Codziennie w naszym najbliższym otoczeniu jesteśmy bombardowani napisami: szyldy, banery, reklamy, znaki, tablice informacyjne, ceny na produktach i tak dalej. To samo widzi nasze dziecko i potrzeba niewiele czasu, by zorientowało się ono, że te wszystkie napisy coś mogą do niego mówić. Możemy oczywiście wspomóc ten proces odkrywania języka pisanego w otoczeniu dziecka.

• Bardzo często dzieci mają szczególne upodobanie do przyglądania się, w jaki sposób zapisane jest ich własne imię. Możesz zapisać imię swojego dziecka w różnych miejscach w domu na przykład na drzwiach jego sypialni, na metkach ubrań, utworzyć to imię z magnetycznych liter na lodówce, wyciąć poszczególne litery z różnych gazet i ułożyć po kolei. Możliwości może ograniczać jedynie nasza wyobraźnia.
• Kiedy wychodzisz z dzieckiem na spacer staraj się od czasu do czasu zwrać uwagę dziecka na nazwy sklepów, znaków, etykietek na produktach w sklepie. W supermarkecie możesz poprosić dziecko o znalezienie znanych mu już produktów wskazując na etykietki, kiedy dziecko będzie je wyszukiwało.
• Przygotuj zestaw do gry memo * składający się ze znaków drogowych lub liter imienia dziecka.
• Kiedy jesteś na poczcie lub w banku zabierz ze sobą parę czystych formularzy. Dzieci zwykle lubią je wypełniać.
• Grajcie często razem w następującą grę, nazwałbym ją Detektyw Językowy (z ang. I spy): Kiedy jesteście gdzieś na spacerze, w podróży, wybierz pierwszą literę imienia dziecka i razem spróbujcie znaleźć jak najwięcej rzeczy, które zaczynają się na tę literę. Kolejnym razem możesz wybrać inną literę.

Lynne Lawrence pisze w Montessori Read and Write, aby wystrzegać się używania tzw. ‘flashcardów’ do wyuczenia na pamięć. Dzieci potrafią oczywiście po jakimś czasie rozpoznać dane słowa, ale jakie one mają dla nich wartość? Czy dzięki nim dziecko będzie chciało samodzielnie czytać, kiedy przyjdzie na to czas i umiejętności. Nauczanie słów za pomocą ‘flashcardów’ to według autorki po prostu strata czasu. Ponieważ pismo niesie ze sobą jakieś znaczenie, to powinno ono łączyć się bezpośrednio z doświadczeniami z życia dziecka, a tak w przypadku oderwanych wyrazów nie jest.

*Gra memo: Znaki Drogowe

Przygotowaliśmy dla Was Grę memo: Znaki Drogowe [pdf, 337KB, kliknij prawym klawiszem myszy i wybierz Zapisz jako...] do pobrania. Instrukcje w pliku. Życzymy udanej zabawy!

fot. Horia Varlan @ flickr.com

Wracamy do serii artykułów o pisaniu i czytaniu  w podejściu Montessori.

Wspólne czytanie może być niewątpliwie wielką przyjemnością zarówno dla dziecka jak i dla ciebie. Można pójść krok dalej i spróbować pomóc dziecku, by stawało się coraz bardziej świadome, czym jest pismo. Postaraj się jednak unikać wchodzenia w sytuacje, w których próbujesz nauczyć dziecko czegoś zatracając samą przyjemność czytania. Przykładem może tutaj być przerwanie czytania w bardzo ekscytującym momencie opowieści po to, by zwrócić uwagę dziecka na dużą literę na początku zdania, ale też bardziej subtelne momenty, w których można wyczuć pojawianie się specyficznej nutki atmosfery szkolnej nauki formalnej.

