Włączenie dziecka w codzienne czynności oznacza, że trwają one dłużej i na pewno jest przy ich wykonywaniu bardziej brudno, dania mogą nawet smakować inaczej, ale wpływ takiej współpracy na dziecko jest nie do przecenienia

Dziś o pierwszym z etapów rozwoju według Marii Montessori, czyli o okresie od narodzenia do szóstego roku życia.

Chłonący Umysł

Pierwsze sześć lat życia dziecka odznacza się ogromnym wzrostem pod względem fizycznym i psychicznym, nieustannym odkrywaniem świata, postępem. Jest to okres niemowlęctwa, okres nieświadomego rozwoju. Fizycznie, całe ciało ulega zmianom, od głowy po stopy. Dziecko posiada delikatny jeszcze system immunologiczny i jest dosyć podatne na choroby.

Z psychologicznego punktu widzenia, dziecko w tym okresie nieustannie myśli i pracuje, chłonąc wszystko, co go otacza. Maria Montessori określiła ten etap rozwoju, jako czas Chłonącego Umysłu. Wierzyła ona, że w czasie pierwszych 6 lat życia dziecko uczy się więcej niż kiedykolwiek później. Dzieci opanowują język (czasem więcej niż jeden), rozwijają umiejętności poznawcze i ruchowe, zaczynają naśladować dorosłych, mają własne oczekiwania wobec świata wokół nich.

Potrzeby dziecka

Dziecko w czasie tego pierwszego etapu ma wiele potrzeb. Emocjonalnie, potrzebuje ono akceptacji i miłości, szacunku i zrozumienia, ciepła i ochrony ze strony dorosłych.

Dzieci w tym czasie mają również potrzebę bezpieczeństwa, porządku, takiej wolności i niezależności, z którymi potrafią sobie radzić, przynależności – bycia częścią rodziny.

Przygotowane otoczenie

Maria Montessori uważała, że w tym okresie rozwoju otoczenie powinno być tak przygotowane, by zapewnić dziecku możliwość odkrywania i doświadczania czynności, które mają cel.

Czas spędzony na zewnątrz to zwykle wspaniałe chwile dla całej rodziny, które dają poczucie spokoju, wolności, często zupełnie zmieniają nasze samopoczucie.

O czym pamiętać?

Możesz wspierać swoje dziecko w tym Pierwszym Etapie Rozwoju poprzez:

• świadomość, że jest to NAJWAŻNIEJSZY okres w życiu człowieka, który już nigdy nie powróci
• obserwowanie twojego dziecka, by dowiedzieć się, co ono lubi, czym się w danym momencie interesuje, co mu przeszkadza, by w najlepszy sposób odpowiadać na jego potrzeby (często oznacz to wycofanie się i spokojną cichą obserwację, czym się dziecko zajmuje i w jaki sposób to robi)
• zapewnienie wielu możliwości odkrywania świata poprzez zmysły: dotyk, węch, słuch, wzrok, smak, bo w ten sposób dzieci uczą się
• spędzanie możliwie wielu chwil na łonie natury, gdzie dziecko ma wolność i swobodę w poruszaniu się i odkrywaniu naturalnych skarbów, jakimi są zwierzęta (nawet te, na które rzadko zwracamy uwagę: ptaki, koniki polne, żaby …), drzewa, kamienie, kałuże, muszle, piasek, szyszki, itp.
• mówienie do dziecka poprawnie i wyraźnie (bez seplenienia i naśladowania niedoskonałej jeszcze dziecięcej mowy), czytanie dziecku, śpiewanie, wyjaśnianie i nazywanie rzeczy wokół i w książkach; cokolwiek, co może pomóc dziecku opanować język i pozwoli mu na poprawne wyrażanie siebie
• dawanie możliwości poruszania się w każdej możliwej sytuacji (unikać nadmiernego używania siodełek samochodowych, wózków, kojców)
• angażowanie dziecka we wszystkie możliwe czynności, w dbanie o siebie i swoje otoczenie (czesanie się, mycie się, mycie zębów, rozbieranie i ubieranie się, używanie nocnika, zamiatanie, nakrywanie do stołu, odnoszenie brudnych naczyń, zmywanie, pranie, wieszanie prania, gotowanie, mycie auta, podlewanie kwiatów itd). We wszystko, co robimy możemy zaangażować nasze dzieci, myśląc wcześniej, na jaką część pracy są one gotowe.
• wprowadzenie rutyny w codzienne czynności, by dziecko wiedziało, czego może oczekiwać za chwilę. To daje mu poczucie bezpieczeństwa i rozwija poczucie porządku
• ograniczenie ilości rzeczy w domu, niezagracanie domu zbyt wieloma przedmiotami, zabawkami, meblami
• trzymanie tylko kilku rzeczy w danym momencie, które są dostępne dla dziecka, a następnie wymiana na inne.
• dawanie dziecku tyle wolności, ile potrafi przyjąć, w rozsądnych granicach odpowiednich dla jego wieku na przykład możliwość wybrania w co się ubrać spośród dwóch przygotowanych przez rodzica propozycji, wybranie, co zjeść na śniadanie spośród dwóch przygotowanych wcześniej propozycji itp.
• rozwijanie i podtrzymywanie silnej, pełnej miłości i wzajemnego szacunku więzi z twoim dzieckiem
• dostosowanie się do tempa działania dziecka, dawanie mu czasu na zakończenie danej czynności, nie poganianie, gdy nie jest to rzeczywiście konieczne, dawanie czasu na skupienie i obserwację, na ciszę

