia, kiedy pracowałam na intensywnej opiece pielęgniarskiej dla niemowląt obserwowałam sześciomiesięcznego chłopca, który leżał na macie na podłodze obok trzech lekarzy siedzących na krzesłach i omawiających jego przypadek. Główna pielęgniarka zauważyła, że pediatrzy ignorują dziecko i poprosiła ich, aby przypomnieli sobie ich zasady i włączyli chłopca do swojej rozmowy. Doktorzy wiedzieli instynktownie, że miała ona rację. Nie uprościli oni swojego języka i nie podnieśli sztucznie tonu rozmowy. Zwrócili jednak swój wzrok w stronę chłopca i włączyli go do rozmowy tak, jak zrobiliby to w obecności każdej dorosłej osoby, która nawet nie zabierałaby głosu w toczącej się rozmowie. Kontynuowali oni dalej swoją rozmowę, ale włączając do niej chłopca. Okazali mu w ten sposób szacunek, z którego od razu na twarzy chłopca pojawiło się zadowolenie. Chłopiec spoglądał na zmianę to na jednego, to na drugiego doktora tak, jakby wiedział, że uczestniczy w ważnej rozmowie.

SŁOWNICTWO

Umysł, aby coś wiedzieć o rzeczywistości, może się z nią zetknąć jedynie przez zmysły. – Arystoteles

Doświadczenie prawdziwych przedmiotów, jeśli to tylko możliwe powinno pojawić się zanim dziecko zobaczy obrazki czy nazwy danych przedmiotów. Na przykład, jeśli masz nową książkę z obrazkami owoców i warzyw weź dziecko do kuchni i chwyć, powąchaj, pokrój i spróbuj jak smakuje kawałek owocu, a dopiero potem pokaż dziecku jego obrazek w książce. Wtedy inteligencja jest wzmacniana dzięki bogactwu doświadczeń.

Dziecko chce uczyć się nazwy każdego przedmiotu w swoim środowisku oraz znaczenia słów wypowiadanych przez innych. Ono bardzo chce rozmawiać o zwykłych codziennych rzeczach z rodziną! Powiedz mu jak nazywają się wszystkie przedmioty w kuchni, zabawki, jedzenie, pojazdy, psy, itd. – nazwij wszystko, co może ono znaleźć w domu i w społeczności.

Istnieje ‘wrażliwy okres’ dla nazywania rzeczy… i jeśli dorośli odpowiedzą na głód słów swoich dzieci w odpowiedni sposób mogą im oni dać bogactwo i dokładność języka, które będą trwały przez całe ich życie. – Dr Silvana Montanaro

OBRAZKI I KSIĄŻKI

Kiedy dziecko nauczy się nazw wielu prawdziwych rzeczy możemy powiększyć jego słownictwo poprzez obrazki. Książki i karty ze słówkami są wartościowymi edukacyjnymi materiałami dla dzieci w domu – dzieci je uwielbiają!

Wybór książek jest tak samo ważny jak wybór zabawek. Wizyty w bibliotece są bardzo ważne, ale w domu dziecko powinno mieć również swoje ulubione książki we własnej biblioteczce. Dziecko czasem w tym krytycznym i wrażliwym okresie nauki języka może chcieć na okrągło czytać tę samą książkę. Kiedy indziej z kolei dziecko będzie chciało słyszeć o obrazkach i mowie. Dziecko uwielbia uczyć się przewracać uważnie kartki, podnosić, trzymać i odkładać książkę.

Większość dzieci będzie siedziało z zafascynowaniem przez wiele godzin, jeśli będziemy im czytać. To nasza szansa, aby rozbudzić w nich miłość do czytania literatury, nauki faktów, wartości i wymowy słów, nawet tych rzadko używanych w codziennej mowie.

Powinniśmy włożyć swój wysiłek w to, aby zaopatrzyć nasze dzieci w książki o wszystkich kulturach, które nie podają stereotypów sytuacji i ludzi. Język w książkach powinien brać pod uwagę jego emocje i poziom inteligencji.

Wybieraj książki uważnie i przygotuj dla nich szafkę bądź miejsce, do którego dziecko będzie miało dostęp. Będzie ono mogło dzięki temu zawsze brać książki i wybierać te, które chce, opiekować się nimi i odkładać je samodzielnie na swoje miejsce.

Czasem nawet proste książki ze słówkami, z kolorami, jeśli jest ich za dużo mogą być dla dziecka stymulujące. O wiele lepiej dać dziecku kilka pięknych książek, które są przez nas szanowane i kochane niż trzymać na szafce dużo książek, które są bezwartościowe dla jego rozwoju.

W tym wieku tematy książek powinny być prawdziwe, ponieważ dziecko chce uczyć się o prawdziwym świecie. Zaopatrujmy więc nasze dzieci w historie, które opowiadają o naszym życiu, mówią o rzeczywistym świecie, a schowajmy książki o mówiących zwierzętach, takie jak bajki Ezopa, na później.