Postaraj się wyczuć dziecko. Jeśli zdaje się zainteresowane tym, co próbujesz mu przekazać spędźcie razem trochę czasu na punktach, o których już za chwilę poniżej. Jeśli zaś akurat dziś totalnie go to nie interesuje, oszczędzcie sobie je na inny dzień. Przecież będziecie czytać wspólnie przez co najmniej 6 lat!

• Pokaż dziecku, że czytamy od lewej do prawej i od góry do dołu. Wystarczy do tego palec, który wodzi za czytanym tekstem. Nie przesadzaj jednak i rób to tylko od czasu do czasu, by nie zirytować dziecka.
• Zacznij czytać książkę od okładki. Powiedz, kto jest autorem książki, czyli osobą, która wymyśliła historię w tej książce i zapisała ją. Powiedz, kto jest ilustratorem tej książki, i że jest to osoba, która wykonała wszystkie ilustracje, które możemy w niej podziwiać. Jeśli książka zawiera dedykację, również ją przeczytaj i wytłumacz, co to jest dedykacja. Pokaż dziecku, gdzie może znaleźć te informacje.
• Spróbuj zaintersować dziecko stronami informacyjnymi takimi jak Spis treści, strony tytułowe rozdziałów, indeksy. Znajdzcie razem nazwę wydawnictwa, które wydało książkę, rok i miejsce wydania. Pokaż dziecku, w którym miejscu umieszcza się numerację stron.
• Czasem możesz zwrócić uwagę dziecka na niektóre słowa w tekście. Kiedy czytasz jakieś bardzo długie słowo, zatrzymaj się na moment i zapytaj dziecko, czy może Ci powiedzieć, które słowo to było. Podobnie możesz zrobić z jakimś krótkim słowem.
• Podobnie można zainteresować się interpunkcją. Wskaż na kropkę i zapytaj dziecko czy wie, po co autor postawił w tym miejscu kropkę. Czy pytajnik na końcu zdania sprawia, że czytamy inaczej? Co robimy, kiedy widzimy przecinek? Duże litery używamy zaczynając nowe zdanie. Wykrzyknik na końcu zdania oznacza jakiś rozkaz, podekscytowanie, krzyk.

Poniżej kilka prostych rad, które pomogą dziecku nauczyć się w prawidłowy sposób obchodzić z książkami. Warto spędzić trochę czasu na ćwiczeniu ich już z dwuletnim dzieckiem.

Przewracanie kartek książki

Czytając książki z dzieckiem szybko okaże się, że to ono chce kontrolować jak dużo czasu spędzamy nad daną stroną i przewraca kartki samodzielnie. Czasami dzieci wykorzystują do tego całą swoją dłoń, a przez to kartki zostają pomięte. Czasem też chwytają kartkę bliżej grzbietu książki i łatwo wtedy o podarcie.

Po pierwsze postaraj się więc być modelem w przewracaniu stron. Z czasem zacznij ćwiczyć tę czynność razem z dzieckiem.

1. Umieść swój prawy kciuk w prawym górnym rogu strony.
2. Palcem wskazującym prawej ręki lekko podnieś stronę.
3. Wsuń pozostałe palce prawej ręki pod stronę.
4. Wsuń całą prawą rękę, razem z kciukiem, pod stronę wciąż trzymając ją blisko górnego rogu.
5. Delikatnie popchnij stronę do lewej przewracając ją w ten sposób.
6. Przesuń swoją prawą rękę w kierunku środka książki (szycia) i delikatnie przyciśnij upewniając się, że książka się nie zamyka.
7. Zabierz prawą rękę.
8. Powiedz dziecku, że strona została przewrócona.

Przenoszenie książki

Pokaż dziecku, w jaki sposób należy przenosić książkę trzymając ją pewnie przy użyciu obu rąk z dwóch stron. Często dzieci mają tendencję do chwytania tylko za przednią lub tylnią część okładki, co powoduje wypadanie stron.

Odkładanie książki z powrotem na półkę

Przykład półeczki, na której dziecko może oglądać całą okładkę książki, a przez to łatwiej mu zdecydować, co chce w danym momencie przeczytać.