Najlepszym momentem na przygotowanie takiego otoczenia jest czas przed porodem. Rodzice powinni poczołgać się po pokoju dziecka i zobaczyć, co może ono sięgnąć lub czym może się zainteresować. Posłuchajcie dźwięków. Możecie usłyszeć wiatr w drzewach, a może dźwięki natury przytłumione są przez telewizor lub radio? Dziecko nie jest zdolne do filtrowania niepotrzebnych czy rozpraszających dźwięków jak dorosły, dlatego będzie dotknięte przez każdy możliwy dźwięk czy światło.
Pozostawienie niezmienionego otoczenia przez cały pierwszy rok życia dziecka jest bardzo istotne dla jego poczucia porządku, bezpieczeństwa. Jest to możliwe, jeśli zaplanujemy wszystko wcześniej.

BEZPIECZEŃSTWO

Dziecko będzie rozwijać się bardziej prawidłowo, umysłowo, emocjonalnie i fizycznie, kiedy zapewnimy mu swobodę ruchu i odkrywania nieustannie powiększającego się otoczenia. Jednak, aby zapewnić dziecku tę niezwykłą wolność, musimy bardzo uważnie przeczesać dom i codzienne miejsca, w których będzie ono przebywać. Kiedy dziecko może swobodnie zejść ze swego niskiego łóżka czy materaca i poruszać się po swoim pokoju, a później po innych pomieszczeniach musimy być bardzo uważni w zabezpieczeniu wszystkich kontaktów, przytwierdzeniu różnego okablowania do ściany, usunięciu wszystkich trujących roślin, chemikaliów i jakichkolwiek przedmiotów niebezpiecznych dla dziecka. W momencie, gdy dziecko zacznie szybko raczkować, a następnie chodzić, dorosły powinien ciągle pamiętać o bezpieczeństwie w całym domu.

PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI OTOCZENIA

Poniżej znajdziecie parę wskazówek, o których warto pamiętać przygotowując otoczenie dla dziecka.

1. UCZESTNICTWO W ŻYCIU RODZINNYM: Nawet od pierwszych dni zapraszaj dziecko w życie swojej rodziny. W każdym pomieszczeniu: sypialni, kuchni, jadalni, salonie itd. zapewnij dla dziecka zawieszkę (mobile) z czymś interesującym do oglądania, lub jakiś kosz czy półkę z przedmiotami, gdzie przechowywać możesz tych kilka uważnie wybranych dla niego przedmiotów, oraz matę lub dywanik, by mógł zawsze “pracować” nad swoimi zdolnościami.
2. NIEZALEŻNOŚĆ: Wiadomość, którą dziecko przekazuje nam w każdym wieku brzmi “Pozwól mi zrobić to samodzielnie”. Zaspokajanie tej potrzeby oznacza szacunek i wiarę w dziecko. Pomyśl uważnie o różnych rodzinnych czynnościach we wszystkich przestrzeniach domu i zorganizuj je w taki sposób, by wspierać niezależność. Dwuosobowy materac służyć może jako dziecięce łóżko. Możesz zapewnić również szafeczkę na ubrania, mały wieszak na płaszczyk lub nisko umieszczone w ścianie haczyki w miejscach, gdzie dziecko się ubiera i rozbiera (w przedpokoju, łazience, sypialni); krzesełko lub mała ławka w przedpokoju, gdzie dziecko może założyć i ściągnąć buty; zachęcające niskie półki na książki, naczynia, zabawki.
3. RZECZY OSOBISTE: Doszliśmy do bardzo istotnego punktu. Jeśli ktoś posiada zbyt wiele rzeczy w jednym czasie wtedy nie ma możliwości, by odpowiednio dbać o nie i cieszyć się nimi. Przygotowując otoczenie dla dziecka znajdź miejsce na ubrania, zabawki i książki, które nie będą aktualnie przez dziecko używane. Wymieniaj je, kiedy dziecko zaczyna się męczyć lub nudzić przedmiotami, które są w danej chwili na półce, pośród książek czy w koszyku. Przygotuj tylko kilka sztuk rzeczy do ubrania, z których dziecko może wybierać, co włożyć w danym dniu, kilka zabawek, które dziecko cieszą oraz kilka ulubionych lub nowych książek.
4. ODKŁADANIE Z POWROTEM NA MIEJSCE I POCZUCIE PORZĄDKU: “Dyscyplina” pochodzi od łacińskiego słowa “discipulus” (uczeń; ktoś, kto podąża, za słowem swego nauczyciela, bo poznał i uwierzył, że jest ono prawdą) więc nasze dzieci stają się zdyscyplinowane jedynie przez naśladowanie swych rodziców. Ten sam sposób nauki wykorzystujemy, kiedy uczymy dzieci mówić “dziękuję” poprzez nieustanne bycie dla nich najlepszymi modelami do naśladowania, oraz kiedy uczymy je odkładać z powrotem rzeczy na półkę robiąc to w kółko wdzięcznie i radośnie w ich obecności.