Fantastyka jest bardzo interesująca, ale dla starszego dziecka. U małych dzieci jest przyczyną zakłopotania. Bogate zbiory prawdziwych historii są najlepszym przygotowaniem dla naszych dzieci do twórczego myślenia.

Powinniśmy sprawdzać czy książki pokazują rzeczywistość gdyż w tym wieku dzieci próbują zrozumieć środowisko i życie, które ich otacza. Nie ma nic bardziej niezwykłego i bardziej interesującego od naszego codziennego życia. Fantastyka może przyjść później – po tym jak rzeczywistość zostanie doświadczona i wchłonięta przez dzieci. – Dr Silvana Montanaro

CZYTANIE I PISANIE

Od narodzin naszego dziecka możemy wspomagać jego naukę mowy poprzez nasz wzrokowy kontakt z nim, słuchanie tego, co do nas mówi, poprzez przykład dobrej wspólnej rozmowy i czytanie na głos od samego początku. Takie przygotowanie będzie później owocowało w trakcie jego nauki czytania i pisania.

To nie przypadek, że niektóre dzieci dobrze czytają i piszą, a inne nie. Że niektóre z nich czerpią radość z czytania, a dla innych jest to nużąca praca. Radość z odkrywania języka zaczyna się bardzo wcześnie i jest najbardziej intensywna w ciągu pierwszych trzech lat.

ALFABET

Bardzo małe dzieci, których rodzeństwo uczy się czytać często interesuje się alfabetem. Aby nie spowodować późniejszego jego zakłopotania powinniśmy uczyć dźwięków tylko małych liter.

Pomyślcie o tym. Jeśli dziecko uczy się dużych liter i nazw tych liter nie jest ono w ogóle przygotowane do nauki czytania i pisania. Prawie wszystko, co jest napisane i czytamy jest napisane małymi literami “b” zamiast “B” i dźwięki, które wymawiamy “sss” zamiast “es” dla literki “s.” Nauka nazw dużych liter od lat praktykowana sprawia niestety, że nauka czytania i pisania jest dla dzieci dużo trudniejsza. Najważniejsze jest podążanie za dzieckiem i jego zainteresowaniami tak, aby nauka była czymś naturalnym i przyjemnym.

GRYZIENIE

Rozwój dziecka przychodzi nie wedle ustalonej ścieżki, ale wraz z porywami, a czasem nawet wybuchami. W czasie drzemiącego, wydawać by się mogło, nie aktywnego okresu u dziecka nagle następuje wystrzał i pojawia się nowa umiejętność. Wyjątkiem od tej reguły jest eksplozja mowy.

Zazwyczaj w drugim roku dziecko zaczyna rozumieć wiele rzeczy, wiele słów i ma dużo do powiedzenia, ale nie potrafi wypowiedzieć słów czy zdań. Może to powodować silną frustrację u dziecka i często wyraża ono swoją złość poprzez gryzienie – nieodpowiednio używa swoich ust!

To nie jest nic złego, musimy współczuć dziecku, które jest sfrustrowane, a chronić inne dzieci. Aby nie doprowadzić do sytuacji, w której jedno z dzieci będzie ofiarą, a drugie agresorem powinniśmy współczuć im obojgu podobnie: “jest mi przykro, że zostałeś zraniony”, “jest mi przykro, że jesteś sfrustrowany”. Przede wszystkim jednak biorąc pod uwagę bezpieczeństwo i odpowiednie korygowanie frustracji u dzieci powinniśmy włożyć cały nasz wysiłek, aby rozpoznać sfrustrowane dziecko i odizolować je zanim kogoś ugryzie!

WYOBRAŹNIA CZY KŁAMSTWO?

Co jest co? Dla dziecka w tym wieku nie ma różnicy pomiędzy wyobraźnią a kłamstwem. Czasem dziecko w wieku 5-7 lat zaczyna interesować się sprawiedliwością, moralnością, prawdą i dogłębnie odkrywa ich znaczenie. Ale kiedy dziecko kończy trzy lata, w czwartym, piątym roku życia nie powinniśmy przerywać jego rozmowy z nami zadając mu pytania o prawdziwość jego historii.

Dobrze, jeśli potrafimy zauważyć i odpowiednio zareagować, kiedy dziecko opowiada historię łącząc w niej wydarzenia prawdziwe z wierutnymi kłamstwami mając dobrą widownię. Dorosły może na przykład powiedzieć “Ach! Jaką ty masz wspaniałą wyobraźnię!” albo “Co za niesamowita historia!” W ten sposób zatwierdzamy użyte przez dziecko w jego opowiadaniu słownictwo, wyobraźnię, umiejętności werbalne i równocześnie wyróżniamy wyobraźnię i historię, co w rezultacie pomoże dziecku zauważyć różnicę pomiędzy wyobraźnią a kłamstwem.