Jeśli masz możliwość posiadania półki, na której książki są ułożone z widoczną całą okładką koniecznie zaprezentuj jak odłożyć książkę tak, aby jej podstawa lekko odstawała, a górna część opierała się o półkę (by książka leżała lekko pod kątem i nie przewracała się).

1. Trzymając książkę oburącz podejdź do półki.
2. Połóż książkę na półce i lekko przesuń jej spód do przodu, nadal trzymając ją oburącz.
3. Oprzyj górną część książki o ścianę lub tył półki.
4. Zabierz ręce.
5. Powiedz dziecku, że książka została odłożona na półkę.

W przypadku półki, na której książki ułożone są w standardowy sposób (z widocznymi grzbietami) warto pokazać dziecku, w jaki sposób można zrobić miejsce zanim wsuniemy książkę, tak aby nie niszczyć książek przez siłowe pchanie jednej na drugą lub nie skończyć z kupką książek jedna na drugiej.

Przykład standardowej półki na książki - tylko grzebiety książek widoczne. fot. simplyla/flickr.com

1. Trzymając książkę oburącz podejdź do półki.
2. Zabierz prawą rękę z książki i palcami: kciukiem i wskazującym zrób miejsce pomiędzy książkami znajdującymi się na półce. Trzymaj w ten sposób palce aż do zakończenia ćwiczenia.
3. Lewą ręką przystaw książkę do zrobionego wcześniej otworu i zrób chwilę przerwy, by zaobserwować czy książka zmieści się w otwór. Ewentualnie powiększ otwór palcami prawej ręki.
4. Wsuń książkę w otwór
5. Popchnij książkę lewą ręką
6. Zabierz ręce
7. Powiedz dziecku, że książka została odłożona na półkę.

Kiedy zaczniesz obserwować, że twoje dziecko samo chętnie sięga po swoje książki na półce, trzyma je w prawidłowy sposób, potrafi przewrać strony, skupia się na zawartości,  wtedy można mieć pewność,  że dziecko przechodzi jeden z najważniejszych momentów na drodze do umiejętności czytania i pisania.

Co sprawia, że dzieci chcą czytać i pisać?

Dziecko uczy się mówić, ponieważ my do niego mówimy, a ono chłonie język mówiony. Do tego dochodzi jeszcze rozwój narządów mowy dziecka, ćwiczenie ich itd, ale tutaj chodzi o to, by pokazać, że podobnie dzieje się w przypadku czytania i pisania. Jeśli dziecko widzi, że czytanie i pisanie sprawia nam przyjemność, to samo będzie chciało tego spróbować. Nie chodzi tutaj koniecznie o to, byśmy czytali tylko wielką literaturę i pisali wiersze czy powieści. Ważne, by dziecko widziało nas w czasie tych czynności. Może to być czytanie gazety, magazynu, ulotki, komiksu, wiersza. Podobnie z pisaniem: robienie listy zakupów, pisanie listu, rozwiązywanie krzyżówek itd.

Drugim ważnym czynnikiem w zaszczepieniu dzieciom miłości do czytania i pisania jest wspólne z nimi czytanie. Czytaj dzieciom tak często jak to możliwe, co najmniej raz dziennie i kontynuuj ten rytuał tak długo, jak będzie on sprawiał wam przyjemność – nawet jeśli dzieci potrafią już same czytać.

Miejsce do czytania – kącik czytelniczy

Przykład półeczki, na której dziecko może oglądać całą okładkę książki, a przez to łatwiej mu zdecydować, co chce w danym momencie przeczytać.

Dobrze, by czytanie kojarzyło się z przyjemnie spędzanym czasem. Warto więc, by miejsce, w którym regularnie czytamy z dzieckiem było wygodne, dobrze oświetlone, łatwo dostępne – może wygodny fotel lub sofa. Wieczorem może to być łóżko dziecka. Dobrze, jeśli w pobliżu tego miejsca znajdzie się mała biblioteczka, żeby książki były pod ręką.

