People (Ludzie) autorstwa Petere Spiera. Szkoda, że książka ta nie została wydana jeszcze w języku polskim. Napisana i ilustrowana przez Holendra Petera Spiera opowiada o jedzeniu, ubieraniu się, językach, religiach, architekturze ludzi z różnych zakątków świata. Może znacię pozycję po polsku, która jest podobna do tej?

Geografia i Historia

Pani Montessori,
Pani, z miłości do dzieci, usilnie dąży, poprzez wielorakie instytucje, do uwydatniania w dzieciach tego, co jest w nich najlepsze. Mam nadzieję, że nauka ta będzie dostępna nie tylko dla dzieci z bogatych rodzin, ale również dla biednych dzieci. Bardzo trafnie zauważyła Pani, że aby osiągnąć pokój na świecie i walczyć przeciwko wojnie musimy zacząć od dzieci. Jeśli będą one wzrastać w swojej naturalnej niewinności, nie będziemy musieli walczyć, ani podejmować bezowocnych wymyślonych rozwiązań, ale będziemy dążyć od miłości do miłości i od pokoju do pokoju, aż ostatnie zakątki świata znajdą taki pokój i miłość, których wszystkie świadomie lub nieświadomie są głodne. — M. K. Gandhi, 1943

Dzisiaj nasz świat kurczy się, a my uczymy się w końcu szanować różnorodność – ekonomiczną, rasową, wszystkie jej rodzaje – aby przygotować dzieci do życia w prawdziwym świecie. Pragnienie Gandhi staje się faktem. Wzrasta również świadomość zaszczepienia w uczących się, jak ważną wartością jest pomoc innym ludziom. To ważny element w światopoglądzie dzieci, ale również w rozwoju ich troski o ludzi na całym świecie, ludzi ze wszystkich grup społecznych.

Nauka Geografii

Mieszkając w Stanach Zjednoczonych mamy szczęście żyć w tyglu kulturowym. Nawet rdzenni Amerykanie przybyli z innych krain. Taka lekcja geografii uczy nas, że główną różnicą pomiędzy nami jest to, kiedy przybyliśmy do naszego kraju i dlaczego.
Nauka geografii i historii koncentruje się wokół podstawowych potrzeb wszystkich ludzi, takich jak: jedzenie, mieszkanie, transport, ubranie oraz potrzeb umysłowych i duchowych takich jak: praca, zabawa, sztuka, religijność. Aby nauczyć dzieci podstawowej wiedzy z geografii i historii już od wczesnych lat prezentowane są im konkretne przykłady, historie i obrazy ludzi z całego świata. Pierwsze lekcje skupiają się wokół tego jak ludzie rozwijają swoją kulturę w miejscach zamieszkania. Jak i dlaczego ludzie z Północnego Koła Arktycznego żyją inaczej od tych, którzy żyją blisko równika? Takie podejście pozwala na zdrowe, nieoceniające, pozbawione etnocentryzmu i nacjonalizmu poznawanie ludzi z całego świata. Kluczem do nauki historii są doświadczenia jedzenia, muzyki oraz przedmiotów, obrazów i książek różnych kultur czy grup etnicznych. W późniejszych latach dzieci będą próbowały zrozumieć historię świata bazując na pierwszych wrażeniach, które wchłonęły we wczesnym dzieciństwie.

Globusy, Mapy i Flagi

Im dziecko ma łatwiejszy dostęp do globusa czy mapy, tym częściej będzie się do nich odnosiło i tym bardziej będzie uczyło się geografii w sposób bardzo prosty i przyjemny. Powinniśmy wprowadzać dziecku doświadczenia od wiedzy ogólnej ku bardziej szczegółowej – od całego świata do kontynentów, od krajów do regionów, później do miast i okolic.
Pamiętam jeden dzień, kiedy moja najstarsza córka, wtedy miała trzy lata i właśnie zaczęła chodzić do szkoły Montessori, obserwowała mnie wraz ze swoimi starszymi od siebie przyjaciółmi (sześć i osiem lat), kiedy wbijałam jaja na patelnie. Powiedziała wtedy: “Wygląda to jak Afryka”. Jeden z przyjaciół, którzy byli razem z nią zapytał: “ Co to jest Afryka?” Narda odpowiedziała mu: “To jest kontynent”. Drugi z przyjaciół zapytał wtedy: ”Co to jest kontynent?”. Narda powiedziała z irytacją: “Chodźcie ze mną”. Wzięła globus, posadziła przyjaciół i przeprowadziła im bardzo przyjemną lekcję nazw kontynentów i państw świata. Nie ma powodu, aby odkładać naukę geografii na późniejsze lata. Dzieci już w najmłodszych latach chcą wiedzieć, gdzie żyją na kuli ziemskiej. W tym wieku dzieci uwielbiają układać puzzle i poznawać nazwy wszystkich przedmiotów ze swojego otoczenia. Dlatego też podążajmy za ich zainteresowaniami oferując im puzzle z rzeczywistymi obrazami. W klasach 3-6 od wielu lat wprowadzane są mapy w postaci puzzli. W tym ruchowo – odczuciowym okresie życia dzieci łatwo “chłoną” i zapamiętują odpowiednie wielkości, kształty, lokalizacje kontynentów i państw świata. Dzieci są zachwycone nauką nazw każdego państwa i stolicy, regionów, rzek, gór. Ten zachwyt prawdopodobnie pozostanie u nich na zawsze.
Wprowadzamy również narodowe piosenki, tańce, muzykę instrumentalną, zwyczaje, obrazy, rodzaje ptaków, kwiatów, flag, architektury, wynalazków oraz rodziców i dzieci wykonywujących wiele czynności życiowych. Musimy być uważni, aby nie stworzyć takiego wrażenia, że jedna kultura jest w jakikolwiek sposób lepsza od innej. Każda kultura ma swoje mocne i słabe strony, swoje dary, które tworzą całość.

Flagi państw Europy

Flagi państw świata są wyjątkową atrakcją dla dzieci. Idealnie, jeśli każda klasa ma zestaw flag z całego świata.
Dziecko może pewnego poranka przyjść do nas z historią o Indiach. Będzie gromadzić wszystkie przedmioty związane z Indiami, które są w klasie – teczkę ze zdjęciami Azji, mapę Azji wraz z puzzlami Indii, może mosiężny dzbanek lub posąg z Indii, flagę Indii i tak dalej. Często inne dzieci dołączą do poszukiwań i może również przypomną mu piosenkę bądź wiersz z tego kraju.

Children just like me (Dzieci takie jak ja). Książka ta została stworzona we współpracy z UNICEF, by uczcić 50-lecie jego istnienia. Oparta jest ona na wywiadach z dziećmi z różnych części świata i bogato ilustrowana. Niestety nie znaleźliśmy jej polskiego wydania choć została ona wydana w wielu językach..

Nauka Historii

Aby dać dziecku wspaniałe podstawy do późniejszej nauki geografii i historii, w rozdziale “Ziemia – lata 3-6″ znaleźć można materiały do nauki pojęć układu słonecznego, gwiazdozbiorów czy geografii fizycznej, które wiążą się nierozerwalnie z doświadczeniami geografii kulturalnej (materiały znajdziecie w angielskiej wersji Child of the World w rozdziale 3-6 Earth – Physical Sciences).
Bibliografie sławnych i nie tak sławnych ludzi są bardzo ważną częścią wiedzy, gdyż pomagają zrozumieć dzieciom historię świata. Dorosły rozpoczyna nauczanie historii od historii o sobie. Jedną z historii, którą opowiadałam dzieciom wielokrotnie było zdarzenie, które przytrafiło mi się, kiedy pewnego poranka wstałam z łóżka i szłam przez salon, aby zrobić sobie śniadanie, a w tym samym momencie nasz koń gapił się na mnie przez salonowe okno. To wszystko, bez jakiejś szczególnej fabuły, jedynie prawdziwe doświadczenie, a dzieci tę historię uwielbiały.
Każde dziecko na swój sposób buduje swoją umysłową konstrukcję geografii i historii. My odpowiedzialni jesteśmy za zorganizowanie wielu różnorodnych i interesujących doświadczeń, które zainspirują dziecko, aby chciało wiedzieć coraz więcej.

