Ścieranie stołu po posiłku jest dla dziecka tak satysfakcjonujące jak gotowanie, nakrywanie do stołu, podawanie jedzenia, zamiatanie podłogi czy zmywanie naczyń

Przygotowanie przestrzeni do gotowania i spożywania posiłków, tak aby w tych czynnościach mogły swobodnie uczestniczyć dzieci nie musi być jakimś ogromnym przedsięwzięciem. Nie wymagajmy też od siebie, by zrobić wszystko na raz. Na początek rozważ zapewnienie dziecku jednej niskiej półki lub jednej szuflady w kuchennych szafkach. Może się tam znajdować mała deska do krojenia i bezpieczny dla dziecka nóż lub miska na płatki zbożowe i łyżka – cokolwiek, z czego dziecko będzie możliwie często korzystać.

Dobrą inwestycją na początek będzie odpowiedni podnóżek, tak by dziecko mogło swobodnie sięgnąć do zlewu lub do blatu kuchennego, by pracować. Jeśli jest w kuchni miejsce dobrze, by mieć tam również mały stół i krzesło przy którym dziecko może w spokoju przygotowywać i zjadać swoje posiłki lub pomóc w przygotowanie posiłku dla całej rodziny.

W klasie zawsze powinna istnieć przestrzeń dla dzieci, w której mogą one przygotować własne przekąski o każdej porze dnia. Ważne są również lekcje, które prezentują jak wykonać odpowiednio te prace oraz jak pozmywać po sobie, by umożliwić korzystanie z narzędzi innym dzieciom. To ćwiczenie w przyczynianiu się dla dobra innych, w przygotowaniu oraz podawaniu posiłków, i zmywaniu po sobie.

Te dzieci moga swobodnie przygotować sobie przegryzkę, nakryć do stołu i cieszyć się swoją obecnością, kiedy mają na to ochotę.

Czynności praktyczne, jako podstawa każdej kolejnej pracy

Nie jest niczym niezwykłym przeoczenie wartości, jakie niosą ze sobą czynności praktyczne i życie rodzinne.

Słyszałam rodziców, którzy krzyczeli zaniepokojeni, że ich dziecko “traci czas na zmywanie w jakiejś nowej szkole Montessori podczas, gdy mogłoby ćwiczyć matematykę!” Jednak, matematyka i każda inna praca umysłowa wymagają zdolności uważnego poruszania się, skupienia, wykonania jakiejś serii kroków, skoncentrowania, dokonywania inteligentnych wyborów i wytrwałości w pracy. Tego właśnie dziecko uczy się podczas ćwiczeń praktycznego życia. W rezultacie tych wszystkich chwil, gdy dziecko koncentruje się na takich zadaniach, staje się ono spokojne i zadowolone, a dzięki temu wewnętrznemu pokojowi, pełne miłości do innych.

Prawdopodobnie, nawet bardziej istotnym rezultatem tej pracy jest fakt, że kiedy dziecko jest zapraszane do uczestnictwa w zadanich dorosłych zaczyna ono dostrzegać, że jest pełnowartościowym członkiem grupy i bliskim przyjacielem. Pomyśl o tej różnicy w relacji między tobą, a twoimi gośćmi. Kiedy wykonujemy całą pracę zanim przyjdą nasi goście powstaje pewien rodzaj relacji, ale ta relacja jest znacznie bliższa, kiedy przyjaciel dołącza się do przygotowań. Dziecko zyskuje najbardziej na tej bliskiej relacji z rodzicami, niezależnie czy jego wkład to szorowanie czy krojenie warzyw, zmywanie czy suszenie naczyń, nakrywanie do stołu, sprzątanie szafek lub lodówki, mieszanie ciasta i tak dalej.

Kiedy dziecko ma szansę ciągłego doświadczania tych niezwykle ważnych dla jego rozwoju zadań należących do grupy praktycznych czynności życiowych, staje się ono bardziej zdolne we wszystkich innych dziedzinach, oraz potrafi odnosić się w odpowiedni sposób do innych.

