Oczywiście pierwszym celem jest pokazanie dziecku jak należy myć ręce. Każdy rodzic dziecka w wieku 3 do 6 lat, (a czasem i więcej niż 6 lat) może wymienić, chociaż jedną sytuację, w której dziecko po tak zwanym myciu rąk nadal miało ręce brudne i jeżeli przyjrzymy się kiedyś bliżej akcji mycia rąk to możemy zauważyć, że dziecko wkłada ręce pod strumień wody, zrobi szybki “młynek” nadgarstkami i “gotowe”. Szkoda, że ręce nadal są brudne, tak samo jak ręcznik. Niestety dzieje się tak, ponieważ dziecko obserwując nas dorosłych widzi dokładnie tyle z naszych szybkich ruchów. Musimy tu pamiętać, że dziecko nie rodzi się z wiedza na temat, jak myć ręce, jak je namydlić i spłukać woda. Jest to czynność, którą nabywamy z czasem. Oczywiście można powiedzieć ze i tak w końcu wiemy jak myć ręce będąc w wieku na przykład 30 lat, i w dodatku nikt nam nie musiał tego w taki sposób (jak opisany w artykule) pokazać. Jednakże odsyłanie do łazienki, a czasem jeszcze poganianie dziecka z używaniem epitetów typu brudas, leń, niechluj, niezdara, gamoń itp. z całą pewnością nie wnoszą wiele dobrego w rozwój dziecka.