Dla małego dziecka najlepiej jeśli książki znajdują się na wysokości dla niego dostępnej, by mógł z nich korzystać zawsze, kiedy ma na to ochotę. Postaraj się, by cała okładka książki była widoczna. Małemu dziecko trudno wybrać książkę widząc tylko jej brzeg. Kolekcja książek w danym czasie nie musi być ogromna. Dziesięc pozycji w zupełności wystarczy. Staraj się jednak wymieniać tytuły co jakiś czas. To nie muszą być kupione książki. Zapisanie się w lokalnej bibliotece jest tu świetnym rozwiązaniem. Dobrze jeśli w danym momencie na półce znajduje się choć jedna książka z poezją (wierszykami, rymowankami) i jedna książka opisująca jakieś fakty z życia (zwierzęta, ciało człowieka, dom, jak to działa? itd.)

Wspólne czytanie

Czytaj swojemu dziecku na głos tak często, jak to tylko możliwe, a przynajmniej raz dziennie. Zadbaj, by dziecko i ty miało dobry wgląd w książkę, którą czytasz. Dobre ilustracje są ważnym elementem, bo od pierwszych kontaktów z książkami dziecko skupia swoją uwagę i lepiej rozumie czytany tekst. Przy większej liczbie dzieci należy znaleźć sposób, by żadne z nich nie czuło się wykluczone ze wspólnego czytania, ponieważ jest to czynność, która w niezwykły sposób pomaga budować więź między tobą a dzieckiem.

Nie musimy czekać z czytaniem, aż dziecko będzie potrafiło mówić. Można czytać już kilkutygodniowemu niemowlakowi. Młodsze rodzeństwo jest zwykle w lepszej sytuacji, bo może słuchać różnych historii czytanych starszym dzieciom.

Dziadek czyta książkę razem z Janem

Przez ostatnie 20 lat nieustannie byłam świadkiem jak dzieci nabywały umiejętności w sztuce czytania i pisania w sposób łatwy i przynoszący im dużo satysfakcji. Nie jest to owiane tajemnicą, nie wymaga wcale wielkich pieniędzy i nie jest trudne. Jestem pewna, że proces ten jest łatwy i naturalny dla dzieci poniżej szóstego roku życia.

i dalej dodaje

Wielu rodziców czuje opór przed pomaganiem swoim dzieciom w nauce czytania i pisania, ponieważ nasze codzienne podejście mówi, że jest to zadanie trudne i powinni się nim zajmować nauczyciele. Wcale tak nie musi być. Przygotowanie do umiejętności czytania i pisanie zaczyna się na wiele lat przed podjęciem przez dziecko formalnej nauki w szkole, a rodzice są pierwszymi i najlepszymi nauczycielami.

Umiejętność czytania i pisania nie jest sama w sobie wystarczającym wyzwaniem dla nas jako rodziców i nauczycieli. Na pierwszym miejscu należy zawsze stawiać rozwijanie w dziecku pragnienia czytania i pisania.

Jak pokazało doświadczenie w szkołach Montessori na całym świecie, u dzieci w wieku trzech, czterech lat czytanie nie następuje dużo wcześniej niż pisanie. Najczęściej umiejętność pisania pojawia się odrobinę wcześniej niż umiejętność czytania.

Aby pomóc dziecku w przygotowaniu się do umiejętności czytania i pisania potrzeba czasu, by rozwinąć w nim zdolność komunikacji z innymi. Ważne, by dziecko obcowało z pokaźnym słownictwem, potrafiło wyrazić swoje myśli, miało kontakt z bogatym i interesującym językiem.