Ludzie są zawsze zdumieni porządkiem i pięknem klas w szkołach Montessori. Nie jest to zasługą wymuszającego własne żądania na dzieciach nauczyciela, ale wynika to z faktu, że w ten sposób dziecko zaspokaja swoje ogromne poczucie porządku.

MEBLE

Meble nie muszą być drogie. Mogą być tak proste i tak eleganckie, jak inne meble w domu. Istotne jest jednak, by były one dla dziecka, czyli odpowiedniej wielkości i jakości.

Bardzo ważne są więc solidne stoły i krzesła, na których dziecko może usiąść prosto ze stopami położonymi na podłodze, aby rysować, bawić się, przygotowywać i jeść przekąski itd.

Siedzenie w poprawny sposób ułatwi dziecku nie tylko utrzymywanie odpowiedniej postawy ciała, ale również koncentrację i skupienie się na wykonywanej właśnie czynności.

OTOCZENIE I CHŁONĄCY UMYSŁ

Podczas trzech pierwszych lat życia dziecko będzie chłonąć, jak gąbka, cokolwiek znajduje się w jego otoczeniu, a więc brzydotę lub piękno, wulgarne lub delikatne zachowanie, poprawny lub niepoprawny język itd. Jako rodzice jesteśmy pierwszymi modelami pokazującymi, co oznacza bycie człowiekiem. Jeśli nasze dziecko spędza czas w ośrodkach opieki lub z opiekunką musimy wymagać od nich takich samych standardów, jakich wymagalibyśmy od siebie.

Jakość i piękno otoczenia, książek, przedmiotów jest niezwykle istotne w przyciąganiu, zaspokajaniu i utrzymywaniu zainteresowania dziecka. Jeśli dziecko jest w kontakcie z przepięknymi zawieszkami (mobile), obrazkami, grzechotkami i zabawkami, stworzonymi z drewna i innych naturalnych materiałów, w przyszłości będzie ono brało udział w tworzeniu świata o takich samych, wysokich standardach.
Zabawki, grzechotki, puzzle, stoliki i krzesła, które wykonane są z drewna, rozwijają uznanie i wdzięczność dla natury i jakości oraz chronią dziecko przed szkodliwymi substancjami znajdującymi się w wielu syntetycznych materiałach.

Zawieszone na ścianie, na wysokości oczu dziecka obrazki mogą być pięknymi, oprawionymi replikami dzieł sztuki, lub prostymi plakatami czy obrazkami. Nasze pierwsze otoczenie wpłynęło ogromnie na każdego z nas, i nic lepiej nie pomoże stwarzać piękna w świecie, niż ofiarowywanie tego piękna najmłodszym.

PRZECHOWYWANIE

Zamiast wrzucać zabawki do ogromnego kosza, dzieci uwielbiają trzymać je starannie na półkach, zawieszać na haczykach, układać na drewnianych tackach lub w niewielkich koszyczkach, tak, aby mieć je zawsze gotowe, kiedy chcą pracować. Odkładanie przedmiotów w to samo miejsce jest wtedy również dużo bardziej logiczne i sprawiające przyjemność. Chińska sztuka umieszczania przedmiotów, Feng Shui, uczy, że nawet nieporządek ukryty pod łóżkiem lub sterta papierów w nieładzie na książkowej półce mogą powodować stres.

OTOCZENIE NA ZEWNĄTRZ DOMU

Czasem zapominamy, że codzienne życie toczyło się kiedyś na świeżym powietrzu, a ludzie wchodzili do swoich domów, by schronić się przed żywiołem, pogodą. Dziecko nie zatraciło tego instynktu. Podczas tych pierwszych tygodni codzienny oddech świeżym powietrzem i spojrzenie w kołyszące się na wietrze gałęzie są dla dziecka wystarczające. Wkrótce później codzienny spacer z dzieckiem w nosidełku lub wózku, a zanim się spostrzeżesz, wyprawy będą prowadzone przez dziecko, które każda nowa rzecz – dziura w chodniku, parada mrówek, kałuża, mur z cegieł, chwasty czy osty i wiele innych szczegółów, które my dorośli nie potrafimy już dostrzegać – będzie oczarowywać i przemieniać krótkie wyjście w długą podróż odkrywcy. Czasami “spacer do parku” może trwać godzinę, a my nawet nie przestąpimy furtki naszego podwórka.