————————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Cykl rozwojowy motyla Monarcha. Obserwowanie rozwoju motyla z gąsienicy lub żaby z kijanki jest dla dzieci niezwykłym przeżyciem

Troska o żywe organizmy niesie zaspokojenie dla jednego z najbardziej żywych instynktów dziecięcego umysłu. Nie ma nic lepszego, aby rozbudzić w dziecku umiejętność przewidywania.- Maria Montessori 

Powtarzamy ten cytat, który pewnie czytaliście już w poprzednim rozdziale o roślinach, ponieważ jest on bardzo ważny. Podejście z szacunkiem do natury, do wszystkich żywych organizmów rozpoczyna się w domu w pierwszych latach życia. Dzieje się to poprzez spędzanie czasu na podwórku – tak często i długo jak to tylko możliwe, we wszystkie pory roku, w różne pogody, doświadczając zwierząt w ich naturalnym środowisku, słuchając śpiewu ptaków, zbierając muszle na plaży, ucząc się rozpoznawać i nazywać owady, ryby, płazy, gady, ptaki czy ssaki.

Stolik Przyrodniczy lub Półka przyrodnicza

Naturalne znaleziska związane ze zwierzętami można prezentować na stoliku obok obiektów roślinnych lub przygotować oddzielny stolik lub półkę. Znaleźć się tutaj mogą między innymi różne rodzaje muszli, ptasie gniazda, obrazki, zdjęcia i dziecięce prace na temat zwierząt.

Razem z dzieckiem możecie ćwiczyć wasz słuch rozpoznając odgłosy ptaków, które są w waszym zasięgu lub kiedy jesteście na wycieczce. Na przykład pozycja Ptaki Polski autorstwa A. Kruszewicza z płytą CD może okazać się wspaniałym prezentem dla dziecka

Zwierzęta

Małe dzieci odnoszą się do zwierząt z ogromną sympatią. W czasie, gdy uczą się odnosić z szacunkiem i miłością do innych oraz szanować środowisko w ogólnym pojęciu jest to również dobry moment na pokazanie dziecku, w jaki sposób być miłym dla zwierząt. Jedną z lekcji, jaką nauczyłam się na moim pierwszym kursie w Londynie, było jak podnosić i trzymać kota, rozpoczynając od uważania na to, aby być cicho i poruszać się spokojnie, kiedy podchodzi się do kota, a następnie mówić do niego delikatnie. W końcu dowiedziałam się, w jaki sposób pokazać dziecku, gdzie ma położyć swoje ręce, kiedy podnosi kota i jak delikatnie przytulić go do swojej piersi. Dzieci są zachwycone poznawaniem takich drobnych szczegółów w umiejętności dbania o zwierzęta i nie powinniśmy oczekiwać, że dzieci automatycznie wiedzą jak traktować zwierzęta, jeśli nikt im tego wcześniej uważnie nie pokazał.

Najlepiej obserwować zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Możemy dziecku zapewnić taką możliwość, na przykład obserwowania ptaków na wolności raczej niż w klatce, jeśli za oknem zawiesimy karmnik i pokażemy jak cichutko siedzieć, żeby ptaki się nie przestraszyły. Użycie lornetki daje dziecku poczucie uczestnictwa w zajęciach ptaków i pozwala obserwować je z daleka. Zaskakujący jest fakt, że kiedy w dziecku obudzi się zainteresowanie w podglądaniu przyrody, może ono całkowicie skupić się i pozostać nieruchomo przez długie minuty.

Jeśli w klasie pojawi się jakieś zwierzę musimy przede wszystkim zadbać o wszystkie jego potrzeby – komfort, swobodę poruszania i ćwiczenia, jedzenie, ciepło, delikatne odnoszenie się do niego. Jego wizyta powinna trwać tak długo, jak zwierzę będzie tego chciało. Szacunek dla zwierzęcia jest ważniejszy niż nasza ciekawość. W naszym domu trzymaliśmy zawsze dwa czyste i gotowe pojemniki w razie, gdyby odwiedziła nas jakaś salamandra albo mały wąż. Nie zabierze nam dużo czasu zerwanie jakiegoś mlecza, albo innej małej roślinki, zroszenie ich wodą i wsadzenie do terrarium, żeby zwierze mogło się za nią schować w czasie swej krótkiej wizyty. Za terrarium służyć może wielkie akwarium albo prosty w miarę duży słoik. Bardzo ważne jest jednak, by pamiętać, że nawet w czasie któtkiej wizyty zwierzę potrzebuje powietrza. Jeśli używamy na przykład wielkiego słoika pamiętajmy, żeby pokazać dziecku, że w zakrętce muszą być dziury, albo że zamiast zakrętki użyć można gazy zamocowanej za pomocą gumki. W pojemniku należy również utrzymywać wilgotność. Pamiętajmy jednak, że łatwo jest nalać zbyt dużo wody, warto więc użyć spryskiwacza do roślin. Tego typu zasady i lekcje mogą być przećwiczone wcześniej z naciskiem na wolną i dokładną prezentację wszystkich czynności. Takie podejście pokazuje, że dorosły szanuje tę pracę i uważa ją za ważną, i że tego samego oczekuje od dziecka, żeby było ostrożne i dało z siebie wszystko.

Modele zwierząt pozwolą dziecku zaznajomić się z wyglądem i nazwami zwierząt z całego świata

Obserwowanie cyklu rozwojowego motyla w domu lub klasie jest dla dziecka niezwykle tajemniczym eksperymentem. Gąsienice można znaleźć samodzielnie lub zamówić. Gąsienice dużo jedzą i potrzebują częstego czyszczenia słoika, nowych gałązek, bycia w świetle, ale nie w pełnym słońcu, wilgotności. Na dno słoika warto wsypać odrobinę wyparzonego piasku. Motyla wypuśćcie na wolność!

Takie eksperymenty to wspaniały sposób na wprowadzenie w niezwykłą tajemnicę cyklu życia różnych zwierząt, na przykład od kijanki do żaby. Warto również wprowadzić dziecko w różnice pomiędzy ssakami łożyskowcami, stekowcami i torbaczami.

Bardzo często dzieci mają mniejszy dostęp do zwierząt niż do roślin dlatego proponujemy, aby po pierwszych doświadczeniach z żywymi zwierzętami (na przykład kotem czy psem) wprowadzać dziecku modele zwierząt z całego świata, zdjęcia, obrazki, książki. Szukajcie zdjęć i książek na których zwierzęta są pokazane w całości i na białym tle, żeby dziecko wiedzało dokładnie, jak wygląda tygrys, a nie ‘tygrys i skała i krzewy’ albo ‘głowa tygrysa’.

Spróbujcie porównać ludzi z różnymi zwierzętami, ich kończyny, oczy, usta itd. Zwracając uwagę na różnice i podobieństwa. Rozmawiajcie o potrzebach, jakie mają wszyskie stworzenia: pożywienie, woda, schronienie, ciepło, poczucie bezpieczeństwa. Pokażcie, że my wszyscy jesteśmy częścią życia na ziemi, a każdy żywy organizm jest ważny i potrzebny, spełnia jakąś funcję w środowisku.

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

3-częściowe karty językowe. Pomagają one dziecku poznać nazwy podstawowych kwiatów. Można ich używać do zwykłego dopasowywania lub korzystając z aktywności znanej, jako 3 częściowe dopasowywanie.

Troska o żywe organizmy niesie zaspokojenie dla jednego z najbardziej żywych instynktów dziecięcego umysłu. Nie ma nic lepszego, aby rozbudzić w dziecku umiejętność przewidywania.- Maria Montessori

Atmosfera miłości i poszanowania dla roślin i zwierząt w domu i klasie jest nalepszym fundamentem cieszenia się i zainteresowania naturą przez całe życie. Takie podejście rozpoczyna się w domu, gdzie dziecko chłonie podejście rodziny wobec warzyw, kwiatów, ogrodów, roślin domowych, drzew czy chwastów.

Lekcje, które dostarczają niezapomnianych wrażeń pochodzą zwykle od różnych doświadczeń z roślinami. Nic nie zastąpi przyglądania się kwiatom lub wąchania ich, a także obserwowania wzrostu kwiatów i warzyw w ogrodzie.

Na stoliku z obiektami natury mogą znaleźć się różne rodzaje liści, owoców itd.

Stolik lub półka na obiekty natury (Dziecięca wystawa obiektów natury)

Dzieci pokochają mały stolik lub półkę, na których umieszczać mogą różne naturalne obiekty. Mogą to być wazon z kwiatami, liście różnych drzew, owoce różnych drzew, albo jakiś botaniczny eksperyment. Ważne jest, by przestrzeń ta była bardzo czysta i piękna oraz by naturalne obiekty wymieniać dosyć często.

Na stoliku lub szafce można trzymać również małe pudełko, w którym przechowywana jest lupa, by dziecko mogło obserwowować w powiększeniu.