Nie chodzi o to, by pospieszać dziecko w jego rozwoju, bo naszym celem jest rozwinięcie w nim miłości do czytania i pisania, tak by samo teraz i w przyszłości wybierało czytanie i wybierało pisanie. Umiejętność i radość z czytania otwiera przed dzieckiem cały świat wiedzy, która przestaje być ograniczona do wiadomości, jakie przekazują dorośli. Umiejętność pisania pozwoli na wyrażanie swoich myśli i uczuć w sposób bardziej namacalny i trwały.

Zanim dziecko nabędzie umiejętności samego czytania i pisania najpierw potrzebuje zacząć przygotowywać żyzny grunt pod te umiejętności.

Zdolności wymagane przed rozpoczęciem samej nauki czytania i pisania – przygotowanie

• Radość ze wspólnego czytania, przeglądania książek
• Posiadanie wiedzy o świecie wokół, aby rozumieć książki, które dziecku czytamy, a następnie używanie tej wiedzy do wyrażenia siebie (potrzebne w umiejętności pisania)
• Umiejętność używania swojego ojczystego języka w sposób poprawny, radowanie się dźwiękami, rymami, piosenkami
• Zdobycie wiedzy na temat tego, czym jest pismo i w jaki sposób jest ono używane zarówno w czytaniu jak i w pisaniu
• Rozwinięcie dobrej kontroli nad ruchami swojego ciała, a szczególnie ruchami ręki

Zanim dziecko zacznie wyrażać siebie poprzez mowę, słucha ono i wchłania wszystko, co słyszy wokół siebie. Często nie jesteśmy nawet świadomi, że dziecko chłonie to, co mówimy. Dopiero, gdy zaczyna mówić okazuję się to być prawdą. Trzy razy w życiu, przy nauce języka przez każde z moich trojga dzieci, musiałam oczyścić swój język – gdyż powtarzały one wszystko cokolwiek powiedziałam!

Możemy mówić do dziecka od jego narodzin, ale nie w języku dziecięcym tylko z respektem i dokładną wymową słów. Jeśli chcemy pomóc dziecku w poprawnej mowie musimy modelować jego język nawet zanim pojawi się taka potrzeba.

DRUGI JĘZYK

Przyswajanie przez dziecko wszystkich języków, które słyszy ono w swoim otoczeniu rozpoczyna się jeszcze w łonie matki i trwa przez pierwsze miesiące i lata dziecka. Dzieci w tym wieku mają niezwykłe możliwości, by chłonąć język z całą jego złożonością i to nie tylko jeden język! Tutaj jest kilka rad, które wspierają naukę jednego lub więcej języków w tym czasie:

Drugi język musi być używany w otoczeniu dziecka w pierwszym roku jego życia, w takie sposób, że jedna lub więcej osób powinno mówić do dziecka lub w jego obecności w tym ‘dodatkowym’ języku.
Gdybyśmy mogli zapewnić dwa, trzy, cztery czy pięć różnych osób mówiących różnymi językami w obecności dziecka, mogłoby ono łatwo chłonąć je wszystkie bez żadnego szczególnego wysiłku z jego strony zakładając, że każda z tych osób mówi ZAWSZE I TYLKO w tym danym języku. Taka podatność na języki możliwa jest jedynie w pierwszych latach życia.
W Japonii zrodził się ostatnio pewien trend polegający na odgrywaniu dla niemowlęcia anglojęzycznych kaset trzy raz dziennie od narodzenia do szóstego miesiąca życia. Kiedy w wieku trzech, czterech lub pięciu lat te same dzieci będą miały okazję kontaktu z nauczycielem angielskiego, nauczą się one tego obcego języka znacznie łatwiej niż inne dzieci. – Dr Silvana Montanaro

SŁUCHANIE – DOROSŁY

Uwaga, z jaką słuchamy pierwszych słów dziecka, kiedy zaczyna mówić jest niezwykle ważna. Często dziecko jest tym tak podekscytowane, że zaczyna seplenić. Jest to naturalny poziom w rozwoju werbalnym języka u dziecka i znak dla rodzica, aby się zatrzymał, popatrzył i posłuchał, nie po to, aby uzupełnić brakujące wyrazy lub skomentować seplenienie. Jeśli dziecko jest pewne, że zostanie wysłuchane, wtedy zazwyczaj uspokaja się i uczy się mówić bardziej wyraźnie.