POMOC RODZICÓW

Sukces w nauce języka dziecko osiąga poprzez pewność siebie, jaką buduje dzięki naszemu uważnemu słuchaniu tego, co ono mówi. Nawiązywanie kontaktu z innymi, rzeczywiste doświadczanie języka i nabywanie fizycznych zdolności w czytaniu i pisaniu również wspomagają jego naukę mówienia. Możemy wspomagać naukę języka poprzez stworzenie dziecku środowiska, które będzie stymulowało tę naukę, bogatego w zmysłowe doświadczenia i język.

Powinniśmy zaopatrzyć jego środowisko w takie materiały jak klocki i książki z wierszykami dla dzieci, karty ze słówkami, książki z tematami, które mówią o rzeczywistych wydarzeniach i są związane z codziennym życiem dziecka. Dzielmy się z dzieckiem dobrą literaturą, oferujmy mu różnego rodzaju rymy, piosenki, wiersze i historie, które rozbudzą
w nim miłość do języka. Jest to dobry wstęp do późniejszego dzielenia się ulubioną poetyką i wielką literaturą, kiedy dziecko jest już na to gotowe.

To jest lepszy czas dla nauki języka przez dziecko niż nauka w szkole.

———————————————-
Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Każde dziecko przychodzące na świat jest znakiem,
że Bóg jeszcze nie zwątpił w ludzkość. – Rabindranath Tagore, Laureat Literackiej Nagrody Nobla (1913), indyjski poeta, pedagog popierający Metodę Montessori

Pierwszy Rok – Zmysły

Obecnie bardzo niewiele możemy powiedzieć o tym, czego doświadcza dziecko podczas tych dziewięciu miesięcy w łonie matki, co ono odczuwa, jakie ma uczucia, co myśli, i co rozumie. Wiemy jednak, że odpowiada ono na głosy, dźwięki i muzykę. Dlatego codzienne spędzanie chwili czasu na mówieniu i śpiewaniu do niego czy słuchaniu pięknej muzyki jest tym, co możemy mu zaoferować najlepszego.

Praca dziecka jest niezwykle ważna od pierwszego dnia. Dzieci uczą się nieustannie.

Naukowcy studiujący mechanizmy przyswajania mowy i języka potwierdzają, iż proces uczenia się własnego języka ojczystego rozpoczyna się już w łonie matki. Rodzice, którzy będąc w ciąży uczą się piosenek i śpiewają je swoim dzieciom, odkrywają, że te piosenki uspokajają ich niemowlę po narodzeniu.

W 1995 roku w Matsumoto w Japonii, spotkałam się z Panem Shinnichi Suzuki (zm. 1998 r.), twórcą Rozwoju Uzdolnień Metodą Suzuki (tzw. Metoda Języka Ojczystego), aby porozmawiać na temat otoczenia dla dzieci. Stworzenie relacji miłości pomiędzy dorosłym i dzieckiem, ofiarowanie dziecku radości z osiągnięć i rozwijanych talentów, a poprzez zaspokajanie potrzeb dzieci wspomaganie tworzenia społeczeństwa opartego bardziej na pokoju jest celem zarówno dla Montessori, jak i dla Suzuki. Omówiliśmy wspólnie najlepsze sposoby wspierania dzieci i zgodziliśmy się, że nasza praca musi zaczynać się już przed narodzeniem, kiedy dziecko jest jeszcze w łonie matki.

Skóra, pierwszy i najważniejszy organ zmysłu, jest całkowicie rozwinięta po siedmiu, ośmiu tygodniach od poczęcia. Około drugiego miesiąca ciąży organ węchu jest gotowy, by funkcjonować poprawnie. Organ smaku zaczyna być aktywny w trzecim miesiącu. Ucho kończy swój rozwój fizyczny pomiędzy drugim a piątym miesiącem od poczęcia.
Możliwe jest, że płód potrafi absorbować charakterystyczny rytm języka swojej matki. W pewnym sensie płód nieustannie pracuje, ucząc się języka. – Silvana Montanaro Doktor Medycyny, Psychiatra, Trenerka nauczycieli Montessori

Muzyka i język

W pierwszych dniach, miesiącach, w tym pierwszym roku swojego życia, niemowlę jest niezwykle zainteresowane dźwiękami ludzkiego głosu oraz przypatrywaniem się twarzy i ustom ludzi mówiących. Nie jest przypadkiem fakt, że przestrzeń pomiędzy twarzami karmiącej mamy i dziecka odpowiada dokładnie dystansowi, na jaki noworodek widzi najwyraźniej. Prawdopodobnie pierwsze najlepsze doświadczenia komunikacji pomiędzy mamą a jej dzieckiem występują właśnie podczas karmienia.