W klasie dla dzieci od 3-6 lat, na tacy obok stolika znaleźć można plastykową matę (ceratę), wiaderko i gąbkę oraz mały ręcznik. Czyszenie stolika i sprzątanie obiektów na nim leżących jest jednym z ulubionych zadań. Należy rozłożyć plastykową matę i uważnie usunąć wszystko ze stolika. Jeśli na stoliku pozostały suche liście lub ziemia, pokaż dziecku jak należy je zetrzeć na brzeg stolika, i do ręki. Następnie pokaż mu jak zamoczyć i wykręcić gąbkę, by wymyć blat i nogi stolika. Osusz wszystko za pomocą małego ręcznika. Zmyj i wytrzyj plastykową matę, wyczyść gąbkę, powieś ręcznik do wyschnięcia i wymień go na suchy. Zamień obiekty na stole na nowe i pozwól dziecku uporządkować je po swojemu.

W ten sposób dziecko wie, jak samodzielnie i bez potrzeby pytania dorosłego o pozwolenie wykonać to zadanie następnym razem. Daje to dziecku poczucie prawdziwego dbania o naturalne obiekty, a nie tylko patrzenia na nie.

Rośliny

Ważne jest, by dziecko codziennie spędzało czas na zewnątrz w czasie wszystkich pór roku i różnych rodzajów pogody. Chodzenie z dzieckiem na spacer, kiedy pozwalamy mu na podążanie jego własnym tempem i przystajemy spokojnie, kiedy odkryje ono coś interesującego, pomaga nam dorosłym otworzyć nasze oczy na świat natury.

Układanie kwiatów w wazonie jest bardzo ważną częścią rytuału rozpoczęcia dnia w klasie i może być łatwo przeniesione do naszych domów. Ważne jest, by posiadać w domu małe wazoniki różnych kształtów i rozmiarów pochodzące z różnych krajów.

Tak samo, jak przy sprzątaniu stolika warto przygotować tackę ze wszystkimi potrzebnymi przedmiotami, które dziecko będzie używać w trakcie układania kwiatów. Są to: mały wazonik, nożyczki do obcinania kwiatów, mały dzbanek z wodą (którą wlewa się do wazonika), lejek (jeśli otwór wazonu jest niewielki) oraz gąbkę i ściereczkę, żeby na koniec wszystko posprzątać. Kolekcja ozdobnych serwetek może dodać do tego rytuału nutkę czegoś wyjątkowego.

Postawienie takiego samodzielnie przygotowanego wazonu z kwiatami na stoliku kuchennym, gościnnym czy w klasie, przez cały dzień przyciąga uwagę dziecka i zwraca ją na odkrywania piękna i różnorodności natury. Proszę się nie dziwić, jeśli wszystkie przygotowane wazoniki wylądują na tym samym stoliku, kiedy dziecko będzie wykonywało to ćwiczenie poraz pierwszy.

Trawa, liście, dzikie kwiaty, kwiaty uprawiane w naszych ogródkach zasuszone i przyciśnięte czymś ciężkim tworzą świetny materiał na różne artystyczne pomysły. W naszym domu zasuszone liście i kwiaty trzymamy w pojemniku zaraz obok praski tak, by były one gotowe, gdy chcemy udekorować kartki okolicznościowe czy dołączyć je do listu.

Rozróżnienie na korony wolnopłatkowe i zrostopłatkowe

Jeśli w domu lub szkole zamierzasz przygotować dla dziecka kawałek ziemi pod uprawę pamiętaj, by zostawić trochę przestrzeni dla dzikich okazów. Jedne z najlepszych przykładów różnych kształtów liści znaleść można właśnie wśród dzikich roślin takich jak mlecze czy osty. 

Najpierw wskazujemy na roślinę, zachęcamy do dotykania jej, a następnie nazywamy i określamy jej właściwości: pomarańczowa, czerwona, mała, długa, ostra, gładka, miękka, twarda itd. Z takiej klasyfikacji może korzystać każdy początkujący botanik.

Szkice przedstawiają różne rodzaje nerwacji liścia: a) pierzasta, b) siatkowata, c) równoległa, d) dłoniasta, e) wachlarzowata

Wkrótce potem można wprowadzać kolejne pojęcia. Małe dziecko chce znać dokładne nazwy wszystkiego, co go otacza. Nie wystarczy mu ‘kwiat’, potrzebuje ‘dzika róża’, a następnie, kiedy wielogodzinne obcowanie z roślinami doprowadzi do dużego zainteresowania nimi, możemy zacząć wprowadzać nazwy botaniczne i dalszą klasyfikację (na przykład na różną nerwację liści: pierzasta, siatkowata, równoległa, dłoniasta, wachlarzowata lub różne rodzaje korony kwiatu: wolnopłatkowe, zrostopłatkowe). Wielogodzinne obserwacje roślin i zwierząt prowadzą często do wielu ważnych dyskusji, które można ubogacić bogatym słownictwem, a przez to uczynić bardziej interesującymi.

Prawdziwe porządne (nie zabawkowe, plastykowe) małe narzędzia ogrodowe, dzięki którym dziecko może zaangażować się w prace na zewnątrz

Zapewnienie dziecku małych narzędzi ogrodowych oraz taczki (może w niej przewozić skoszoną trawę czy inne rzeczy wymagające transportu w inne miejsce) jest świetnym sposobem na zaangażowanie go w prace na podwórku. Choć dorosły często unika ciężkich prac, małe dziecko z radością przyjmie prawdziwą pracę. To czas, by wprowadzić dziecko w prace ogrodowe. Kiedy nie mamy miejsca na większy ogródek na zewnątrz, nawet jedna doniczka z jednym kwiatem wewnątrz czy na zewnątrz domu jest lepsza niż nic. Ważne jest, by pokazać dziecku zarówno kończenie jak i rozpoczynanie każdej czynności w ogrodzie. Czasami czynności zakańczające pracę mogą stanowić dla dziecka kilka pojedyńczych zadań, na które dziecko będzie gotowe pod koniec ciężkiego dnia pracy w ogrodzie. Na przykład pokaż dziecku jak poprawnie trzymać łopatę, by przenieść ją do schowka i ustawić w odpowiednim miejscu. 

Różne przewodniki po kwiatach przydadzą się zarówno dorosłym jak i dzieciom. Najlepiej wybierać te z dużą ilością zdjęć i szkiców.

Gdziekolwiek dorosły pamięta o naturalnej dziecięcej potrzebie porządku, tam zorganizuje przestrzeń, gdzie każde narzędzie będzie miało swoje określone miejsce. Można pokazać dziecku jak czyścić i odkładać narzędzia, jak trzymać drewniany uchwyt i polerować część metalową. Zadania tego typu przynoszą dużo zadowolenia z dobrze wykonanej pracy oraz rozwijają samodzielność.

Warto w domu zawiesić przepiękne obrazki roślin i kwiatów (zdjęcia, kartki pocztowe, reprodukcje, obrazy). Często zaskakujący wydaje się fakt, że dziecko chętnie wybiera naukowe książki o świecie natury zamiast różnego rodzaju bajek. Dzieje się tak wtedy, kiedy ma ono duży kontakt z naturą. 

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Dobry globus jest niezbędny w każdym domu zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych

Ziemia

Nie wystarczy, by nauczyciel zatrzymał się na umiłowaniu i zrozumieniu dziecka; musi on najpierw pokochać i zrozumieć wszechświat.- Maria Montessori

Zainteresowanie astronomią, ziemią, ekologią, fizyką czy chemią, a również umiłowanie coraz głębszego poznawania tych dziedzin może zacząć się właśnie teraz, kiedy dziecko wykazuje największe zainteresowanie nowymi doświadczeniami, kiedy dosłownie chłonie ono wszystko ze swego otoczenia.

Pierwsze lekcje o Ziemi odbywają się dzięki obcowaniu z naturą – doświadczeniom piasku, wody i błota, obserwowacjom wschodów i zachodów słońca, gwiazd, wizytom nad brzeg morza, dzięki dziecięcym kolekcjom skał i minerałów.

Doświadczenia ruchowo-zmysłowe

W tym wieku dziecko jest w fazie ruchowo-zmysłowej i nie potrzebuje naszych długich słownych wyjaśnień. Dopiero w wieku 6-7 lat, kiedy wyobraźnia dziecka wychodzi poza granicę zmysłów, woli ono bardziej wyjaśnienia niż doświadczeń dotykowych.