WŁĄCZANIE DZIECKA

Rozwój języka zaczyna się jeszcze w łonie matki i najintensywniej trwa przez pierwsze trzy lata. Możemy pomóc dziecku w tym rozwoju poprzez włączanie go do naszych rozmów od samego początku. Kiedyś nauczyłam się pięknej lekcji o włączaniu dzieci.

Pewnego dnia, kiedy pracowałam na intensywnej opiece pielęgniarskiej dla niemowląt obserwowałam sześciomiesięcznego chłopca, który leżał na macie na podłodze obok trzech lekarzy siedzących na krzesłach i omawiających jego przypadek. Główna pielęgniarka zauważyła, że pediatrzy ignorują dziecko i poprosiła ich, aby przypomnieli sobie ich zasady i włączyli chłopca do swojej rozmowy. Doktorzy wiedzieli instynktownie, że miała ona rację. Nie uprościli oni swojego języka i nie podnieśli sztucznie tonu rozmowy. Zwrócili jednak swój wzrok w stronę chłopca i włączyli go do rozmowy tak, jak zrobiliby to w obecności każdej dorosłej osoby, która nawet nie zabierałaby głosu w toczącej się rozmowie. Kontynuowali oni dalej swoją rozmowę, ale włączając do niej chłopca. Okazali mu w ten sposób szacunek, z którego od razu na twarzy chłopca pojawiło się zadowolenie. Chłopiec spoglądał na zmianę to na jednego, to na drugiego doktora tak, jakby wiedział, że uczestniczy w ważnej rozmowie.

SŁOWNICTWO

Umysł, aby coś wiedzieć o rzeczywistości, może się z nią zetknąć jedynie przez zmysły. – Arystoteles

Doświadczenie prawdziwych przedmiotów, jeśli to tylko możliwe powinno pojawić się zanim dziecko zobaczy obrazki czy nazwy danych przedmiotów. Na przykład, jeśli masz nową książkę z obrazkami owoców i warzyw weź dziecko do kuchni i chwyć, powąchaj, pokrój i spróbuj jak smakuje kawałek owocu, a dopiero potem pokaż dziecku jego obrazek w książce. Wtedy inteligencja jest wzmacniana dzięki bogactwu doświadczeń.

Dziecko chce uczyć się nazwy każdego przedmiotu w swoim środowisku oraz znaczenia słów wypowiadanych przez innych. Ono bardzo chce rozmawiać o zwykłych codziennych rzeczach z rodziną! Powiedz mu jak nazywają się wszystkie przedmioty w kuchni, zabawki, jedzenie, pojazdy, psy, itd. – nazwij wszystko, co może ono znaleźć w domu i w społeczności.

Istnieje ‘wrażliwy okres’ dla nazywania rzeczy… i jeśli dorośli odpowiedzą na głód słów swoich dzieci w odpowiedni sposób mogą im oni dać bogactwo i dokładność języka, które będą trwały przez całe ich życie. – Dr Silvana Montanaro

OBRAZKI I KSIĄŻKI

Kiedy dziecko nauczy się nazw wielu prawdziwych rzeczy możemy powiększyć jego słownictwo poprzez obrazki. Książki i karty ze słówkami są wartościowymi edukacyjnymi materiałami dla dzieci w domu – dzieci je uwielbiają!

Wybór książek jest tak samo ważny jak wybór zabawek. Wizyty w bibliotece są bardzo ważne, ale w domu dziecko powinno mieć również swoje ulubione książki we własnej biblioteczce. Dziecko czasem w tym krytycznym i wrażliwym okresie nauki języka może chcieć na okrągło czytać tę samą książkę. Kiedy indziej z kolei dziecko będzie chciało słyszeć o obrazkach i mowie. Dziecko uwielbia uczyć się przewracać uważnie kartki, podnosić, trzymać i odkładać książkę.