Najważniejszym odkryciem jest to, że dziecko powraca do swojego normalnego stanu poprzez pracę. Niezliczone badania przeprowadzone na dzieciach każdej rasy, w wielu krajach świata pokazały, że jest to najbardziej istotny fakt, jaki posiadamy w dziedzinie psychologii i edukacji. Pragnienie pracy u dziecka jest jego naturalnym instynktem, ponieważ nie może ono organizować swojej osobowości bez pracy: człowiek buduje siebie poprzez pracowanie. Nie istnieje alternatywa dla pracy. Ani uczucia, ani bogactwo nie mogą jej zastąpić. Człowiek buduje siebie poprzez wykonywanie prac ręcznych, w których używa on swoich rąk, jako narzędzi swojej osobowości i jako wyraz swojego intelektu, i które to pomogą mu zdominować jego otoczenie. Dziecięca skłonność do pracy jest dowodem na to, że praca jest dla człowieka czymś odruchowym i typowym
… jeśli pokażemy dzieciom dokładnie, w jaki sposób coś robić, to sama precyzja wykonania wydaje się przyciągać ich uwagę. By zainteresować dziecko jakąś czynnością, po pierwsze musi mieć ona realny cel. Drugim warunkiem jest dokładność ruchów w jej wykonywaniu, co sprawia, że dziecko prawdziwie angażuje swoje wysiłki, a poprzez to posuwa się naprzód w swoim rozwoju. Odkryliśmy, że porządek i precyzja są kluczem do spontanicznej pracy w szkole.
- Dr Maria Montessori

Kiedy odwiedzałam jedną z klas dla dzieci od 3 do 6 lat, młoda dama zaoferowała mi kawę lub herbatę, a następnie przygotowała filiżankę angielskiej herbaty z mlekiem i cukrem!

Potrzeby rodziców

Rodzice nie zawsze mają czas, by włączać we wszystko swoje dzieci i nie powinni oni mieć o to do siebie pretensji. Nauczyciel w placówce Montessori jest dostępny dla dziecka przez cały dzień i przygotowany, by udzielać lekcji i wspomagać dziecko w jego rozwoju do samodzielności. Nie wymagajmy więc od nowych rodziców, by byli w tym doskonali. Musimy traktować się łagodnie i planować taki czas, w którym zarówno my, jak i nasze dzieci będziemy zadowoleni ze wspólnej pracy.

Zacznij od jednej rzeczy, na przykład ułożenia serwetek na stole i stopniowo zwiększaj ilość zadań, w których dziecko może uczestniczyć, a które następnie przejmie. Takie wysiłki rodziców przynoszą korzyści zarówno dla nich, jak i dla dzieci, kiedy oberwujemy, jak bardzo metody pracy dziecka różnią się od naszych i, że ta praca nie jest dla nich tylko dążeniem do skończenia zadania, ale cieszeniem się nim.

Jedną z najważniejszych lekcji, jaką możemy nauczyć się od naszych dzieci jest to, jak zaangażować całego siebie, umysłowo, ficzynie i duchowo w to, co akurat robimy, skupić się nad każdym ruchem i radować się każdym momentem naszego życia.

Potrzeby rodziny

Pamiętam, że czytałam raport z badań nad nastolatkami. Grupa najbardziej szczęśliwych, zrównoważonych, odnoszących sukcesy i najzdrowszych nastolatków została wybrana przez ich znajomych i nauczycieli, by odkryć, co było cechą wspólną w ich wychowaniu. Żadna z cech takich jak status ekonomiczny czy socjalny rodziców, rasa, religia, rodzaj szkoły, prywatny lekcje, obozy, IQ czy inne isotne cechy nie pokrywały się. To, co było wspólne dla nich wszystkich, to fakt, że każdego dnia spożywali oni jeden posiłek z resztą swojej rodziny, bez oglądania telewizji czy innych rozpraszających urządzeń. Nie ważne było, który to był posiłek, czy jak on wyglądał. Wnioski płynące z tego, jaką wartością jest wspólne spędzanie czasu każdego dnia i komunikowanie się z grupą osób, które dbają o siebie nawzajem dają nam dużo do myślenia.

Życie się zmienia, ale potrzeba bycia częścią grupy nie ulega zmianie. Gotowanie i jedzenie jest tym, co każdy z nas robi codziennie. Prawdopodobnie przeznaczenie paru chwil na wspólną pracę, aby coś ugotować, nakryć do stołu, wykonać jedną małą rzecz każdego dnia, może pomóc utrzymać naszą rodzinę na drodze do pełni tego, czym może ona być.

Przykładowe materiały, które mogą pomóc dziecku w zaangażowaniu się w przygotowywanie i serwowanie jedzenia: zestaw do herbaty, zestaw nierdzewnych garnków, podnóżek, wałek do ciasta

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Jan skupiony na jedzeniu

Pozycja po japońsku okazała się najbardziej odpowiednia dla mnie i Asi do siedzenie przy tej wielkości stoliku

Ostatnio Jan chłonie wzrokiem każde jedzenie, które spostrzega wokół. Choć normalnie długi czas potrafi spędzić zajmując się swoimi zabawkami, to jednak w czasie naszych obiadów jest bardziej zainteresowany tym, co jemy i chce od razu widzieć, co tam mamy na talerzach. Wyraźnie można dostrzec, że jest to dla Jana szczególny czas zainteresowania jedzeniem i warto, by miał teraz okazję poznawać jak najwięcej różnych smaków i konsystencji pokarmów.