Dzieciom w wieku od 3 do 6 lat oferujemy tak zwane klucze do odkryć zmysłowych – skały, globusy, mapy w formie puzzli, fizyczne modele form ukształtowania terenu (półwysep, zatoka, jezioro, przesmyk, wyspa, cieśnina), obrazki słońca i księżyca, planet, niektórych konstelacji czy rodzajów chmur – a to wszystko z najprostszym komentarzem.

Dopiero, w wieku 6 lat i więcej, kiedy dziecko przyjmuje inne podejście w uczeniu się, które skoncentrowane jest wokół wyobraźni, jest to czas na wyjaśnienia i szczegóły o przedmiotach, które muszą być studiowane z wykorzystaniem wyobraźni, na przykład historia układu słonecznego, wnętrze ziemi i tak dalej.

Układ słoneczny

Ponieważ najbardziej logicznym sposobem przekazywania informacji jest podawanie najpierw ogólnej wiedzy, a następnie przejście do szczegółów, dlatego dziecku w wieku od 3 do 6 lat dajemy możliwość poznania układu słoncznego za pomocą zmysłów dzięki prostym przewieszkom, puzzlom, a następnie globusom, obrazkom i książkom. W sypialniach nawet najmłodszych dzieci spotkać można przewieszki przedstawiające układ słoneczny czy kolekcje skał.

Puzzle - mapa Polski. Warto szukać puzzli, w których każde województwo jest w innym kolorze, województwa są podpisane. Na mapie mogą też być widoczne szczególne dla danego regionu zwięrzęta itd.

Globus i mapy w formie puzzli

Globus jest prawdopodobnie najważniejszym przedmiotem wprowadzającym w nauki przyrodnicze w każdym domu. Przeszłość i teraźniejszość spotykają się, kiedy szukamy miejsc, z których pochodzą różne rośliny czy literatura (na przykład tulipany z Holandii, Pismo Święte z Bliskiego Wschodu).

Możemy wskazywać na globus i pokazywać różne miejsca, kiedy dostajemy kartkę pocztową od znajomych, lub kiedy jakieś państwo wymienione zostało w wiadomościach, kiedy jemy ryż pałeczkami lub słuchamy muzyki z różnych części świata.

Mapy w formie puzzli dają dziecku możliwość poznania kształtów kontynentów i oceanów. Dzieci, które mają coraz większą wiedzę o Ziemi chętnie wykorzystują puzzle. Dzieje się tak dlatego, że puzzle łączą w sobie dziecięcą potrzebę ruchu oraz potrzebę rozpoznawania kształtów.

Różne formy ukształtowania terenu wykonać można korzystając z brązowej modeliny, niebieskiej farby i plastykowego talerza.

Formy ukształtowania terenu

Dzieci uwielbiają kopać w piasku, by tworzyć wyspy, jeziora, półwyspy czy inne formy ukształtowania terenu. W klasach Montessori tworzą one różne formy ukształtowania terenu korzystając z gliny i foremek. Cieszy je poznawanie nazw i uzupełnianie foremek wodą, a czasem puszczanie na wodzie małych stateczków z łupki orzecha.

Ekologia

Nie jest to wiek na skupianie się na wszystkich problemach zagrażających Ziemii. W tym wieku dzieci czują się jakby jedno ze wszystkim, co jest stworzone i przedstawienie wszystkich problemów zbyt wcześnie może powodować ból i zamknięcie się w sobie. Zamiast tego skupiamy się na dziecięcej miłości do piękna, dbania o różne rzeczy, wiedzy i języka. Dajemy mu więc zmysłowe doświadczenia skał, form ukształtowania terenu, chmur, gwiazd oraz możliwość pracy z ich modelami poprzez na przykład puzzle. Następnie podajemy dziecku ich nazwy. Te wszystkie doświadczenia i wiedza prowadzą do naturalnej troski i odpowiedzialności za Ziemię w późniejszym wieku, ponieważ dzieci “kochają to, co wiedzą”.

Eksperymenty naukowe

Ziemia uformowała się dzięki regułom obowiązującym w prostych eksperymentach fizycznych i chemicznych. Dajemy więc dziecku poeksperymentować w sposób ruchowo-zmysłowy. To nie czas na mnóstwo słów i wyjaśnień. Zamiast tego w otoczeniu dziecka umieszczamy proste materiały naukowe, z którymi dziecko może pracować tak długo, jak tego pragnie, a poprzez to absorbować te proste zasady, które poprowadzą później do większego zainteresowania i studiowania nauk przyrodniczych.

Dzieci w tym wieku uwielbiają pracować z wodą, magnesami, bateriami, świecami i innymi prawdziwymi przedmiotami, które są kluczem do prostych praw fizyki i chemii.

Jednym z eksperymentów, które często znajdziemy w klasie dla dzieci od 3 do 6 lat jest eksperyment zwany najprościej ‘Tonie i pływa”. Aby go wykonać potrzebne bedą:

• koszyk z różnymi przedmiotami
• mata winylowa (cerata) na której dziecko pracuje
• przezroczysta szklana miska
• dzbanek, by przynieść wodę i napełnić miskę
• wiaderko, do którego przelewa się wodę, by wylać ją do zlewu, kiedy eksperyment jest skończony
• mała ściereczka, by wytrzeć wszystko po zakończeniu eksperymentu.

Pokazujemy dziecku jak ostrożnie umieścić jeden z obiektów w wodzie i obserwować, czy utrzymuje się on na powierzchni czy tonie. Obiekty, które toną odkładamy z jednej strony miski, a te które unoszą się na powierzchni z drugiej strony.

Nie mówimy i nie wyjaśniamy tego zjawiska z naszego punktu widzenia, nie nazywamy niczego, raczej dajemy dziecku szansę na zagłębienie się w problem i powtarzanie eksperymentu, kiedy tylko ma ono na to ochotę. Czymś zupełnie naturalnym dla dziecka jest wykonywanie tych wszystkich czynności, uważne wytarcie wszystkich przedmiotów ściereczką i nieustanne powtarzanie tych kroków, które prowadzą do głębokiego i samodzielnego zrozumienia zasad fizyki. Takie pojęcia jak ‘tonie’ czy ‘unosi się na wodzie’ wprowadzamy dopiero wtedy, gdy dziecko pracowało już jakiś czas nad tym eksperymentem. Zdarza się, że dziecko zna już te słowa zanim mu je wprowadzimy.

Układ słoneczny do samodzielnego złożenia w przewieszkę, którą można zawiesić w pokoju

Lekcje

Choć komputery i telewizja są sposobem na edukawanie, nie jest to najlepsza forma uczenia się dla dzieci w tym wieku. Wyobraź sobie różnicę pomiędzy przebywaniem na wzgórzu i oglądaniem zachodu słońca, kiedy lekki wiatr owiewa twoją twarz, a oglądaniem zachodu słońca w telewizji. Małe dzieci uczą się za pomocą wszystkich swoich zmysłów, a doświadczenia, które są wielozmysłowe pozostają w nich na całe życie.

Udana lekcja składa się z cichej prezentacji użycia jakiegoś materiału – puzzli, wykonania eksperymentu itd, który dziecko może następnie używać tak często, jak tylko wzbudza to jego zainteresowanie. Najnowsze badania nad mózgiem pokazują, że części mózgu odpowiedzialne za wzrok i słuch używane są przez małe dzieci w innych momentach. Dlatego demonstrowanie i wyjaśnianie czynności w tym samym czasie zaburza zdolność dziecka do koncentracji i skupienia się na pracy. Badania te nie były znane Marii Montessori, jednak nieustannie obserwowała ona różnicę w uwadze dziecka, któremu lekcja została zaprezentowana w ciszy, a dziecka które musiało w tym samym czasie przypatrywać się i słuchać.

Sztuka i język

Jednym z najważniejszych elementów w procesie uczenia się jest możliwość wyrażenia tego, co zaczęło się rozumieć poprzez sztukę, muzykę, język lub w inny namacalny sposób.

Dzieci uwielbiają tworzyć oryginalne prace związane na przykład z mapami w formie puzzli, i jest to najprostszy sposób poznawania nazw kolorów, kształtów, kontynentów, oceanów, rzek dla dzieci poniżej szóstego roku życia. Wtedy dziecko chce wszystkiego dotykać i poznać nazwy wszystkich rzeczy, które go otaczają.

Wielu z nas zdumiewa się faktem, że małe dzieci mają taką ogromną zdolność zapamiętywania nazw kontynentów, państw, flag, form lądowych, rodzajów dinozaurów, ras psów, itd. Nie jest to jednak niczym niezwykłym, gdyż dziecko poniżej szóstego roku życia jest w fazie rozwoju szczególnie wrażliwej na język. Dziecko nauczy się tysiące słów, jeśli otrzyma odpowiednie doświadczenia zmysłowe z tymi słowami związane.