Mówiąc wyraźnie, nie używając mowy dziecięcej poprzez nienaturalne podnoszenie tonu naszego głosu, co często robimy mówiąc do naszych zwierzątek, oraz nie upraszczając zbytnio języka w obecności dziecka możemy zaspokajać jego intensywne zainteresowanie językiem i przygotowywać je do późniejszej mowy.

Nic nie stoi na przeszkodzie, by opowiadać śmieszne i interesujące historie z naszego życia, recytować ulubione wiersze, mówić o tym, co właśnie robimy (na przykład “teraz myje twoje stopy, przecieram każdy palec, żeby był naprawdę czysty”) i radować się z takiego ważnego sposobu porozumiewania się z naszym dzieckiem. Możemy również słuchać muzyki, ciszy i siebie nawzajem.

Dorosły może włączyć się w rozmowę z nawet bardzo małym dzieckiem w następujący sposób; Kiedy dziecko wydaje dźwięki naśladujmy je – w takim samym tonie i w takiej samej długości Dziecko – “maaaa ga”, dorosły – “maaaa ga” i tak dalej. Kiedy zdarzy się to po raz pierwszy często otrzymujemy niezwykłą odpowiedź, jak gdyby dziecko chciało powiedzieć: “W końcu ktoś rozumie i mówi w moim języku”. Po kilku takich rozmowach wiele dzieci celowo zaczyna wydawać dla nas dźwięki, byśmy je powtarzali, aż ostatecznie samo zaczyna naśladować dźwięki dorosłych. Jest to forma bardzo ekscytującej komunikacji dwojga ludzi. Nie jest to mowa dziecięca, ale prawdziwy sposób porozumiewania się.

W pierwszym roku życia dziecka, przebieranie, karmienie, kąpanie, podnoszenie, trzymanie i ubieranie są najważniejszymi i łatwo budzącymi zafascynowanie czynnościami. Kiedy zamierzasz podnieść niemowlę zapytaj je najpierw o pozwolenie lub powiedz, że zamierzasz to zrobić. Jeśli istnieje taka możliwość, zapytaj czy jest gotowe na to, aby je podnieść, ubrać, nakarmić, wykąpać, nawet zanim jeszcze podniesiesz je go góry. Dzieci wiedzą, kiedy zadajemy im poważne pytania i dajemy wybór. Kiedy przebierasz lub kąpiesz niemowlę zamiast rozpraszać je zabawką, spojrzyj w jego oczy, powiedz mu, co w tym momencie robisz, zadawaj pytania, dawaj wybór.

Wartość takiej pełnej miłości i szacunku komunikacji jest niedoocenienia. Dziecko jest chętne, by mówić do ciebie, a pragnienie porozumiewania się jest fundamentem rozwoju mowy i języka.
Ten rozwój mowy i języka zależy również od języka, jaki dziecko słyszy wokół siebie w tych pierwszych dniach, miesiącach i latach. Podsłuchiwanie rozmów, które prowadzą dorośli jest dla dziecka tak samo wartościowe, jak samo mówienie bezpośrednio do niego.

Rodzic lub starsze rodzeństwo, które mówi do niemowlęcia również uczy je języka. To niesamowite jak dogłębnie dziecko potrafi poznać język w ciągu tych pierwszych trzech lat życia dochodząc do pełnego zrozumienia jego całości. Nikt z dorosłych nie jest tego w stanie zrobić w ten sam sposób.

Nigdy nie jest zbyt wcześnie na wspólne przeglądanie książek i rozmowę o nich. Prześliczne tekturowe lub drewniane książeczki mogą stać na brzegu, by dziecko, które nie potrafi jeszcze siadać mogło swobodnie w nie patrzeć. Wprowadzają one szeroki wachlarz interesujących tematów w czasie, kiedy dzieci chcą oglądać, słuchać i rozmawiać o wszystkim.

PŁACZ JAKO KOMUNIKACJA

Odpowiedzi na dziecięcy płacz różnią się w zależności od kultury. Na przykład rozciągają się one od wierzeń, że płacz wzmacnia płuca po całkowite niezrozumienie, że ktoś pozwala dziecku płakać. My polecamy, by poświęcić trochę czasu i energii, aby nauczyć się, co dziecko mówi, kiedy płacze. W tym wypadku nie ma sprawdzonej recepty, ponieważ każde dziecko jest inne.

Podczas wizyty w szpitalu położniczym Uniwersytety Rzymskiego w czasie mojego kursu Asystenta dla Niemowlęctwa (z ang. Assistant to Infancy) podpatrywałam naszą panią profesor, w jaki sposób odpowiada na płacz niemowląt. Najpierw mówiła delikatnie i uspokajała dziecko zapewniając, że ktoś jest przy nim obecny. W wielu przypadkach było to działanie wystarczające, by pocieszyć dziecko i zatrzymać jego płacz. Gdy okazało się to jednak nieskuteczne, pani profesor nawiązywała z dzieckiem kontakt wzrokowy lub kładła delikatnie rękę na jego ciele. Często było to całkowicie skuteczne. Jeśli było inaczej, sprawdzała ona, czy dziecko nie odczuwa jakiegoś dyskomfortu fizycznego: pomarszczone posłanie, mokra pielucha, potrzeba zmiany pozycji. Rozwiązanie tego problemu prawie zawsze kończyło płacz. Bardzo rzadko zdarzało się, że dziecko jest głodne i potrzebuje nakarmienia.