Pewnego dnia nowy nauczyciel powiedział dr Marii Montessori, że wokół jego miejskiej szkoły nie ma nic godnego odkrywania. Maria Montessori wyprowadziła więc dzieci przed budynek. Po godzinie nie odeszły one nawet trochę dalej niż sięgał mały zachwaszczony ogródek. Znalazły tam niezliczone oznaki życia, które ich całkowicie zafascynowały.

Kiedy radzimy, by podarować dziecku świat, nie mamy na myśli wnętrz budynków, ale zachwaszczone ścieżki, cudowne wschody i zachody słońca, odświeżającą bryzę wodospadu, śpiew ptaków w konarach drzew, gwiazdy i chmury, nieskończoną różnorodność liści i kwiatów, wspaniały świat natury.
Nam dorosłym również dobrze zrobi zwolnienie, zapomnienie o naszym napiętym planie i podążanie za dzieckiem odkrywającym, wąchającym, oglądającym, słuchającym i dotykającym zewnętrznego świata.
Zaproś dziecko do wspólnej pracy na świeżym powietrzu – mycia samochodu, prac w ogrodzie, wszystkiego, co robi się na zewnątrz raczej niż wewnątrz domu – a zawsze znajdzie się trochę drobnej prawdziwej pracy, którą jest ono zdolne wykonać.

Spróbuj stworzyć na zewnątrz przestrzeń, w której dziecko nie tylko będzie mogło wykonywać czynności, które robi się poza domem, jak na przykład zabawa w piaskownicy, ale również te, które robiłoby w domu, czyli mycie rąk lub zmywanie naczyń, przeglądanie książek, układanie puzzli.
Coraz częściej przyjmuje się w naszych domach przekonanie, że pracę umysłową wykonuje się wewnątrz budynków, a pracę fizyczną na zewnątrz. Powoduje to, że na zewnątrz zwykle znajdziemy przedmioty związane z zabawą na boisku, czy placu zabaw. Takie podejście dzieli prace na wykonywane umysłem i wykonywane mięśniami oraz wprowadza rozdarcie w naturalnie zintegrowane życie małego dziecka. Najistotniejsza praca wykonywana jest jednocześnie dzięki umysłowi i ciału, które współpracują ze sobą, aby tworzyć.

Idealnie jest, (choć nie zawsze jest to możliwe), stworzyć dziecku otwartą przestrzeń wewnętrzno – zewnętrzną, w której może się ono swobodnie i samodzielnie poruszać. Alternatywą może być zabezpieczona weranda lub inne bezpieczne miejsce na zewnątrz (nieważne jak duże), w którym mogłoby ono przebywać do woli. Oczywiście taka przestrzeń może być otwarta dla dziecka, tylko w momencie, gdy dorosły widzi, co dziecko robi.

PODSUMOWANIE ROZDZIAŁU O OTOCZENIU

Wiedza o tym, jak przygotować odpowiednie otoczenie przed porodem daje rodzicom możliwość poświecenia większej ilości czasu i cieszenia się dzieckiem po narodzeniu.

Piękne, zorganizowane, niezagracone otoczenie może pomagać na wiele sposobów: ułatwione jest ubieranie i przebieranie, ulubione książki i zabawki są zawsze w zasięgu ręki, dziecko może uczestniczyć w życiu rodziny i czuć się potrzebne, praca z wyzwaniami, która skupia uwagę dziecka jest zawsze dostępna, życie dla całej rodziny staje się bardziej radosne, kreatywne i pełne spokoju.

——————————————-
Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.

Maria Montessori: ‘The Absorbent Mind’

autor: Dr Maria Montessori
Ilość stron: 320
Język: angielski

Chłonący umysł

‘The Absorbent Mind’, czyli Chłonący Umysł jest pierwszą książką napisaną przez Marię Montessori, którą przeczytaliśmy. Jest to jednak jej ostatnie dzieło. Jak dotychczas nie została ona przetłumaczona na język polski. Wszystkich, którzy znają angielski i interesują się Metodą Montessori zachęcamy do zakupu tej pozycji, która w świetny sposób nadaje się dla wszystkich zaangażowanych w edukację dzieci, a w tym w sposób szczególny dla rodziców.

Co znajdziemy wewnątrz książki?