Żyję w niebie. Mój dom to kula, która obiega Słońce. Nazywamy ją Ziemia. – Dr Maria Montessori

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Niektóre zestawy klocków umożliwiają tworzenie prawdziwych budowli architektonicznych

Od wieków, na całym świecie dzieci uwielbiają klocki. W sposób szczególny sprzyjają one w prowadzeniu dziecka w długie okresy wzmożonej koncentracji, twórczości i zadowolenia. Mogą być one wykonane z prostych kamieni, glinianych cegiełek, kawałków gałęzi drzewa lub z polerowanego drewna. Najbardziej atrakcyjnym wydaje się fakt, że wyobraźnia dziecka może swobodnie tworzyć powiązania pomiędzy różnymi elementami i odkrywać je nieustannie. 

W ten sposób dziecko odkrywa wiele matematycznych i geometrycznych pojęć i zależności, a także praw fizyki, kiedy jego budowle walą się, bo są zbyt wysokie lub zbyt ciężkie. Dziecko może również rozwiązywać osobiste problemy poprzez tworzenie scen z użyciem klocków, modeli zwierząt i ludzi. Z naszego doświadczenia wynika, że poza zaangażowaniem w prawdziwą pracę rodziny, zabawa klockami jest jednym z najważniejszych zajęć dla małego dziecka.

Puzzle

Długie godziny spędzane na układaniu puzzli służą również poznawaniu przez dziecko różnych ciekawych tematów. Wszystko zależy od tego, jakie puzzle wybierzemy.

Puzzle dają dziecku możliwość ćwiczenia umiejętności rozpoznawania różnic za pomocą wzroku i dotyku. Dzieje się to, kiedy dziecko odkrywa, w jaki sposób różne elementy pasują do siebie i tworzą całość. Pokazują one dziecku, że praca/zabawa są nie tylko otwarte na ich twórczość, ale również mogą mieć przepiękną i logiczna strukturę. Puzzle w prosty sposób uczą dziecko rozpoczynania i kończenia czynności oraz satysfakcji z wykonania zadania. Pierwszymy puzzlami dla dziecka są jedno-, dwu-, trzyelementowe puzzle z uchwytem, (które znaleźć możecie w naszym katalogu The Joyful Child, Michael Olaf’s Essential Montessori for Birth to Three), następnie wieloelementowe puzzle z uchwytem, proste kilkuelementowe drewniane puzzle/układanki, następnie puzzle w kształcie kostki, gdzie każda ściana przedstawia jakiś obrazek i najbardziej popularne kartonowe puzzle/układanki. 

W ten sam sposób, w jaki dziecko jest chętne, by poznać, jak działają narzędzia kuchenne, ogrodowe, czy w jaki sposób grać na instrumencie, pragnie ono poznać dokładny sposób używania puzzli. Oddawalibyśmy złą przysługę dziecku pozwalając mu na przykład na używanie czegokolwiek – klocków, gitary, czy miksera kuchennego – jako młotka. Nie hamujemy w ten sposób kreatywności dziecka, ale wręcz przeciwinie – wspieramy ją!

Zabawa zabawkami o otwartej strukturze, takimi jak lalki, klocki czy materiały plastyczne, jest nieskończenie bogatsza, jeśli dziecko wie dokładnie, jak obchodzić się z daną zabawką lub przedmiotem. Poprzez użycie odpowiednich materiałów, dziecko uczy się myśleć, koncentrować, podążać za swoim pomysłem, wykonywać pewien określony cykl czynności i rozwiązywać problemy. Uczy się ono również kontrolować za pomocą własnej woli swoje ciało, a w szczególności ręce, a poprzez to rozwija wewnętrzną dyscyplinę. Jest to podstawą twórczości każdego profesjonalnego artysty czy kompozytora, a także twórczości dziecka w każdym wieku.

Drewniane bierki czy inne gry, które wymagają współpracy, aby dobrnąć do końca uczą logicznego myślenia i pomagania sobie nawzajem, aby osiągnąć wymierzony cel.

Gry

Gry umysłowe takie jak szachy zawsze budzą w dzieciach fascynację. Nasze dzieci i wnuki, w bardzo młodym wieku uwielbiały poznawać nazwy figur oraz sposoby, w jaki każda z nich może się poruszać. Brak było tam rywalizacji, za to widać było wiele radości z poruszania tych niewielkich figur i próby zapamiętania, co która może zrobić.

Gry polegające na współpracy uczą dzieci pracować wspólnie, pomagać sobie, brać pod uwagę dobro innych, jak i swoje. Chroni to przed zaszczepieniem rywalizacji i żądzy wygrywania. Zabawy, w których się ze sobą konkuruje powodują, że zawodnicy czują się odizolowani jedni od drugich lub pozostawieni sami sobie. Może to doprowadzić do ciężkich przeżyć i kłótni. Dorosły może pomóc dziecku wykorzystać różne zabawki i gry, by stworzyć zabawy oparte na współpracy. W otoczeniu, w którym dzieci pracują i bawią się indywidualnie lub współpracują ze sobą, uczą się one najbardziej wartościowej formy uspołecznienia – pomagania sobie nawzajem. W naszym odczuciu jest to uspołecznienie w prawdziwym tego słowa znaczeniu, które przygotowuje do pozytywnej interakcji z innymi przez całe życie.

Wprowadzenie do dalszego studiowania różnych dziedzin życia

Na kolejnych stronach znajdziecie pomysły na wprowadzenie dziecka w świat. Stąd nazwa katalogu: Dziecko Świata. Nie mamy na celu naciskania na dziecko i zmuszania go do czegokolwiek, ale silnie wierzymy, że zapewnienie otoczenia bogatego we wszystkie dziedziny życia daje dziecku szansę na wybór, dzięki jego własnej intuicji, czego gotowe jest się nauczyć. Małe dzieci wykazują niezwykłe zainteresowanie bardzo szerokim wachlarzem przedmiotów.

Puzzle, dzięki którym dziecko poznaje etapy rozwoju motyla

Bogate otoczenie, pełne interesujących zadań i czynności z zakresu muzyki, sztuki, historii, matematyki i tak dalej, inspiruje i zaciekawia, budzi głębokie zainteresowania oraz pogłębia doświadczenie dziecka.

Obserwacja dzieci w domach i szkołach z bogatym otoczeniem pokazała nam, aby raczej skupić się na przygotowaniu takiego otoczenia od początku, niż starać się ‘uczyć’ dziecko. Pozwala to dziecku wybierać i uczyć się samodzielnie. Wyzwaniem dla dorosłego jest upewnienie się, że przygotowane przez niego otoczenie oferuje wszystkie potrzebne elementy, by wzbudzić zainteresowanie dziecka i zachęcić go do aktywności.

Zamiast polegać na udzielaniu słownych lekcji dawanych przez dorosłego, telewizję, komputer (czy inny rodzaj pasywnego nauczania) zapewniamy dziecku prawdziwy świat aktywności, z których będzie się ono naprawdę uczyć i pamiętać, czego się nauczyło. Poprzez planowanie, możemy stworzyć otoczenie bogate w eksperymenty, gry, materiały oraz książki, z których dziecko może korzystać, kiedy pojawi się zainteresowanie, a które zapewniają wartościowe doświadczenia zarówno dla rąk, jak i dla umysłu pracujących razem dla osiągnięcia ciekawego celu.

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Kto by pomyślał, że rozwiązywanie problemów może przynosić tyle radości. Kulodromy można budować na wiele sposobów, by kulki pokonywały różne przeszkody z różną prędkością lub w różnych kierunkach.

Zabawa aktywna

Musimy zdać sobie sprawę, że świat może zostać zrozumiany jedynie przez działanie, nie przez kontemplację. Ręka jest ważniejsza niż oko. To właśnie ręka popycha do rozwoju mózg. Przedstawiłem rękę, która korzysta z jakiegoś przyrządu, jako narzędzie wykorzystywane w odkryciach. Widzimy to za każdym razem, kiedy dziecko uczy się – wiązać sznurówki, nawlekać igłę nitką, puszczać latawca, grać na fujarce. Z tymi praktycznymi czynnościami przychodzi przyjemność, przyjemność z samego podejmowaniu aktywności, a także z umiejętności, którą dziecko doskonali, i z której jest zadowolone. To jest u podstaw każdej pracy artystycznej i naukowej: nasz poetycki wręcz zachwyt nad tym, co osoba ludzka robi, ponieważ potrafi to zrobić. Ręce są narzędziem naszego umysłu. – Jacob Bronowski, The Ascent of Man (Potęga wyobraźni*)

Ruch

Skakanka to jedna z ulubionych zabawek dzieci na całym świecie. Daje dużo radości oraz stopniowo rozwija równowagę i siłę.