Jest to dla mnie sprawa bardzo ciekawa, zwłaszcza, że pochodzę z kraju z dużym problemem otyłości. Prawdopodobnie, gdybyśmy częściej próbowali pocieszyć nasze niemowlęta w inny sposób niż poprzez nieustanne karmienie i używanie smoczka – co uczy je, że sposobem na szczęście jest wkładanie czegoś do ust – może udałoby się nam wychować dzieci, które bardziej rozumieją własne potrzeby.

Dla troskliwego rodzica płacz najczęściej oznacza głód lub ból. Jednak dziecko może być również przestraszone, mieć koszmary, złe wspomnienia, być mokre, samotne, znudzone, może mu być zimno lub gorąco. Istnieje przecież wiele powodów, by wołać o pomoc.

Troskliwy rodzic, który wiele czasu spędza na obserwowaniu i słuchaniu może nauczyć się rozpoznawać różne rodzaje płaczu, i to już w ciągu pierwszych dni życia dziecka. Każdy pragnie czuć się zrozumianym.

OBSERWOWANIE I PRZETWARZANIE

Co twoje dziecko widzi w domu? W pierwszym roku życia w domu warto mieć delikatne pastelowe kolory i nie za wiele widocznych obiektów. Kiedy wzrok dziecka jest zbytnio pobudzany zwykle zamyka ono oczy i nie patrzy na świat. Lepiej inspirować i zapraszać dziecko do wzrokowego odkrywania poprzez delikatne kolory i zredukowaną liczbę przedmiotów niż przytłaczać je ogromem wrażeń.

Kiedy dziecko w danym czasie pochłonęło całkowicie wszystkie widoki, dźwięki i inne zmysłowe odczucia, jakie chciało pochłonąć, wie ono, ze swojej wrodzonej mądrości, że potrzebny jest teraz czas na sen, by wszystko przetworzyć. Wyobraź sobie, czym jest przejście z ciepłego, miękkiego i stosunkowo ciemnego środowiska, jakim jest łono matki w miejsce zupełnie różne, pełne świateł, dźwięków, dotyku i całkowicie obce (poza własną rodziną). Dlatego bardzo istotne jest poszanowanie mądrości dziecka. Ono najlepiej wie jak długo coś obserwować, kiedy iść spać, aby odpocząć i przetworzyć wszystko, kiedy się obudzić i chłonąć znów świat wokoło.

Już przy narodzeniu dziecko wie jak regulować własny sen dla optymalnego zdrowia fizycznego i psychicznego. Jeśli będziemy szanować tę intuicyjną wiedzę, jesteśmy na najlepszej ścieżce, by zapobiec problemom ze spaniem, które tak często dotykają nowych rodziców i dzieci. Pamiętając nieustannie, że sen jest nieodłącznym elementem życia i nie powinien być przerywany, będziemy starać się, zgodnie z prastarą mądrością, nie budzić śpiącego dziecka chyba, że wystąpi jakaś nagła potrzeba.

Musimy być bardzo uważni, by nie nauczyć dziecka zależności od nas w czasie zasypiania. Problemy z zasypianiem rozwinąć się mogą, kiedy dziecko zanim zaśnie jest każdorazowo trzymane na rękach. Bardzo istotne jest więc, by od pierwszego dnia życia szanować zdolność dziecka do samodzielnego zasypiania, które jest czynnością zupełnie naturalną i nie powinno zależeć od dorosłego.

Japonia. Mama czytająca niemowlęciu. Książki są bardzo ważne dla dzieci w każdym wieku.

Pozycja do spania: Wiadomo, że najbezpieczniejszą pozycją dla niemowlęcia jest spanie na plecach. Jednak bardzo istotną sprawą jest, by od samego początku dziecko spędzało trochę czasu na swoim brzuszku, aby ćwiczyć mięśnie szyi, ramion i nóg.
Pamiętaj, by obserwować wtedy uważnie swojego maluszka i zobaczyć, czego stara się nauczyć.