Mycie rąk, jak powiedziałem na wstępie ma jednak wiele znaczeń – celów do osiągnięcia. Drugim celem jest pokazanie sekwencji, jakie występują podczas mycia rąk. Dzięki nim dziecko ma pokazane “jak na dłoni”, co po czym następuje i w jakiej kolejności.
Stwierdzenie, że dziecko i tak nas obserwuje setki razy to się nauczy samo jest stwierdzeniem jak najbardziej błędnym, dziecko nie nauczy się tylko poprzez podglądanie, jeżeli to byłaby prawda to proponuję obejrzeć jakiekolwiek nagranie wideo z koncertu fortepianowego. Oglądać parę razy dziennie i to ukradkiem przez pół roku, ciekaw jestem czy bylibyśmy w stanie odtworzyć (zagrać) ten utwór osiągając ten sam rezultat jak na wideo. Jeżeli nie lubimy grać na fortepianie to możemy spróbować lekcji tańca … żeby się nauczyć porządnie zatańczyć od początku do końca ktoś nam musi pokazać nie tylko wszystkie kroki, jakie biorą udział podczas tańczenia, ale również sekwencje, które nadają płynność i charakter całemu tańcowi. Potem musimy to sobie ćwiczyć i ćwiczyć dopóki ruchy i sekwencje same nam „wejdą w nogi” a my będziemy mogli się pięknie uśmiechać i oglądać zazdrosne twarze kolegów lub poddać milej konwersacji z partnerem. W przeciwnym razie jedyna konwersacją będzie przepraszanie za deptanie czubków palców u stóp partnera… Uważam, że warto się nad tym zastanowić. Mycie rąk jest z tak zwanego zakresu ćwiczen praktycznego życia. Ma praktyczny cel – czyste ręce dzięki czemu dziecko nie będzie np. czytało książki mając ręce utytłane dżemem lub masłem. Drugi praktyczny cel to fakt że dziecko uczy się jakże pożądanej samodzielności (ta samodzielność nie tylko pożądana jest przez samych dorosłych, ale przede wszystkim przez dziecko), po trzecie, dziecko uczy się jak zadbać o siebie. I to wszystko są cele praktyczne. Na nasze szczęście poza praktycznymi celami są jeszcze te które nie objawiają się w oczywisty sposób, ale mają za to bardzo duży wpływ na rozwój dziecka, i to zarówno w kwestii psychiczno-intelektualnej jak i tej fizycznej. Tutaj należałoby powiedzieć kilka słów z zakresu rozwoju motoryki dziecka i powiązań rozwoju motorycznego z rozwojem inteligencji. A są one powiązane, co dr Montessori twierdziła niemal już 100 lat temu, a co najnowocześniejsze badania nad mózgiem potwierdzają. Kontrolowanie mięsni ciała to złożony proces, który przebiega nie tylko za pomocą mięsni ale również (albo i przede wszystkim) za pomocą mózgu (w przypadku dzieci, u dorosłych wygląda to już zgoła inaczej). Nasze ruchy kierujemy za pomocą mięsni. Mamy ich dużo i rożnego rodzaju w naszym ciele i każdy chyba o tym wie. Tak więc są mięśnie, które odpowiadają za ruchy duże i zamaszyste, ale również są mięśnie które odpowiadają za wykonywanie ruchów bardziej złożonych i precyzyjnych. Te wszystkie ruchu musza być skoordynowane, jeżeli chcemy panować nad naszym ciałem. Dziecko od urodzenia musi się uczyć tych wszystkich kwestii związanych z motoryką – ruchem. Tak więc mycie rąk jest również uczeniem się motoryki, ale tej bardziej zawansowanej dostosowanej do możliwości dziecka. Poprzez odpowiednia prezentacje, czyli pokazanie dokładnych ruchów oraz sekwencji, jakie występują pomagamy dziecku zaobserwować maksymalnie wiele detali, które dziecięcy mózg rejestruje i magazynuje. Każdy ruch, każda sekwencja, wszystko wrzucane jest bezkrytycznie do pamięci. Po to, żeby po pierwsze bezpośrednio stymulować mózg, a także w wyniku stymulacji oddziaływać na wewnętrzna siłę, jaka drzemie w dziecku, a określana jest w Montessori mianem „Sensitive Periods” (jak na razie nie znalazłem wystarczająco dobrego określenia tego terminu w języku polskim, mogę postarać się go wyjaśnić opisowo, jeżeli ktoś będzie tym zainteresowany). Jest to siła, która motywuje i determinuje dziecięca aktywność, popycha nie jako do głębszego poznawania, studiowania problemu czy zagadnienia, czyli uczenia się. W przypadku mycia rąk jest to właśnie poznawanie, studiowanie złożoności ruchu, jaki zachodzi podczas ich mycia i to właśnie ten ruch jest tym pożądanym motywatorem, który sprawi że dziecko samodzielnie i dobrowolnie będzie oddawało się procesowi mycia rak. Do tego dochodzą jeszcze inne siły poznawcze poza motoryka, jak na przykład obserwowanie pieniącego się mydła, które pokrywa ręce i powstawanie bąbelków mydlanych, które pobudzają dziecięca fascynację myciem rąk. W tym momencie, poza procesem uczenia się wykonywania ruchów, a także ich kontrolowania – ktos może zapytać – jaki to ma wpływ na rozwój psychiczny dziecka czy tez jego inteligencję. Maria Montessori daje jasną odpowiedź na to pytanie. Powiązuje ona rozwój inteligencji człowieka z pracą jego ręki. Jako przykład Dr Montessori podaje rozwój naszej cywilizacji, która nacechowana jest obiektami- wytworami- ludzkich rąk – pierwsze malowidła, pierwsze narzędzia, pierwsze budynki – wszystko sprzed tysiącleci – ilustruje rozwój człowieka i jego inteligencji. I to wszystko jest tworem naszych rąk. Dr Montessori powiązała te fakty i stworzyła teorię, że w jakiś sposób praca ręki, czyli uczenie się jej kontrolowania, koordynowania wykonywania zawansowanych ruchów ma bezpośredni związek z rozwojem ludzkiej inteligencji. Efekt tej zależności jest widoczny i bardzo ważny właśnie w wieku dziecięcym. Niestety Dr Montessori nie dysponowała zapleczem technicznym ani technologicznym, jakim dysponuje dzisiejsza nauka. Jednakże wyciągnęła daleko idące konkluzje, np jak to że uczenie się ruchu służy nie tylko lepszej sprawności fizycznej i mobilności człowieka, ale również rozwija jego inteligencję. No ale jak? W procesie uczenia się ruchu, a później jego kontrolowania mózg tworzy komórki nerwowe, które łączy tworząc połączenia nerwowe, a te z kolei organizuje w bardzo zawansowaną sieć neurologiczną. Ta sieć, aby mogła się wybudować, ugruntować i zachować wymaga odpowiedniej stymulacji, która będzie powtarzana wiele, wiele razy. Stąd u dzieci widzimy to zamiłowanie do wykonywania danej czynności po 10000 razy (jak np. wchodzenie i schodzenie ze schodków, albo właśnie częste mycie rak, czy wykonywanie innej motorycznej czynności, która fascynuje dziecko). Ta sieć neurologiczna, która właśnie powstaje podczas opanowywania sztuki, jaką jest ruch zostaje utrwalona i wpisana na stałe tworząc bazę połączeń, które będą wykorzystywane później w procesie uczenia się, uczenia się innych rzeczy, jak np. języka, czy matematyki, czy wielu innych zagadnień. (Tak na marginesie nie przyszło wam kiedyś zauważyć, że niektórzy potrafią “zajarzyć – pojąć” szybciej niż inni). To właśnie ta sieć neurologiczna zapewnia lepsze wchłanianie, a później analizowanie informacji, które dziecko otrzymuje codziennie. Dzięki tej sieci mózg może działać sprawniej i efektywniej. To właśnie dzięki tej sieci inteligencja ma się gdzie zagnieździć, a jak już się zagnieździ to ma odpowiednią strukturę, która zezwoli na lepszy przepływ informacji.