Uwolnienie się od pokusy zezwalania dzieciom na spędzanie długich godzin przed telewizorem lub komputerem wiąże się z poświęceniem ze strony rodziców, ale ten wysiłek nie jest zmarnowany, gdyż przekłada się on na wspieranie naturalnego rozwoju dzieci. Telewizja przyzwyczaja dziecko do bycia pasywnym odbiorcą informacji, zamiast aktywnie poszukiwać i badać. Natomiast inteligencja komputerów nie dorasta do pięt tej wrodzonej twórczości, którą posiada każda ludzka istota. Dziecko potrzebuje poruszać swoimi mięśniami dużymi i małymi – mięśniami nóg, ramion, dłoni, kciuka i palców – oraz doskonalić ten ruch stopniowo.

Zmysły

Małe dziecko jest wyraźnie świadome otaczającego go świata, otrzymując różne doznania przez wszystkie swoje zmysły. To jest ten okres życia człowieka, kiedy kształtują się jego postawy, które pozostaną na całe życie. Aby pomóc przygotować fundament pod dziecięce zdolności myślenia, tworzenia, doświadczania przez całe jego życie, musimy pomóc już teraz. Staramy się, by oferowane przez nas zabawki wspierały rozwój, by były tworzone z naturalnych produktów. Zabawki bogate pod względem wagi, koloru, tekstury, celu, najlepszej możliwej jakości, które angażują zarówno umysł, jak i ciało dziecka.

Materiały do kształcenia zmysłów – Zabawki

W klasie Montessori dla dzieci w wieku 3-6 lat znajdziemy specjalne zabawki, które wspomagają kształcenie zmysłów, takie jak: różowa wieża, kolorowe tabliczki, puszki szmerowe i tak dalej. Ilustrują one takie pojęcia jak duży i mały, gorące i zimne, głośny i delikatny i tym podobne.

Każdy z tych materiałów został specjalne zaprojektowany i używany jest w określony sposób, który umożliwia dziecku poznanie danego pojęcia. O materiałach tych można myśleć, jak o puzzlach, które muszą zostać ułożone w odpowiedni sposób. Używane są w sposób określony instrukcją, tak jak używamy narzędzi do prac w drzewie, narzędzi kuchennych czy instrumentów muzycznych.

Zrozumienie przez dziecko tych wszystkich pojęć wspomaga twórczość dziecka w domu i w szkole.

Materiały do kształcenia zmysłów nie są niezbędne w domu, gdzie rodzice mogą znaleźć inne możliwości, by wprowadzić różne pojęcia korzystając z codziennych doświadczeń – sprawdzanie temperatury wody, poznawanie smaków podczas gotowania i pieczenia, poznawanie kolorów i rozmiarów podczas zabawy zabawkami i tak dalej.

Przybijanki to świetna zabawa dla dzieci. Rozwijająca wyobraźnię, koordynację wzrokowo-ruchową i motorykę ręki

Oprócz zabawek, który mają określoną instrukcję działania, istnieją też takie, które są jakby otwarte na twórczość dzieci. Również i one uczą dziecko różnych wartościowych umiejętności szczególnie, gdy powiązane są z określonymi zdolnościami. Na przykład zanim dziecko potrafi stworzyć obrazek korzystając z młotka, drewnianych gwoździków i tablicy korkowej uczy się ono jak trzymać gwóźdź i używać bezpiecznie młotka. Ważnym elementem zabawy klockami jest umiejętność przyniesienia ich na miejsce zabawy i odłożenia z powrotem na półkę.

Jeśli dziecko włączane jest w codzienne przygotowania posiłków, nakrywanie do stołu czy zmywanie, to nie będzie ono zainteresowane cięciem drewnianego banana za pomocą zabawkowego noża. Jeśli dzieci wychowywane są bez nadmiernego udziału telewizji i komputera, przyzwyczajają się one do tego wspaniałego uczucia biorącego się z ruchu i pracy, z czytania i współpracy z ludźmi, i mają znacznie mniej ochoty na pasywne rozrywki.

Najważniejszym elementem przy wyborze zabawek i tworzeniu środowiska dla dzieci jest włączenie takich materiałów, które będą angażować na długie momenty współpracujące ze sobą ruchy ciała i pracę umysłu. Zabawki powinny prowadzić do koncentracji i przyjemności.

Wprowadzanie zabawek

Matrioszki to świetny materiał do zabawy dla dzieci w różnym wieku. Niemowlętom wystarczy jedna lalka, którą będą otwierać. Starsze dzieci mogą wkładać kolejne lalki wewnątrz większej. Zabawka piękna, tradycyjna, pokazująca kulturę Rosji - każdy region ma swój styl tworzenia matrioszek.

W klasie Montessori dla dzieci od lat 3 do 6 nauczyciel prezentuje każdy z materiałów do kształcenia zmysłów z wielkim zaangażowaniem pokazując, jak go trzymać, gdzie on się znajduje, i jak go używać. Tak samo może być w domu. Czasami, kiedy dziecko nie wie, co można zrobić z zabawką, lub w pobliżu brak nieco starszego rodzeństwa czy sąsiadów, których może ono podpatrywać, dorosły może po prostu przez moment pobawić się zabawką siedząc obok dziecka i zainspirować go do dalszej zabawy. Podobnie jak w klasie, tak i w domu, dorosły może wypatrywać momentów, w których dziecko kończy zabawę i proponować pomoc w odłożeniu zabawki na półkę, w miejsce już wcześniej określone. Zapobiega to często obserwowanemu znudzeniu się zabawką i niepoprawnemu jej wykorzystaniu, oraz pomaga utrzymać wymagany porządek. Jest to przykład powiedzenia: Ucz przez uczenie, a nie przez poprawianie.

——————–

* Tematem ‘Potęgi wyobraźni’ jest historia nauki. Kolejne wynalazki, od narzędzi kamiennych po geometrię, od łuku ostrego po teorię względności, są dla autora przejawem specyficznych właściwości człowieka, jego umiejętności zrozumienia przyrody i jej kontrolowania. ‘Potęga wyobraźni’ to książka, która powstała z tekstów wykorzystanych w serialu telewizyjnym ‘The Ascent of Man’, wyprodukowanym na zamówienie BBC. ‘Potęga wyobraźni’, przepojona optymistyczną wiarą w dobroczynną moc ludzkiego umysłu, otwiera przed czytelnikiem nowe perspektywy w ujmowaniu procesu cywilizacji. Czytaj więcej o książce ‘Potęga Wyobraźni’.

Własne tłumaczenie cytatu z języka angielskiego. Może różnić się od tego, jakie znajdziecie w polskim wydaniu książki The Ascent of Man, czyli Potęga Wyobraźni.

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Ścieranie stołu po posiłku jest dla dziecka tak satysfakcjonujące jak gotowanie, nakrywanie do stołu, podawanie jedzenia, zamiatanie podłogi czy zmywanie naczyń

Przygotowanie przestrzeni do gotowania i spożywania posiłków, tak aby w tych czynnościach mogły swobodnie uczestniczyć dzieci nie musi być jakimś ogromnym przedsięwzięciem. Nie wymagajmy też od siebie, by zrobić wszystko na raz. Na początek rozważ zapewnienie dziecku jednej niskiej półki lub jednej szuflady w kuchennych szafkach. Może się tam znajdować mała deska do krojenia i bezpieczny dla dziecka nóż lub miska na płatki zbożowe i łyżka – cokolwiek, z czego dziecko będzie możliwie często korzystać.

Dobrą inwestycją na początek będzie odpowiedni podnóżek, tak by dziecko mogło swobodnie sięgnąć do zlewu lub do blatu kuchennego, by pracować. Jeśli jest w kuchni miejsce dobrze, by mieć tam również mały stół i krzesło przy którym dziecko może w spokoju przygotowywać i zjadać swoje posiłki lub pomóc w przygotowanie posiłku dla całej rodziny.

W klasie zawsze powinna istnieć przestrzeń dla dzieci, w której mogą one przygotować własne przekąski o każdej porze dnia. Ważne są również lekcje, które prezentują jak wykonać odpowiednio te prace oraz jak pozmywać po sobie, by umożliwić korzystanie z narzędzi innym dzieciom. To ćwiczenie w przyczynianiu się dla dobra innych, w przygotowaniu oraz podawaniu posiłków, i zmywaniu po sobie.