Maria Montessori zbiera w ‘Absorbent Mind’ esencję swojej długoletniej pracy z dziećmi, ich obserwacji i wniosków. Kolejne rozdziały to:

• Udział Dziecka w Przebudownie Świata
• Edukacja dla Życia
• Czas Wzrostu (rozwoju)
• Nowa Ścieżka
• Cud Stworzenia
• Embriologia i Zachowanie
• Duchowy Embrion
• Dziecięce Opanowanie Niezależności
• Pierwsze Dni Życia
• Parę Myśli dotyczących Mowy i Języka
• Jak Mowa i Język Przemawiają do Dziecka
• Efekty Stawiania Przeszkód w Rozwoju Dziecka
• Znaczenie Ruchu w Rozwoju Ogólnym
• Inteligencja a Ręka
• Rozwój a Naśladownictwo
• Od Podświadomego Twórcy do Świadomego Pracownika
• Głębsze Omówienie Kultury oraz Wyobraźni
• Charakter oraz Jego Defekty w Dziecieństwie
• Udział Dziecka w Społeczeństwie – Normalizacja
• Charakter oraz Jego Defekty w Dziecieństwie
• Dziecko Samodzielnie Buduje Swój Charakter
• Dziecięcy Instynkt Posiadania i Jego Przemiana
• Rozwój Społeczny
• Spójność w Jednostce Społecznej
• Błędy i Ich Naprawa
• Trzy Poziomy Posłuszeństwa
• Dyscyplina a Nauczyciel
• Przygotowanie Nauczyciela
• Miłość i Jej Źródło – Dziecko

Jak można zauważyć ‘Absorbent Mind’ zawiera w sobie mnóstwo informacji na temat dzieci, ich rozwoju, tajemnicy, udziału w społeczeństwie, wpływie na ludzkie losy. Nie jest to książka prosta do czytania. Została przetłumaczona z języka włoskiego na angielski i zawiera czasem ciężkie przejścia. Szczególnie warto nie odstawić jej na półkę w czasie czytania pierwszej części, bo z tego co wiem wiele osób rezygnowało po przeczytaniu kilku rozdziałów.

My bylismy tą książką zafascynowani. Mimo, że trudna daje ona jednak bardzo dogłębny obraz dziecka oraz Metody Montessori. Po ‘Być rodzicami’ była to kolejna pozycja, która jeszcze bardziej upewniła nas o słuszności metody Montessori oraz, że Maria Montessori miała na uwadze najlepsze dobro dziecka i poświęciła dla niego kilkadziesiąt lat swojego życia. Jej metody i wnioski nie zostały wysnute z jakiś utkanych teorii czy założeń, ale zostały oparte na naukowych podstawach wywodzących się najpierw od Itarda i Seguina, którzy pracowali i odnosili obiecujące rezultaty z dziećmi chorymi psychicznie, a następnie dostosowanych przez Marię Montessori do pracy z małymi dziećmi. Następnie zostały one poddane dziesiątkom lat obserwacji naukowych w ośrodkach na całym świecie.
Maria Montessori, jako lekarz i naukowiec wyjaśnia w swej książce klucz do zrozumienia tajemnicy dziecka, a także pokazuje jak wiele rzeczy, którze tworzą dorośli z myślą o dzieciach może mieć negatywny wpływ na ich rozwój. Podkreśla ona znaczenie pierwszych lat życia człowieka i ich wpływ na całe jego życie. Bardzo dogłębnie omawia niezwykłe zdolności jakie drzemią w dzieciach, a także pokazuje, że obecnie nie ma innej recepty na przemianę człowieczeństwa jak właśnie poprzez odpowiednią edukację dzieci. Nowa droga edukacji powinna zaczynać się od narodzenia, a jej podstawowymi elementami są odpowiednie otoczenia wspierające wolność ruchową dziecka i jego wybory, przygotowany odpowiednio rodzic i nauczyciel, który umie kochać, obserwować i wysnuwać wnioski tak, by wspierać dziecko w jego rozwoju i usunąć się w cień, kiedy nie jest potrzebny.

Ostatnie odkrycia dokonane na ludzkim mózgu i działaniu układu nerwowego potwierdzają tylko teorie, które Maria Montessori zaobserwowała wiele lat wcześniej. Odnoszą się one szczególnie do wrażliwych okresów w życiu człowieka oraz rozwoju mowy.

‘Absorbent Mind’ jest więc książką, którą polecamy każdemu, kto chce poznać tajemnicę dzieci i ich niezwykły wkład w społeczeństwo. Uwrażliwiamy jednak, że czytając tę pozycję należy się szczególnie skupić na każdym zdaniu, by czegoś nie przegapić. Polecamy!

Każde dziecko przychodzące na świat jest znakiem,
że Bóg jeszcze nie zwątpił w ludzkość. – Rabindranath Tagore, Laureat Literackiej Nagrody Nobla (1913), indyjski poeta, pedagog popierający Metodę Montessori

Pierwszy Rok – Zmysły

Obecnie bardzo niewiele możemy powiedzieć o tym, czego doświadcza dziecko podczas tych dziewięciu miesięcy w łonie matki, co ono odczuwa, jakie ma uczucia, co myśli, i co rozumie. Wiemy jednak, że odpowiada ono na głosy, dźwięki i muzykę. Dlatego codzienne spędzanie chwili czasu na mówieniu i śpiewaniu do niego czy słuchaniu pięknej muzyki jest tym, co możemy mu zaoferować najlepszego.

Praca dziecka jest niezwykle ważna od pierwszego dnia. Dzieci uczą się nieustannie.