Odstawienie od piersi, czyli stopniowe wprowadzanie produktów stałych do jadłospisu dziecka to bardzo ważny moment w jego życiu. Wymaga on odpowiedniego przygotowania z naszej strony tak, aby umożliwić dziecku dalszy rozwój i kolejny krok w kierunku niezależności.

Nakryty stół. Mata z zaznaczonymi miejscami na miseczkę, łyżkę i szklankę. Dzbanek poza matą. Mały obrusik.

Sześć miesięcy to idealny czas na produkty stałe, choć dobrze jest przyzwyczajać dziecko do jedzenia za pomocą łyżeczki już od około 4 miesiąca podając mu sok czy wodę w małych ilościach (2 łyżeczki kilka razy dziennie). Jest to czas, kiedy w organizmie dziecka pojawiają się enzymy dzięki którym może ono strawić pokarm inny niż mleko. Około szóstego miesiąca w organizmie dziecka zaczynają wyczerpywać się zapasy żelaza niezbędne w dalszym rozwoju, a mleko matki nie jest już wystarczającym pokarmem, by je uzupełnić. Jest to również czas wychodzenia pierwszych zębów, co ułatwia dziecku jedzenie pokarmów stałych.

Nowy sposób doświadczania jedzenia przez dziecko i jego aspekt socjalny

Niezwykle istotna we wprowadzaniu nowego jedzonka dla dziecka jest również forma jego podawania. Wraz z wprowadzeniem produktów stałych zmienia się relacja między matką i dzieckiem. Dla dziecka jest to kolejny krok w kierunku niezależności. Matka nie jest już jedyną jego żywicielką, która trzyma go na kolanach i karmi. W odpowiedzi na tę zmianę powinniśmy przygotować dla naszego dziecka odpowiednio środowisko. Stolik i krzesełko powinny być odpowiednich dla dziecka rozmiarów, tak, aby mogło w trakcie posiłku siedzieć naprzeciwko nas. Taka pozycja potwierdzi nie tylko jego niezależność, ale co równie ważne ułatwi mu obserwację i naukę samodzielnego spożywania pokarmów. Czasem warto zaprosić dziecko do naszego stołu. Tutaj Montessori rekomenduje krzesło, ze specjalnym stopniem, który pozwala dziecku na samodzielne wspinaczki, kiedy tylko jest do tego zdolne.

Wszystkie rzeczy jeszcze na tacy, przed wyłożeniem na stół

Jedzenie, jako kolejny krok w drodze do samodzielności

Od samego początku uczmy nasze dziecko pokazując mu jak powinno jeść. Bez pośpiechu, zachowując pewną rutynę i reguły. Krzesło i stolik najlepiej postawić przy ścianie tak, aby dziecko nie rozpraszło się nadmiarem bodźców i mogło się skupić na posiłku.

Na stole dobrze położyć jest matę, na której namalowany jest talerz i sztućce. Dzięki temu dziecko, które nie potrafi jeszcze samodzielnie nakrywać do stołu będzie chłonęło jak powinno to wyglądać, a później pomoże mu to w samodzielnym nakrywaniu. Na stole stawiamy także dzbanek z wodą bądź sokiem, nalewając dziecku do jego maleńkiej szklanki tak, aby widziało jak należy to robić. Niedługo samo zacznie sobie nalewać. Gdzieś blisko stołu w dostępnym miejscu powinnismy również trzymać lekko wilgotną gąbke lub ścierkę. Przyda nam się ona zaraz po posiłku, by zetrzeć dokładnie stół. Po jakimś czasie dziecko zacznie to robić samodzielnie imitując nasze ruchy. Jedzonko przynosimy do stołu na tacy trzymając ją w taki sposób, aby pokazać dziecku jak ono powinno to robić, podobnie robimy zabierając brudne naczynia ze stołu.