Od pierwszych dni dziecko jest bardzo ciekawe i odczuwa potrzebę badania świata poprzez swoje zmysły, chce przebywać ze swoją rodziną, a nie być zamknięte przez cały dzień w cichym pokoju. Aby było to możliwe, rodzice mogą wykorzystać specjalne dziecięce maty na podłogę, cienkie materace lub dywaniki, które rozkładają w pomieszczeniu, gdzie spędzają wspólnie czas – w kuchni, sypialni, salonie itd. W ten sposób dziecko może być ze swoimi najbliższymi, obserwować życie codzienne i zasypiać, kiedy potrzebuje snu. Dzięki temu niemowlę potrafi pozostać w zgodzie ze swoim własnym, naturalnym rytmem snu i czuwania. Może ono słuchać rozmów, śmiechów i kojącej ciszy. Będąc na macie może ono również ćwiczyć różne zdolności istotne dla jego rozwoju, jak gimnastykować i rozciągać mięśnie, podnosić główkę do góry, sięgać po różne przedmioty, podciągać się – a to wszystko w zgodzie z naturalnym rytmem snu i aktywności.

W czasie snu i marzeń sennych ma miejsce niezwykle wytężona praca umysłowa. Wszystkie dzienne doświadczenia muszą zostać dołączone, a na ich podstawie musi dojść do przebudowania ogółu funkcji organizmu, tak by działały one teraz na podstawie nowych informacji pochodzących z tych zgromadzonych w ciągu dnia doświadczeń.

Nie powinniśmy patrzeć na nowonarodzone niemowlęta, jak na małe, bezbronne istoty, ale jak na osoby, które może są niewielkie, jednak posiadają ogromne możliwości umysłowe oraz wiele zdolności fizycznych, które nie objawią się, dopóki otoczenie nie będzie wspomagać wyrażania się tego wewnętrznego życia. — Silvana Montanaro, Doktor Medycyny

CHŁONĄCY UMYSŁ

W czasie pierwszych lat życia dzieci dosłownie chłoną świat wokół nich. Nie ma takiej możliwości, by dorosły był zbyt miły, wyrażał zbytni szacunek, lub był zbyt mądry czy przywiązywał za dużo uwagi do dźwięków, które słyszy dziecko lub do otoczenia, które ono obserwuje.

W sytuacji, kiedy dziecko nie przebywa ze swoimi rodzicami, należy zwracać szczególną uwagę na najwyższą jakość oczekiwań wobec innych dorosłych, z którymi dziecko spędza czas. Środowisko, które tworzymy dla naszych dzieci jest tym, które one będą chciały stwarzać dla swoich dzieci, dla wnuków i tak dalej.
—————————————————-

Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Skorzystalismy z trzech pozycji: katalogu Michaela Olafa “Radosne dziecko. Niezbędnik Montessori od narodzenia do lat trzech”, artykułu matki Heni Clouts, która jest Finką mieszkającą w Anglii, wydanego w 77 numerze magazynu “Montessori International” oraz referatu pod tytułem “Dwujęzyczność, jak się do niej dochodzi, jej wady i zalety” wygłoszonego przez Ewę Rybacką ze Szwecji na IV Międzynarodowej Konferencji Polonijnej “Europa polskich ojczyzn”, która odbyła się w dniach 22 – 24 września 2005 roku w Szczecinie.

Więcej w tym artykule:

• Powszechność dwu- i wielojęzczyności
• Sposoby na wprowadzenie wielojęzyczności dla naszego dziecka
• Dobre i złe strony wielojęzyczności

Powszechność dwu- i wielojęzczyności

Jak można przeczytać w referacie Pani Rybackiej i w artykule Heni Clouts około 70% ludności świata potrafi porozumiewać się w dwóch lub więcej językach. Większość dzieci na świecie zna więcej niż jeden język.

Należy tu jednak pamiętać o przyjęciu poprawnej definicji wielojęzyczności. Jak pisze Pani Rybacka, jeśli uznalibyśmy, że wielojęzyczność oznacza umiejętność posługiwania się kilkoma językami w takim samym stopniu, jak osoba jednojęzyczna posługuje się swoim językiem ojczystym, to niewiele osób mogłoby uznać siebie za wielojęzyczne.

Istnieją kraje, w których wielojęzyczność jest czymś zupełnie naturalnym. Przykładem mogą być takie państwa jak Irlandia (irlandzki – niestety bardzo żadko używany i angielski), Belgia (francuski, niderlandzki, niemiecki), Szwajcaria (niemiecki, francuski, włoski i romansz) i wiele innych.
Do góry

Sposoby na wprowadzenie wielojęzyczności dla naszego dziecka

W katalogu Micheala Olafa przeczytać możemy, że przyswajanie języków istniejących w otoczeniu zaczyna się, kiedy dziecko jest jeszcze w łonie matki, a następnie realizowane jest z sukcesem w czasie jego pierwszych miesięcy i lat życia. Dzieci w tym wieku mają niezwykłe możliwości, by chłonąć język z całą jego złożonością i to nie tylko jeden język. Dowodem na zdolności dziecka i możliwym rozwiązaniem na wprowadzenie wielojęzyczności mogą być słowa Dr Silvana Montanaro, która jest trenerką nauczycieli Montessori i Asystentów dla Niemowlęctwa.