Naukowcy studiujący mechanizmy przyswajania mowy i języka potwierdzają, iż proces uczenia się własnego języka ojczystego rozpoczyna się już w łonie matki. Rodzice, którzy będąc w ciąży uczą się piosenek i śpiewają je swoim dzieciom, odkrywają, że te piosenki uspokajają ich niemowlę po narodzeniu.

W 1995 roku w Matsumoto w Japonii, spotkałam się z Panem Shinnichi Suzuki (zm. 1998 r.), twórcą Rozwoju Uzdolnień Metodą Suzuki (tzw. Metoda Języka Ojczystego), aby porozmawiać na temat otoczenia dla dzieci. Stworzenie relacji miłości pomiędzy dorosłym i dzieckiem, ofiarowanie dziecku radości z osiągnięć i rozwijanych talentów, a poprzez zaspokajanie potrzeb dzieci wspomaganie tworzenia społeczeństwa opartego bardziej na pokoju jest celem zarówno dla Montessori, jak i dla Suzuki. Omówiliśmy wspólnie najlepsze sposoby wspierania dzieci i zgodziliśmy się, że nasza praca musi zaczynać się już przed narodzeniem, kiedy dziecko jest jeszcze w łonie matki.

Skóra, pierwszy i najważniejszy organ zmysłu, jest całkowicie rozwinięta po siedmiu, ośmiu tygodniach od poczęcia. Około drugiego miesiąca ciąży organ węchu jest gotowy, by funkcjonować poprawnie. Organ smaku zaczyna być aktywny w trzecim miesiącu. Ucho kończy swój rozwój fizyczny pomiędzy drugim a piątym miesiącem od poczęcia.
Możliwe jest, że płód potrafi absorbować charakterystyczny rytm języka swojej matki. W pewnym sensie płód nieustannie pracuje, ucząc się języka. – Silvana Montanaro Doktor Medycyny, Psychiatra, Trenerka nauczycieli Montessori

Muzyka i język

W pierwszych dniach, miesiącach, w tym pierwszym roku swojego życia, niemowlę jest niezwykle zainteresowane dźwiękami ludzkiego głosu oraz przypatrywaniem się twarzy i ustom ludzi mówiących. Nie jest przypadkiem fakt, że przestrzeń pomiędzy twarzami karmiącej mamy i dziecka odpowiada dokładnie dystansowi, na jaki noworodek widzi najwyraźniej. Prawdopodobnie pierwsze najlepsze doświadczenia komunikacji pomiędzy mamą a jej dzieckiem występują właśnie podczas karmienia.

Mówiąc wyraźnie, nie używając mowy dziecięcej poprzez nienaturalne podnoszenie tonu naszego głosu, co często robimy mówiąc do naszych zwierzątek, oraz nie upraszczając zbytnio języka w obecności dziecka możemy zaspokajać jego intensywne zainteresowanie językiem i przygotowywać je do późniejszej mowy.

Nic nie stoi na przeszkodzie, by opowiadać śmieszne i interesujące historie z naszego życia, recytować ulubione wiersze, mówić o tym, co właśnie robimy (na przykład “teraz myje twoje stopy, przecieram każdy palec, żeby był naprawdę czysty”) i radować się z takiego ważnego sposobu porozumiewania się z naszym dzieckiem. Możemy również słuchać muzyki, ciszy i siebie nawzajem.

Dorosły może włączyć się w rozmowę z nawet bardzo małym dzieckiem w następujący sposób; Kiedy dziecko wydaje dźwięki naśladujmy je – w takim samym tonie i w takiej samej długości Dziecko – “maaaa ga”, dorosły – “maaaa ga” i tak dalej. Kiedy zdarzy się to po raz pierwszy często otrzymujemy niezwykłą odpowiedź, jak gdyby dziecko chciało powiedzieć: “W końcu ktoś rozumie i mówi w moim języku”. Po kilku takich rozmowach wiele dzieci celowo zaczyna wydawać dla nas dźwięki, byśmy je powtarzali, aż ostatecznie samo zaczyna naśladować dźwięki dorosłych. Jest to forma bardzo ekscytującej komunikacji dwojga ludzi. Nie jest to mowa dziecięca, ale prawdziwy sposób porozumiewania się.

W pierwszym roku życia dziecka, przebieranie, karmienie, kąpanie, podnoszenie, trzymanie i ubieranie są najważniejszymi i łatwo budzącymi zafascynowanie czynnościami. Kiedy zamierzasz podnieść niemowlę zapytaj je najpierw o pozwolenie lub powiedz, że zamierzasz to zrobić. Jeśli istnieje taka możliwość, zapytaj czy jest gotowe na to, aby je podnieść, ubrać, nakarmić, wykąpać, nawet zanim jeszcze podniesiesz je go góry. Dzieci wiedzą, kiedy zadajemy im poważne pytania i dajemy wybór. Kiedy przebierasz lub kąpiesz niemowlę zamiast rozpraszać je zabawką, spojrzyj w jego oczy, powiedz mu, co w tym momencie robisz, zadawaj pytania, dawaj wybór.