Spożywanie posiłku to bardzo ważny moment w naszym życiu. Powinien to być dla dziecka czas przyjemny i wyjątkowy. Dobrze jest, jeśli towarzyszymy dziecku w trakcie jego posiłku, nawet, jeśli później już nie potrzebuje naszej pomocy. Taka atmosfera wzajemnej adoracji i spokoju pomaga dziecku cieszyć się tym czasem. Nigdy nie powinniśmy zmuszać dziecka do jedzenia, jeśli nie chce, trzeba mu zaufać, bo ono najlepiej wie czy jest jeszcze głodne czy nie, choć nam się może wydawać inaczej. Jeśli będziemy wbrew jego woli podawać mu jedzenie to może to w sposób negatywny wpłynąć na postrzeganie jedzenia, a skutki tego podobno ciągną się przez całe życie. W przygotowaniu dziecka do posiłku mogą nam pomóc zdania, które będziemy zawsze przed posiłkiem wypowiadać do dziecka. To może być na przykład pytanie ‘Czy jesteś już głodny?’, ‘Zaczniemy posiłek jak tylko usiądziesz do stołu’, ‘Wstajemy od stołu, kiedy zjemy’ itd.. Zwroty grzecznościowe również są mile widziane.

Nakryty stół. Widok z góry od strony dziecka.

Posiłek krok po kroku

Przygotowanie i spożywanie posiłku stałego w naszym domu krok po kroku:

1. Przygotować posiłek wcześniej, żeby dziecko nie musiało na niego czekać, kiedy jest już głodne. Mata leży na stole dziecka.
2. Nałożyć posiłek na talerz dziecka, nalać niewielką ilość soku lub wody do dzbanka
3. Talerz, łyżeczkę, drugą łyżeczkę (dla dziecka), małą szklankę, dzbanek i ścierkę układamy na tacy
4. Dziecko sadzamy na krzesełku przy stole, zakładamy mu śliniak (oznacza to, że posiłek się zaczyna), dosuwamy stół do krzesła.
5. Trzymając tacę w dwóch rękach niesiemy ją do stołu dziecka i stawiamy na stoliku.
6. Zdejmujemy dzbanek i stawiamy go poza matą, następnie zdejmujemy łyżeczkę i kładziemy na macie w odpowiednim miejscu, to samo ze szklanką i talerzem. Tackę kładziemy gdzieś obok stołu w zasięgu ręki.
7. Wręczamy dziecku jedną z łyżeczek i zaczynamy go karmić. Bardzo powoli przykładając łyżeczkę w okolice ust czekamy aż dziecko je otworzy zanim wsadzimy łyżeczkę. Usta to naturalna granica ciała, którą należy szanować u każdego człowieka. Dajemy dziecku czas na połknięcie. Wypluwanie jedzenia, zamykanie ust, przekręcanie główki to wyraźne oznaki, że dziecko nie chce już więcej. Należy więc zakończyć posiłek. Odkładamy łyżeczkę na talerz.
8. Powoli nalewamy odrobinę soku lub wody do szklaneczki dziecka i podajemy mu do picia. Jeśli chce pić to powoli powtarzamy podawanie kilkakrotnie.
9. Kładziemy tackę na stole i odkładamy na nią wszystkie rzeczy. Ściereczkę zostawiamy na brzegu stołu.
10. Odnosimy naczynia na tacy.
11. Wracamy do stołu i ścieramy ścierką cały stół powoli i dokładnie po czym odnosimy ją na tackę.
12. Wracamy do dziecka i zdejmujemy śliniak. Oznacza to, że posiłek został zakończony.
13. Krzesełko przysuwamy do stołu zaraz po tym jak dziecko je opuści.
14. Spróbuj na moment przystawić dziecko do piersi i zobacz, czy jest jeszcze głodne.

Jest to lista, które również nam pomoże dobrze wbić się w rutynę, gdyż takie posiłki to dla nas dopiero pierwsze doświadczenia. Czasem zapomni się czegoś w pośpiechu, bo Jan wygląda już na głodnego lub po prostu wyleci coś z głowy. Dzięki takiej liście postaramy się panować nad wszystkim.

Doświadczone mamy mówią, iż posiłki przy tak przygotowanym stole przynoszą bardzo wiele korzyści, a co więcej pokazują, że nasze dzieci bardzo szybko się uczą. Jak jedna z mam pisze, siedzenie przy niewielkim stoliku sprawiło, że jej dziecko przestało zrzucać jedzenie na podłogę, co często działo się, gdy siedziało w wysokim krześle. Mamy, które rutynowo ścierały ze stołu wszelkie zabrudzenia bardzo szybko zaczęły być wyręczane przez swoje dzieci w tej czynności. Ścisłe reguły, które obowiązywały podczas każdego posiłku, nawet wypowiadane zdania przed i po posiłku pokazały, że dziecko znając ten porządek znakomicie potrafiło się w nim odnaleźć, chętnie współpracowało przewidując następne czynności samo chciało w nich uczestniczyć, a dzięki temu nabierało coraz większej pewności i z niebywałą perfekcją samo naśladując mamę wykonywało prace, które wcześniej były przez nią wykonywane.