Większość dzieci będzie siedziało z zafascynowaniem przez wiele godzin, jeśli będziemy im czytać. To nasza szansa, aby rozbudzić w nich miłość do czytania literatury, nauki faktów, wartości i wymowy słów, nawet tych rzadko używanych w codziennej mowie.

Powinniśmy włożyć swój wysiłek w to, aby zaopatrzyć nasze dzieci w książki o wszystkich kulturach, które nie podają stereotypów sytuacji i ludzi. Język w książkach powinien brać pod uwagę jego emocje i poziom inteligencji.

Wybieraj książki uważnie i przygotuj dla nich szafkę bądź miejsce, do którego dziecko będzie miało dostęp. Będzie ono mogło dzięki temu zawsze brać książki i wybierać te, które chce, opiekować się nimi i odkładać je samodzielnie na swoje miejsce.

Czasem nawet proste książki ze słówkami, z kolorami, jeśli jest ich za dużo mogą być dla dziecka stymulujące. O wiele lepiej dać dziecku kilka pięknych książek, które są przez nas szanowane i kochane niż trzymać na szafce dużo książek, które są bezwartościowe dla jego rozwoju.

W tym wieku tematy książek powinny być prawdziwe, ponieważ dziecko chce uczyć się o prawdziwym świecie. Zaopatrujmy więc nasze dzieci w historie, które opowiadają o naszym życiu, mówią o rzeczywistym świecie, a schowajmy książki o mówiących zwierzętach, takie jak bajki Ezopa, na później.

Fantastyka jest bardzo interesująca, ale dla starszego dziecka. U małych dzieci jest przyczyną zakłopotania. Bogate zbiory prawdziwych historii są najlepszym przygotowaniem dla naszych dzieci do twórczego myślenia.

Powinniśmy sprawdzać czy książki pokazują rzeczywistość gdyż w tym wieku dzieci próbują zrozumieć środowisko i życie, które ich otacza. Nie ma nic bardziej niezwykłego i bardziej interesującego od naszego codziennego życia. Fantastyka może przyjść później – po tym jak rzeczywistość zostanie doświadczona i wchłonięta przez dzieci. – Dr Silvana Montanaro

CZYTANIE I PISANIE

Od narodzin naszego dziecka możemy wspomagać jego naukę mowy poprzez nasz wzrokowy kontakt z nim, słuchanie tego, co do nas mówi, poprzez przykład dobrej wspólnej rozmowy i czytanie na głos od samego początku. Takie przygotowanie będzie później owocowało w trakcie jego nauki czytania i pisania.

To nie przypadek, że niektóre dzieci dobrze czytają i piszą, a inne nie. Że niektóre z nich czerpią radość z czytania, a dla innych jest to nużąca praca. Radość z odkrywania języka zaczyna się bardzo wcześnie i jest najbardziej intensywna w ciągu pierwszych trzech lat.

ALFABET

Bardzo małe dzieci, których rodzeństwo uczy się czytać często interesuje się alfabetem. Aby nie spowodować późniejszego jego zakłopotania powinniśmy uczyć dźwięków tylko małych liter.

Pomyślcie o tym. Jeśli dziecko uczy się dużych liter i nazw tych liter nie jest ono w ogóle przygotowane do nauki czytania i pisania. Prawie wszystko, co jest napisane i czytamy jest napisane małymi literami “b” zamiast “B” i dźwięki, które wymawiamy “sss” zamiast “es” dla literki “s.” Nauka nazw dużych liter od lat praktykowana sprawia niestety, że nauka czytania i pisania jest dla dzieci dużo trudniejsza. Najważniejsze jest podążanie za dzieckiem i jego zainteresowaniami tak, aby nauka była czymś naturalnym i przyjemnym.