Wartość takiej pełnej miłości i szacunku komunikacji jest niedoocenienia. Dziecko jest chętne, by mówić do ciebie, a pragnienie porozumiewania się jest fundamentem rozwoju mowy i języka.
Ten rozwój mowy i języka zależy również od języka, jaki dziecko słyszy wokół siebie w tych pierwszych dniach, miesiącach i latach. Podsłuchiwanie rozmów, które prowadzą dorośli jest dla dziecka tak samo wartościowe, jak samo mówienie bezpośrednio do niego.

Rodzic lub starsze rodzeństwo, które mówi do niemowlęcia również uczy je języka. To niesamowite jak dogłębnie dziecko potrafi poznać język w ciągu tych pierwszych trzech lat życia dochodząc do pełnego zrozumienia jego całości. Nikt z dorosłych nie jest tego w stanie zrobić w ten sam sposób.

Nigdy nie jest zbyt wcześnie na wspólne przeglądanie książek i rozmowę o nich. Prześliczne tekturowe lub drewniane książeczki mogą stać na brzegu, by dziecko, które nie potrafi jeszcze siadać mogło swobodnie w nie patrzeć. Wprowadzają one szeroki wachlarz interesujących tematów w czasie, kiedy dzieci chcą oglądać, słuchać i rozmawiać o wszystkim.

PŁACZ JAKO KOMUNIKACJA

Odpowiedzi na dziecięcy płacz różnią się w zależności od kultury. Na przykład rozciągają się one od wierzeń, że płacz wzmacnia płuca po całkowite niezrozumienie, że ktoś pozwala dziecku płakać. My polecamy, by poświęcić trochę czasu i energii, aby nauczyć się, co dziecko mówi, kiedy płacze. W tym wypadku nie ma sprawdzonej recepty, ponieważ każde dziecko jest inne.

Podczas wizyty w szpitalu położniczym Uniwersytety Rzymskiego w czasie mojego kursu Asystenta dla Niemowlęctwa (z ang. Assistant to Infancy) podpatrywałam naszą panią profesor, w jaki sposób odpowiada na płacz niemowląt. Najpierw mówiła delikatnie i uspokajała dziecko zapewniając, że ktoś jest przy nim obecny. W wielu przypadkach było to działanie wystarczające, by pocieszyć dziecko i zatrzymać jego płacz. Gdy okazało się to jednak nieskuteczne, pani profesor nawiązywała z dzieckiem kontakt wzrokowy lub kładła delikatnie rękę na jego ciele. Często było to całkowicie skuteczne. Jeśli było inaczej, sprawdzała ona, czy dziecko nie odczuwa jakiegoś dyskomfortu fizycznego: pomarszczone posłanie, mokra pielucha, potrzeba zmiany pozycji. Rozwiązanie tego problemu prawie zawsze kończyło płacz. Bardzo rzadko zdarzało się, że dziecko jest głodne i potrzebuje nakarmienia.

Jest to dla mnie sprawa bardzo ciekawa, zwłaszcza, że pochodzę z kraju z dużym problemem otyłości. Prawdopodobnie, gdybyśmy częściej próbowali pocieszyć nasze niemowlęta w inny sposób niż poprzez nieustanne karmienie i używanie smoczka – co uczy je, że sposobem na szczęście jest wkładanie czegoś do ust – może udałoby się nam wychować dzieci, które bardziej rozumieją własne potrzeby.

Dla troskliwego rodzica płacz najczęściej oznacza głód lub ból. Jednak dziecko może być również przestraszone, mieć koszmary, złe wspomnienia, być mokre, samotne, znudzone, może mu być zimno lub gorąco. Istnieje przecież wiele powodów, by wołać o pomoc.

Troskliwy rodzic, który wiele czasu spędza na obserwowaniu i słuchaniu może nauczyć się rozpoznawać różne rodzaje płaczu, i to już w ciągu pierwszych dni życia dziecka. Każdy pragnie czuć się zrozumianym.

OBSERWOWANIE I PRZETWARZANIE

Co twoje dziecko widzi w domu? W pierwszym roku życia w domu warto mieć delikatne pastelowe kolory i nie za wiele widocznych obiektów. Kiedy wzrok dziecka jest zbytnio pobudzany zwykle zamyka ono oczy i nie patrzy na świat. Lepiej inspirować i zapraszać dziecko do wzrokowego odkrywania poprzez delikatne kolory i zredukowaną liczbę przedmiotów niż przytłaczać je ogromem wrażeń.

Kiedy dziecko w danym czasie pochłonęło całkowicie wszystkie widoki, dźwięki i inne zmysłowe odczucia, jakie chciało pochłonąć, wie ono, ze swojej wrodzonej mądrości, że potrzebny jest teraz czas na sen, by wszystko przetworzyć. Wyobraź sobie, czym jest przejście z ciepłego, miękkiego i stosunkowo ciemnego środowiska, jakim jest łono matki w miejsce zupełnie różne, pełne świateł, dźwięków, dotyku i całkowicie obce (poza własną rodziną). Dlatego bardzo istotne jest poszanowanie mądrości dziecka. Ono najlepiej wie jak długo coś obserwować, kiedy iść spać, aby odpocząć i przetworzyć wszystko, kiedy się obudzić i chłonąć znów świat wokoło.