Drugi język musi być używany w otoczeniu dziecka w pierwszym roku jego życia, w taki sposób, że jedna osoba lub więcej powinno mówić do dziecka lub w jego obecności w tym ‘dodatkowym’ języku.

Gdybyśmy mogli zapewnić dwa, trzy, cztery czy pięć różnych osób mówiących różnymi językami w obecności dziecka, mogłoby ono łatwo chłonąć je wszystkie bez żadnego szczególnego wysiłku z jego strony zakładając, że każda z tych osób mówi ZAWSZE I TYLKO w tym danym języku. Taka podatność na języki możliwa jest jedynie w pierwszych latach życia.

W Japoni zrodził się ostatnio pewien trend polegający na odgrywaniu dla niemowlęcia anglojęzycznych kaset trzy raz dziennie od narodzenia do szóstego miesiąca życia. Kiedy w wieku trzech, czterech lub pięciu lat te same dzieci będą miały okazję kontaktu z nauczycielem angielskiego, nauczą się one tego obcego języka znacznie łatwiej niz inne dzieci.
Rozważając wprowadzenie dwóch języków dla naszego dziecka zastanawialiśmy się jak zrobić to najlepiej. Myśleliśmy, że może podzielimy się rolami i jedno z nas będzie zawsze mówić do dziecka po polsku, a drugie po angielsku. Teraz ten pomysł wydaje nam się całkowicie chybiony. Jeśli dziecko od narodzenia począwszy ma tak ogromne możliwości chłonięcia języka i wszystkich jego skomplikowanych struktur, melodii, wymowy to wszystkie nasze błędy zostałyby przez dziecko przejęte i w przyszłości mogłyby stać się raczej trudnościami niż pomocą. Poza tym Pani Rybacka podkreśla w swym referacie, że rodzice powinni mówić do dziecka w języku, który jest im najbliższy, bo jest to język, w którym najłatwiej zbudować bliską relację. Jeśli jeden rodzic jest z pochodzenia Polakiem, a drugi Irlandczykiem to naturalne będzie, że będą oni mówić do dziecka odpowiednio po polsku i po angielsku. W naszym przypadku jednak oboje będziemy mówić do dziecka w języku polskim.

Aby nie pozbawiać naszego dziecka kontaktu z językiem angielskim w tych najważniejszym początkowym okresie wpadliśmy na kilka pomysłów.

Płyty CD i MP3
Płyty CD czy mp3-trójki z piosenkami, rymowankami, nagranymi opowiadaniami czy książkami mogą stać się najlepszym rozwiązaniem, by nasze dziecko miało stały kontakt z językiem angielskim lub jakimkolwiek innym i to w najlepszej formie, czyli z poprawną wymową, słownictwem i gramatyką.

Aby znaleźć na internecie różne dobre pozycje wystarczy wpisać w jakiejś wyszukiwarce “free audiobooks for children” i przyglądnąć parę rezultatów. Poniżej parę linków do stron, które udało nam się znaleźć, i które mogą być przydatne dla każdego:

• Project Gutenberg – Audio Book, human-read
• Kara’s Free Audio Books

Anglojęzyczni znajomi
Pomyśleliśmy też, że wizyty różnych anglojęzycznych znajomych, którzy byliby chętni rozmawiać z naszym dzieckiem, mogłyby stać się dla niego najlepszą okazją na obcowanie z żywym językiem.
Nic pewnie nie jest lepsze w nauce języka niż kontakt z interesującą i radosną osobą, którą chce się poznać.

Jak pisze w swoim artykule Heni Clouts dzieci najlepiej uczą się obcego języka przez kontakt z innymi dziećmi na podwórku czy w przedszkolu. Ona sama mówiła do swojego syna Bena od urodzenia po fińsku więc, kiedy poszedł do przedszkola nie znał angielskiego. Szybko nauczył się porozumiewać ze swoimi rówieśnikami i opanował angielski do tego stopnia, że na każde pytanie swej mamy zadanie po fińsku odpowiadał po angielsku. Nie należy się o to zupełnie martwić. Heni przestrzega tylko, by unikać tworzenia dziwolągów z połączenia dwóch języków, czego przykładem może być wyraz “luknąć” od angielskiego “look” i wiele innych podobnych konstrukcji.

Rodzice mówiąc do dziecka w swoim ojczystym języku zapewnią mu możliwość poznania jego języka ojczystego, porozumiewania się z rodziną w kraju pochodzenia, większych doświadczeń kulturowych, późniejszego odkrywania swoich korzeni. Autorka artykułu radzi, by pod żadnym pozorem nie zaniedbywać języka kraju pochodzenia i zawsze dbać o niego najbardziej. Potwierdza to również w swoim referacie Pani Ewa Rybacka.

Etykiety na przedmioty w domu
W Metodzie Montessori bardzo popularnym sposobem nauki języka jest przyczepianie etykietek z nazwą do różnych domowych przemiotów, mebli, narzędzi. W przypadku wprowadzania więcej niż jednego języka, można na takich etykietach obok siebie zapisać nazwę w dwóch językach.