To jak nasze dziecko będzie jadło w dużej mierze zależy od tego, jakie zwyczaje i obrazy będziemy mu przekazywali, dlatego ważne jest, aby nasza postawa podczas posiłku nie odbiegała od tego, co chcielibyśmy, aby nasze dziecko robiło. Montessori wielokrotnie podkreśla to, o czym często my rodzice zapominamy, że najwięcej dziecko uczy się od nas, bo chłonie jak gąbka wszystko, co robimy i chce nas naśladować. Radość, jaką dziecko czerpie z nowo zdobytych umiejętności powinna nas tylko utwierdzać w tym, że warto powtarzać każdego dnia te codzienne, choć czasem nużące czynności.

Pierwszy posiłek Jana przy jego nowym stoliku, a my uczymy się nowej rutyny.

My dopiero zaczęliśmy naszą przygodę z wprowadzaniem produktów stałych do jadłospisu Jana. Właśnie minął pierwszy tydzień, tydzień, w którym pierwszym stałym posiłkiem była potarta gruszka z kaszką ryżową. Janek chyba polubił ten smak, bo bardzo chętnie otwierał buzię i zjadał wszystko z miseczki. W kolejnym tygodniu posmakujemy czegoś nowego na śniadanie, a gruszkę będziemy jedli na obiad.
Co tydzień będziemy stopniowo wprowadzać coś nowego, tak aby sprawdzić, jak organizm Jana reaguje na nowe produkty.

Janek zaczął jeść przy swoim pięknym stoliku, siedząc na własnym pierwszym krzesełku. Rozpoczęliśmy więc naszą rutynę przynoszenia tacki, nakrywania, karmienia, sprzątania i mamy nadzieje, że ta nowa dla nas wszystkich codzienna czynność szybko wejdzie nam w krew.

—————————————————————
Źródłem dla tego artykułu oraz źródłem pomysłów na przygotowanie posiłków oraz otoczenia dla Jasia były następujące pozycje:

• Dr Silvana Montanaro, ‘Understanding the Human Being. The Importance of the First Three Years of Life’ (Zrozumieć Istotę Ludzką. Znaczenie Pierwszych Trzech Lat Życia)
• Paula Polk Lillard, Lynn Lillard Jessen, ‘Montessori from the Start: The Child at Home, from Birth to Age Three’ (Montessori od początku: Dziecko w domu, od narodzenia do lat trzech)
• Susan Stephenson, ‘The Joyful Child’ (Radosne Dziecko) – do ściągnięcia w języku polskim w formacie PDF

————————————————————-

Pomysł ten nazywa się Poniedziałki z Formą do Muffinek. Polega to na tym, że do formy na muffinki wkładamy różnego rodzaju rzeczy do jedzenia, które będą stanowić śniadanie, obiad bądź kolację dla naszego dziecka. Poniższe zdjęcie pochodzi z blogu autorki pomysłu i przedstawia przykładowy posiłek:

Dlaczego ‘Poniedziałki’? Mogą być również ‘Wtorki’ itd. jednak przede wszystkim chodzi o to, by taki posiłek stał się tradycją i czymś powtarzalnym, tak by dziecko wiedziało, że powiedzmy w poniedziałek może liczyć na ‘Poniedziałek z Formą do Muffinek’.

Taka forma podania obiadu czy kolacji pozwala dziecku na samodzielne jedzenie, poznawanie nowych produktów żywnościowych, a także dodaje do codziennych posiłków trochę radości i czegoś wyjątkowego.

Krótka lista tego, co możemy wykorzystać: kawałki pomarańczowej papryki, gotowane mini ravioli z serem, pokrojone w kostki kiwi, pokrojona marchewka, pokrojone truskawki, pokrojony w kostkę chleb, zwinięta w rulonik szynka z indyka, małe kosteczki sera żółtego, kawałki wafli ryżowych, pokrojone drobno parówki, chrupki do mleka cheerios albo inne, jagody, czereśnie, wiśnie, winogrona itd.

To co włożymy w zagłębienia zależy od naszej inwencji twórczej więc do dzieła. Taka dwunastodołkowa forma wystarcza dla co najmniej dwójki dzieci. Jeśli ktoś skorzysta z pomysłu to prosimy o wpisywanie się w komentarzach i przedstawianie swoich jadłospisów dla Poniedziałku z Formą do Muffinek. Smacznego!!!

Nie szukaliśmy długo, ale formę do muffinek znaleźliśmy w jednym ze sklepów internetowych.