Te dzieci moga swobodnie przygotować sobie przegryzkę, nakryć do stołu i cieszyć się swoją obecnością, kiedy mają na to ochotę.

Czynności praktyczne, jako podstawa każdej kolejnej pracy

Nie jest niczym niezwykłym przeoczenie wartości, jakie niosą ze sobą czynności praktyczne i życie rodzinne.

Słyszałam rodziców, którzy krzyczeli zaniepokojeni, że ich dziecko “traci czas na zmywanie w jakiejś nowej szkole Montessori podczas, gdy mogłoby ćwiczyć matematykę!” Jednak, matematyka i każda inna praca umysłowa wymagają zdolności uważnego poruszania się, skupienia, wykonania jakiejś serii kroków, skoncentrowania, dokonywania inteligentnych wyborów i wytrwałości w pracy. Tego właśnie dziecko uczy się podczas ćwiczeń praktycznego życia. W rezultacie tych wszystkich chwil, gdy dziecko koncentruje się na takich zadaniach, staje się ono spokojne i zadowolone, a dzięki temu wewnętrznemu pokojowi, pełne miłości do innych.

Prawdopodobnie, nawet bardziej istotnym rezultatem tej pracy jest fakt, że kiedy dziecko jest zapraszane do uczestnictwa w zadanich dorosłych zaczyna ono dostrzegać, że jest pełnowartościowym członkiem grupy i bliskim przyjacielem. Pomyśl o tej różnicy w relacji między tobą, a twoimi gośćmi. Kiedy wykonujemy całą pracę zanim przyjdą nasi goście powstaje pewien rodzaj relacji, ale ta relacja jest znacznie bliższa, kiedy przyjaciel dołącza się do przygotowań. Dziecko zyskuje najbardziej na tej bliskiej relacji z rodzicami, niezależnie czy jego wkład to szorowanie czy krojenie warzyw, zmywanie czy suszenie naczyń, nakrywanie do stołu, sprzątanie szafek lub lodówki, mieszanie ciasta i tak dalej.

Kiedy dziecko ma szansę ciągłego doświadczania tych niezwykle ważnych dla jego rozwoju zadań należących do grupy praktycznych czynności życiowych, staje się ono bardziej zdolne we wszystkich innych dziedzinach, oraz potrafi odnosić się w odpowiedni sposób do innych.

Najważniejszym odkryciem jest to, że dziecko powraca do swojego normalnego stanu poprzez pracę. Niezliczone badania przeprowadzone na dzieciach każdej rasy, w wielu krajach świata pokazały, że jest to najbardziej istotny fakt, jaki posiadamy w dziedzinie psychologii i edukacji. Pragnienie pracy u dziecka jest jego naturalnym instynktem, ponieważ nie może ono organizować swojej osobowości bez pracy: człowiek buduje siebie poprzez pracowanie. Nie istnieje alternatywa dla pracy. Ani uczucia, ani bogactwo nie mogą jej zastąpić. Człowiek buduje siebie poprzez wykonywanie prac ręcznych, w których używa on swoich rąk, jako narzędzi swojej osobowości i jako wyraz swojego intelektu, i które to pomogą mu zdominować jego otoczenie. Dziecięca skłonność do pracy jest dowodem na to, że praca jest dla człowieka czymś odruchowym i typowym
… jeśli pokażemy dzieciom dokładnie, w jaki sposób coś robić, to sama precyzja wykonania wydaje się przyciągać ich uwagę. By zainteresować dziecko jakąś czynnością, po pierwsze musi mieć ona realny cel. Drugim warunkiem jest dokładność ruchów w jej wykonywaniu, co sprawia, że dziecko prawdziwie angażuje swoje wysiłki, a poprzez to posuwa się naprzód w swoim rozwoju. Odkryliśmy, że porządek i precyzja są kluczem do spontanicznej pracy w szkole.
- Dr Maria Montessori

Kiedy odwiedzałam jedną z klas dla dzieci od 3 do 6 lat, młoda dama zaoferowała mi kawę lub herbatę, a następnie przygotowała filiżankę angielskiej herbaty z mlekiem i cukrem!

Potrzeby rodziców

Rodzice nie zawsze mają czas, by włączać we wszystko swoje dzieci i nie powinni oni mieć o to do siebie pretensji. Nauczyciel w placówce Montessori jest dostępny dla dziecka przez cały dzień i przygotowany, by udzielać lekcji i wspomagać dziecko w jego rozwoju do samodzielności. Nie wymagajmy więc od nowych rodziców, by byli w tym doskonali. Musimy traktować się łagodnie i planować taki czas, w którym zarówno my, jak i nasze dzieci będziemy zadowoleni ze wspólnej pracy.

Zacznij od jednej rzeczy, na przykład ułożenia serwetek na stole i stopniowo zwiększaj ilość zadań, w których dziecko może uczestniczyć, a które następnie przejmie. Takie wysiłki rodziców przynoszą korzyści zarówno dla nich, jak i dla dzieci, kiedy oberwujemy, jak bardzo metody pracy dziecka różnią się od naszych i, że ta praca nie jest dla nich tylko dążeniem do skończenia zadania, ale cieszeniem się nim.

Jedną z najważniejszych lekcji, jaką możemy nauczyć się od naszych dzieci jest to, jak zaangażować całego siebie, umysłowo, ficzynie i duchowo w to, co akurat robimy, skupić się nad każdym ruchem i radować się każdym momentem naszego życia.

Potrzeby rodziny

Pamiętam, że czytałam raport z badań nad nastolatkami. Grupa najbardziej szczęśliwych, zrównoważonych, odnoszących sukcesy i najzdrowszych nastolatków została wybrana przez ich znajomych i nauczycieli, by odkryć, co było cechą wspólną w ich wychowaniu. Żadna z cech takich jak status ekonomiczny czy socjalny rodziców, rasa, religia, rodzaj szkoły, prywatny lekcje, obozy, IQ czy inne isotne cechy nie pokrywały się. To, co było wspólne dla nich wszystkich, to fakt, że każdego dnia spożywali oni jeden posiłek z resztą swojej rodziny, bez oglądania telewizji czy innych rozpraszających urządzeń. Nie ważne było, który to był posiłek, czy jak on wyglądał. Wnioski płynące z tego, jaką wartością jest wspólne spędzanie czasu każdego dnia i komunikowanie się z grupą osób, które dbają o siebie nawzajem dają nam dużo do myślenia.

Życie się zmienia, ale potrzeba bycia częścią grupy nie ulega zmianie. Gotowanie i jedzenie jest tym, co każdy z nas robi codziennie. Prawdopodobnie przeznaczenie paru chwil na wspólną pracę, aby coś ugotować, nakryć do stołu, wykonać jedną małą rzecz każdego dnia, może pomóc utrzymać naszą rodzinę na drodze do pełni tego, czym może ona być.

Przykładowe materiały, które mogą pomóc dziecku w zaangażowaniu się w przygotowywanie i serwowanie jedzenia: zestaw do herbaty, zestaw nierdzewnych garnków, podnóżek, wałek do ciasta

——————–

Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Dziecko może rozwijać się jedynie poprzez doświadczenie w swoim otoczeniu. Takie doświadczenie nazywamy pracą.- Dr Maria Montessori

Ćwiczenie równowagi w chodzeniu jest ulubionym zadaniem dla dzieci w tym wieku i bardzo ważnym dla ich prawidłowego rozwoju

Pierwsze sześć lat

Wiedza o tym, że pierwsze sześć lat życia to najważniejszy okres w kształtowaniu osobości człowieka jest dziś powszechnie przyjęta. W tym okresie dziecko staje się całkowicie członkiem kultury i rodziny, w której żyje, chłonąc jej język, nastawienie do świata, obyczaje, wartości. Dziecko, które spędza swoje pierwsze sześć lat życia w otoczeniu pełnym miłości i wsparcia, uczy się kochać siebie oraz czuje się w tym świecie bezpiecznie. Dziecko, które doświadczyło radości z wkładu, jaki wnosi ono w swoją rodzinę czy grupę, uczy się kochać podejmując wysiłek, i czuje się potrzebne.

Każde dziecko, z natury, chce ciągle uczyć się i wzrastać do granic swoich możliwości. Podczas pierwszych sześciu lat czyni to ono naśladując tych, którzy żyją wokół niego. Aby wspierać tę potrzebę ciągłego rozwoju musimy odpowiednio przygotować otoczenie zarówno fizycznie, jak i społecznie, zapewniając narzędzia, za pomocą których dziecko będzie mogło pracować tworząc własną osobowość. Musimy również uważnie dostrzegać pierwsze przebłyski koncentracji i zejść z drogi, by podążać za dzieckiem, które zaczyna odkrywać własną ścieżkę.