GRYZIENIE

Rozwój dziecka przychodzi nie wedle ustalonej ścieżki, ale wraz z porywami, a czasem nawet wybuchami. W czasie drzemiącego, wydawać by się mogło, nie aktywnego okresu u dziecka nagle następuje wystrzał i pojawia się nowa umiejętność. Wyjątkiem od tej reguły jest eksplozja mowy.

Zazwyczaj w drugim roku dziecko zaczyna rozumieć wiele rzeczy, wiele słów i ma dużo do powiedzenia, ale nie potrafi wypowiedzieć słów czy zdań. Może to powodować silną frustrację u dziecka i często wyraża ono swoją złość poprzez gryzienie – nieodpowiednio używa swoich ust!

To nie jest nic złego, musimy współczuć dziecku, które jest sfrustrowane, a chronić inne dzieci. Aby nie doprowadzić do sytuacji, w której jedno z dzieci będzie ofiarą, a drugie agresorem powinniśmy współczuć im obojgu podobnie: “jest mi przykro, że zostałeś zraniony”, “jest mi przykro, że jesteś sfrustrowany”. Przede wszystkim jednak biorąc pod uwagę bezpieczeństwo i odpowiednie korygowanie frustracji u dzieci powinniśmy włożyć cały nasz wysiłek, aby rozpoznać sfrustrowane dziecko i odizolować je zanim kogoś ugryzie!

WYOBRAŹNIA CZY KŁAMSTWO?

Co jest co? Dla dziecka w tym wieku nie ma różnicy pomiędzy wyobraźnią a kłamstwem. Czasem dziecko w wieku 5-7 lat zaczyna interesować się sprawiedliwością, moralnością, prawdą i dogłębnie odkrywa ich znaczenie. Ale kiedy dziecko kończy trzy lata, w czwartym, piątym roku życia nie powinniśmy przerywać jego rozmowy z nami zadając mu pytania o prawdziwość jego historii.

Dobrze, jeśli potrafimy zauważyć i odpowiednio zareagować, kiedy dziecko opowiada historię łącząc w niej wydarzenia prawdziwe z wierutnymi kłamstwami mając dobrą widownię. Dorosły może na przykład powiedzieć “Ach! Jaką ty masz wspaniałą wyobraźnię!” albo “Co za niesamowita historia!” W ten sposób zatwierdzamy użyte przez dziecko w jego opowiadaniu słownictwo, wyobraźnię, umiejętności werbalne i równocześnie wyróżniamy wyobraźnię i historię, co w rezultacie pomoże dziecku zauważyć różnicę pomiędzy wyobraźnią a kłamstwem.

POMOC RODZICÓW

Sukces w nauce języka dziecko osiąga poprzez pewność siebie, jaką buduje dzięki naszemu uważnemu słuchaniu tego, co ono mówi. Nawiązywanie kontaktu z innymi, rzeczywiste doświadczanie języka i nabywanie fizycznych zdolności w czytaniu i pisaniu również wspomagają jego naukę mówienia. Możemy wspomagać naukę języka poprzez stworzenie dziecku środowiska, które będzie stymulowało tę naukę, bogatego w zmysłowe doświadczenia i język.

Powinniśmy zaopatrzyć jego środowisko w takie materiały jak klocki i książki z wierszykami dla dzieci, karty ze słówkami, książki z tematami, które mówią o rzeczywistych wydarzeniach i są związane z codziennym życiem dziecka. Dzielmy się z dzieckiem dobrą literaturą, oferujmy mu różnego rodzaju rymy, piosenki, wiersze i historie, które rozbudzą
w nim miłość do języka. Jest to dobry wstęp do późniejszego dzielenia się ulubioną poetyką i wielką literaturą, kiedy dziecko jest już na to gotowe.

To jest lepszy czas dla nauki języka przez dziecko niż nauka w szkole.

———————————————-
Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.