Już przy narodzeniu dziecko wie jak regulować własny sen dla optymalnego zdrowia fizycznego i psychicznego. Jeśli będziemy szanować tę intuicyjną wiedzę, jesteśmy na najlepszej ścieżce, by zapobiec problemom ze spaniem, które tak często dotykają nowych rodziców i dzieci. Pamiętając nieustannie, że sen jest nieodłącznym elementem życia i nie powinien być przerywany, będziemy starać się, zgodnie z prastarą mądrością, nie budzić śpiącego dziecka chyba, że wystąpi jakaś nagła potrzeba.

Musimy być bardzo uważni, by nie nauczyć dziecka zależności od nas w czasie zasypiania. Problemy z zasypianiem rozwinąć się mogą, kiedy dziecko zanim zaśnie jest każdorazowo trzymane na rękach. Bardzo istotne jest więc, by od pierwszego dnia życia szanować zdolność dziecka do samodzielnego zasypiania, które jest czynnością zupełnie naturalną i nie powinno zależeć od dorosłego.

Japonia. Mama czytająca niemowlęciu. Książki są bardzo ważne dla dzieci w każdym wieku.

Pozycja do spania: Wiadomo, że najbezpieczniejszą pozycją dla niemowlęcia jest spanie na plecach. Jednak bardzo istotną sprawą jest, by od samego początku dziecko spędzało trochę czasu na swoim brzuszku, aby ćwiczyć mięśnie szyi, ramion i nóg.
Pamiętaj, by obserwować wtedy uważnie swojego maluszka i zobaczyć, czego stara się nauczyć.

Od pierwszych dni dziecko jest bardzo ciekawe i odczuwa potrzebę badania świata poprzez swoje zmysły, chce przebywać ze swoją rodziną, a nie być zamknięte przez cały dzień w cichym pokoju. Aby było to możliwe, rodzice mogą wykorzystać specjalne dziecięce maty na podłogę, cienkie materace lub dywaniki, które rozkładają w pomieszczeniu, gdzie spędzają wspólnie czas – w kuchni, sypialni, salonie itd. W ten sposób dziecko może być ze swoimi najbliższymi, obserwować życie codzienne i zasypiać, kiedy potrzebuje snu. Dzięki temu niemowlę potrafi pozostać w zgodzie ze swoim własnym, naturalnym rytmem snu i czuwania. Może ono słuchać rozmów, śmiechów i kojącej ciszy. Będąc na macie może ono również ćwiczyć różne zdolności istotne dla jego rozwoju, jak gimnastykować i rozciągać mięśnie, podnosić główkę do góry, sięgać po różne przedmioty, podciągać się – a to wszystko w zgodzie z naturalnym rytmem snu i aktywności.

W czasie snu i marzeń sennych ma miejsce niezwykle wytężona praca umysłowa. Wszystkie dzienne doświadczenia muszą zostać dołączone, a na ich podstawie musi dojść do przebudowania ogółu funkcji organizmu, tak by działały one teraz na podstawie nowych informacji pochodzących z tych zgromadzonych w ciągu dnia doświadczeń.

Nie powinniśmy patrzeć na nowonarodzone niemowlęta, jak na małe, bezbronne istoty, ale jak na osoby, które może są niewielkie, jednak posiadają ogromne możliwości umysłowe oraz wiele zdolności fizycznych, które nie objawią się, dopóki otoczenie nie będzie wspomagać wyrażania się tego wewnętrznego życia. — Silvana Montanaro, Doktor Medycyny

CHŁONĄCY UMYSŁ

W czasie pierwszych lat życia dzieci dosłownie chłoną świat wokół nich. Nie ma takiej możliwości, by dorosły był zbyt miły, wyrażał zbytni szacunek, lub był zbyt mądry czy przywiązywał za dużo uwagi do dźwięków, które słyszy dziecko lub do otoczenia, które ono obserwuje.

W sytuacji, kiedy dziecko nie przebywa ze swoimi rodzicami, należy zwracać szczególną uwagę na najwyższą jakość oczekiwań wobec innych dorosłych, z którymi dziecko spędza czas. Środowisko, które tworzymy dla naszych dzieci jest tym, które one będą chciały stwarzać dla swoich dzieci, dla wnuków i tak dalej.
—————————————————-

Tekst ten pochodzi z katalogu The Joyful Child przetłumaczonego przez nas na język polski. W wersji polskiej nosi on tytuł Radosne Dziecko. Autorką oryginalnego angielskiego tekstu jest Susan Stephenson. Więcej informacji na temat The Joyful Child oraz Susan Stephenson możecie znaleźć na stronie firmy Michael Olaf.