Uczenie się rozbierania, a następnie ubierania jest dla dziecka ważna pracą, która wymaga praktyki

Uczestnictwo w życiu rodzinnym

Tradycyjne czynności domowe wykonywane przez członków każdej rodziny nazywane są w Montessori czynnościami praktycznego życia. Jest to jedna z najważniejszych dziedzin przygotowujących dziecko do życia. Czynności praktycznego życia podzielone zostały na trzy kategorie, i postrzeganie życia dziecka w ten sposób pomaga wypracować równowagę w kwestii umiejętności, które dziecko powinno doskonalić. To, co znajduje się w każdej kategorii zależy od kultury, w jakiej żyjemy i może zawierać, ale niekoniecznie ogranicza się do takich czynności jak:

1. Dbałość o otoczenie – zmywanie, zamiatanie, polerowanie, wieszanie prania, pranie, roboty ogrodowe, odkładanie zabawek
2. Dbałość o osobę – mycie się i kąpanie, ubieranie się, mycie zębów
3. Wdzięk i dobre maniery – uważne chodzenie, noszenie rzeczy, ciche otwieranie i zamykanie drzwi, zasuwanie krzesła po odejściu od stołu, częstowanie kogoś, mówienie ‘proszę’ i ‘dziękuję’ i tak dalej.

Właśnie poprzez ćwiczenie tak pozornie przyziemnych czynności jak ubieranie się, zamiatanie, przygotowywanie i podawanie posiłków, naprawianie czy budowanie – prac, które dziecko obserwuje codziennie, uczy się ono wykorzystywać swoje ciało i umysł, by osiągnąć jakiś cel, uczy się koncentrować, kończyć dane zadanie wykonująć po kolei wszystkie potrzebne ruchy, a ponad wszystko ma swój własny wkład w życie swej rodziny czy grupy.

Czynności praktycznego życia zapewniają lepsze podłoże dla rozwoju fizycznego, psychicznego oraz społecznego oraz uczą takiej postawy w pracy, która prowadzi do sukcesu w późniejszych życiu naukowym i zawodowym.

Czynności praktycznego życia wspomagają rozwój koordynacji oko-ręka, kontroli nad dużymi i małymi mięśniami, zdolność panowania nad własnymi ruchami w czasie chodzenia i przenoszenia rzeczy oraz znajomość dobrych manier. Są to czynności, które skupiają uwagę dziecka na jego własnym rozwoju i otwierają mu drogę do prawdziwej pracy. Uczą patrzeć w oczy osobie, z którą się rozmawia, słuchać uważnie, przyjmować postawę troski o innych poprzez dobre maniery, uzdalniają dziecko, by było chętnie przyjmowane w swojej społeczności, by było szczęśliwe i czyniło szczęśliwymi innych.

Ścieranie tego, co pozostało po zakończeniu innej pracy daje dziecku satysfakcję

Od zarania dziejów, dzieci wykazują szczególne zainteresowanie w codziennych czynnościach domowych poprzez udawane (symulowane w formie zabawy) gotowanie czy sprzątanie. Jednym z centralnych odkryć Dr Marii Montessori było zauważenie, że jeśli damy dzieciom taką szansę, dzieci najczęściej wybiorą prawdziwą pracę, a nie udawanie.

Zezwalanie dziecku na uczestniczenie w pracach, które obserwuje ono każdego dnia jest wyrazem wielkiego szacunku i wiary w niego. Pomaga mu to czuć się ważnym dla siebie samego i dla tych, których spotyka na swej drodze. Jest potrzebny.

Aby jeszcze bardziej podkreślić znaczenie takiego podejścia do dziecka zauważmy tę różnicę w traktowaniu obcego, na przykład gościa na obiedzie, któremu się usługuje, i na którego się czeka, a przyjaciela, którego zapraszamy do kuchni, by z nim rozmawiać i śmiać się podczas, gdy razem przygotowujemy posiłek. Dzieci nie chcą być gościem. One chcą byśmy pomogli im zrobić to samodzielnie.

Cel dziecka

Przyczyna, dla której nasze dziecko podejmuje się różnych prac i sposób, w jaki to czyni są zupełnie różne od naszych. Dorośli zwykle dążą do tego, by wykonać pracę w sposób najbardziej wydajny i jak najszybciej i wykonują coś w krótkim czasie albo omijają wszystko, co nazywa się pracą. Dziecko pracuje, by doskonalić siebie w wykonywaniu danej czynności, by stać się w niej ‘ekspertem’. Może ono zmywać stolik codziennie przez długie tygodnie, a następnie przerzucić swoją uwagę na zupełnie nowe zadanie, by je opanować. Nie powinniśmy więc postrzegać takiego zachowania dziecka, jako niekonsekwencję czy lenistwo (‘zmywał stolik, a teraz już tego nie robi’), ale raczej jako narastające doskonalenie kolejnych czynności. Celem dziecka jest nie tyle zakończenie danego zadania, ile konstruowanie siebie.

Czynności praktycznego życia mogą być swobodnie uznane za najważniejszą dziedzinę pracy dziecka w klasie Montessori dla dzieci w wieku od 3-6 lat. Poprzez te czynności dziecko uczy się podejmowania inteligentnych wyborów, staje się fizycznie i umysłowo samodzielne i odpowiedzialne. Uczy się koncentrować, kontrolować mięśnie, poruszać się i działać z uwagą, analizować poszczególne kroki danej czynności i zakończyć je. Kładzie to silne fundamenty pod fizyczną i umysłową pracę we wszystkich dziedzinach ludzkiego życia, nie tylko we wczesnym dzieciństwie, ale na każdym etapie życia.

Przykłady materiałów, które mogą służyć dziecku w jego pracy: prosta równoważnia, fartuszek, drewniana rozkładana suszarka na pranie, drewniana przewlekanka z narysowanymi narzędziami

——————–
Tekst ten pochodzi z katalogu Child of the World przetłumaczonego przez nas za zgodą autorki na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Dziecko Świata. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat Child of the World oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Okładka publikacji Child of the World

Wielu z Was zna już publikację Radosne Dziecko, którą parę miesięcy temu przetłumaczyliśmy za zgodą autorki Susan Stephenson z języka angielskiego. Jej oryginalny tytuł to The Joyful Child. Dla tych, którzy jeszcze nie mieli okazji poznać tego tekstu przypominamy, że jest to krótki przewodnik, jak prawidłowo wspierać rozwój dziecka w pierwszych trzech latach jego życia. Jego autorka – Susan Stephenson – jest nauczycielem Montessori z dyplomami AMI na trzech poziomach wiekowych 0-3, 2-7 i 6-12+. Radosne Dziecko w formacie PDF ściągnąć możecie za darmo z naszej strony.

Niedawno zaczęliśmy tłumaczyć drugą z publikacji, która w języku angielskim nosi tytuł Child of the World, Michael Olaf’s Essential Montessori for Age Three to Twelve Years i przekazuje podstawowe wiadomości o tym, jak odpowiednio przygotować siebie i otoczenie, by dziecku w wieku od 3 do 12 lat w najlepszy sposób umożliwić odkrywanie świata, budowanie poczucia własnej wartości, wspieranie koncentracji i zaangażowania w pracę . Jej tytył w języku polskim to DZIECKO ŚWIATA, Niezbędnik Montessori od lat 3 do 12.

Tekst informacyjny, który tłumaczymy jest tylko częścią publikacji Child of the World, która oprócz wielu pomocnych wskazówek zawiera również materiały do zakupienia oferowane przez firmę Michael Olaf. Zachęcamy więc, nawet jeśli nie znacie języka angielskiego, do ściągnięcia oryginalnej wersji Child of the World, by zobaczyć wszystkie materiały, kupić je, albo po prostu wykorzystać, jako inspirację. 

W miarę jak postępować będzie proces tłumaczenia, co kilka dni na stronie publikować będziemy kolejne rozdziały Dziecka Świata, by po przetłumaczeniu wszystkiego stworzyć również plik w formacie PDF, który każdy z Was będzie mógł ściągnąć na swój komputer i wydrukować.

Wszystkie rozdziały Dziecka Świata należeć będą do kategorii ‘Dziecko Świata w artykułach’.

Już niedługo pierwszy rozdział. Zapraszamy do lektury i życzymy miłego czasu, wielu pozytywnych przemyśleń i inspiracji.