Jedną z prac, jakie dzieci wykonują w Metodzie Montessori jest przyporządkowywanie odpowiednich obrazków, na przykład z różnymi formami wodnymi (jezioro, rzeka, morze, zatoka), do ich nazw. W tym przypadku nazwy również mogą być napisane w dwóch językach.

Książki
Aby ułatwić dziecku dostęp do kilku języków możemy zapewnić mu książki obrazkowe w różnych językach. W tych pierwszych miesiącach i latach dziecko jest bardzo wrażliwe na wszelkiego rodzaju doświadczenia i chłonie swoje otoczenie stając się jego odbiciem. W taki sam sposób będą działać również książki dające dziecku sposobność kontaktu z językiem pisanym.
Do góry

Dobre i złe strony wielojęzyczności

Wady
Pani Ewa Rybacka w swoim referacie stwierdza, że jako osoba dwujęzyczna, matka dwujęzycznych dzieci, nauczycielka pracująca z ludźmi dwu- i wielojęzycznymi nie dostrzega żadnych negatywnych skutków wynikających z wielojęzyczności. Są to tylko jej doświadczenia, a nie opinie poparte wynikami badań więc w dalszej kolejności autorka odwołuje się do książki Colina Bakera, profesora pedagogiki na Uniwersytecie w Wales, pod tytułem A Parents’ and Teachers’ Guide to Bilingualism.

Na pytania rodziców, którzy obawiają się wielojęzyczności odpowiada on następująco:

Wygląda na to, że niektórzy rodzice wychowujący swoje dzieci na dwujęzyczne, wyszukują u nich problemów językowych. Boją się negatywnych konsekwencji wynikających z dwujęzyczności. Zbyt mało rodziców poluje na korzyści i pozytywne skutki wynikające z dwujęzyczności.
i dalej:
Jak tylko pojawią się problemy w nauce, rozwoju języka lub problemy socjalne (niskie poczucie godności, niepewność siebie, mobbing) duża liczba rodziców ukierunkowuje się w stronę wiary, że dwujęzyczność jest możliwą przyczyną takiego stanu rzeczy. Kiedy jednojęzyczne dziecko ma problemy w szkole, rodzice kładą to na karb słabej motywacji dziecka, inteligencji, osobowości, metod nauczania lub szkoły.

Jeśli chodzi więc o wady dwujęzyczności to są one nieliczne i nie dokońca uwarunkowane jedynie znajomością więcej niż jednego języka.

• Dziecko, które uczy się wielu języków naraz przebywa zwykle w społeczności wielokulturowej i mogą wyniknąć z tego pewne problemy z identyfikacją.
• Dwujęzyczność dziecka to niewątpliwie duży wysiłek rodziców, którzy starają się dostarczyć dziecku odpowiednich bodźców i materiałów.
• Jeśli język rodzinny zaniedbywany jest przez rodziców, kiedy zmienili oni kraj zamieszkania, to dziecko może opanować go tylko w stopniu ograniczonym, co może spowodować późniejsze kłopoty w dalszej edukcji.

Zalety
Przechodząc do zalet wielojęzyczności Pani Rybacka cytuje raz jeszcze Colina Bakera i stwierdza, że podstawową zaletą i podstawą wszystkich zalet jest fakt, iż osoby wielojęzyczne posiadają większe możliwości niż jednojęzyczne. A cytat brzmi następująco:

Decyzja o wychowaniu dzieci na dwujęzyczne jest decyzją ważną. Jej wpływ na dzieci i rodziców będzie odczuwalny przez całe życie. Fakt bycia dwujęzycznym lub jednojęzycznym może warunkować dziecka tożsamość, warunki socjalne, nauczanie, zajęcia, małżeństwo, miejsce zamieszkania, podróże i sposób myślenia.

Zalety wielojęzyczności są więc bardzo liczne i dobrze nam znane:

• Możliwość porozmiewania się z większą grupą ludzi na całym świecie
• Większe możliwości znalezienia pracy
• Szersze horyzonty myślenia i pojmowania pewnych spraw
• Większe zrozumienie pochodzenia wyrazów, umiejętności słowotwórcze
• Osoby znające więcej niż jeden język mają więcej cierpliwości i zrozumienia w kontaktach z osobami uczącymi się jakiegoś języka

Do góry

Przytoczone powyżej źródła przekonują nas, że dwujęzyczność czy wielojęzyczność jest dla naszego dziecka przed wszystkim szansą. Dlatego chcemy spróbować i myślimy, ze sposoby, które przyszły nam do głowy przydadzą się wszystkim rodzicom, którzy postanowią dać swym dzieciom szansę na wielojęzyczność. Z niecierpliwością czekamy również na wasze komentarze, sugestie, doświadczenia. Za wszelkie wpisy z góry serdecznie dziękujemy!
Do góry