Składając te wszystkie informacje razem, (bo obawiam się, że za bardzo zagłębiłem się w temat przy okazji rozwijając wiele innych). Mycie rąk poza praktycznymi walorami spełnia również inne ważniejsze nie jako role, które determinują i wpływają zarówno na rozwój motoryczny dziecka, ale również na inteligencję i jego zdolności do dalszego uczenia się, poznawania i eksplorowania otaczającego go świata.
PS Pragnę przeprosić za wiele błędów ortograficznych, gramatycznych czy stylistycznych. Upilnowanie wszystkich reguł razem nastręcza mi dużo problemów. Mam nadzieję jednak, że błędy te nie przesłonią walorów merytorycznych mojej wypowiedzi.

Nie, musi nabyć odpowiednich umiejętności manualnych, mieć kogoś, kto zaprezentuje jak daną czynność wykonać i ćwiczyć tę czynność wielokrotnie, a ponad wszystko to mieć silną wolę i chęć, by to robić.

Prezentacja ta za główny cel może więc postawić sobie zainteresowanie dziecka myciem rąk, tak by dziecko robiło to z własnej woli i chętnie, a wręcz się tym cieszyło, a poza tym robiło to dokładnie i ze skupieniem.

Nie ma żadnego znaczenia, którą rękę włożysz pierwszą do wody, ani którą ręką odłożysz mydło do mydelniczki.

To, co ma znaczenie, to żeby dorosły zauważył, że najprostsze czynności, które wykonujemy podświadomie i codziennie składają się tak naprawdę z serii różnych ruchów. Warto przeczytać choć jedną książkę autorstwa Marii Montessori, to może sprawa trochę się rozjaśni. Polecam: ‘Discovery of the child’ albo ‘Absorbent Mind’.

Montessori prawie 100 lat temu, zanim znane były jakiekolwiek metody badań nad mózgiem, a tym bardziej nad funkcjonowanie mózgu dzieci, po długich obserwacjach zauważyła, że dzieci uczą się różnych rzeczy przez chłonięcie tego, co jest wokół nich, również zachowania rodziców i czynności, które oni wykonują. Tak samodzielnie budują swoją tożsamość, zdolności, nastawienie do świata często powtarzając daną czynność wielokrotnie, aż opanują ją do perfekcji.

Taki przykład z wiązaniem sznurówek. My dorośli robimy to odruchowo, szybko, nie zastanawiając się który palec, w którym miejscu i kiedy itd. Dziecko jednak, żeby pojąć, jak się wiąże sznurówki najlepiej, by zobaczyło, jak ktoś powoli i dokładnie to robi, krok po kroku. Wtedy lista kroków wyglądałaby podobnie do tej z mycia rąk. Później próbując kilkanaście lub kilkadziesiąt razy dochodzi ono do perferkcji i nie musi już pamiętać każdego ruchu. Czynność zawiązywania sznurówek stała się jakby czymś naturalnym.

Te rozpisane dokładnie kroki nie są tak naprawdę dla dzieci. W czasie całej prezentacji nie pada ani jedno słowo, oprócz słów zaproszenia. Dziecko obserwuje w ciszy. Te kroki są dla dorosłego, by spojrzał na czynność mycia rąk z perspektywy dziecka, które widzi to jako serię konkretnych czynności następujących po sobie.

W ten sposób mycie rąk dla wielu dzieci na świecie stało się czynnością interesującą i ważną, a nie tylko czymś koniecznym do zrobienia, bo mama kazała, lub czymś, co jest niepotrzebnym przerywnikiem w zabawie.

Może łatwiej to będzie porównać, jeśli pomyślimy ile czasem wagi przykładamy do wieczornej rutyny przed zasypianiem, by dziecko codziennie miało po kolei wykonywane te same czynności, by zrozumiało, że teraz przygotowujemy się do spania. Dlaczego tyle uwagi przywiązujemy wtedy do robienia czegoś krok po kroku? A może spróbować zrobić coś na opak? Ciekawe jak dziecko zareaguje?

Artykuł pokazuje prezentację czynności mycia rąk dziecku, ale myślę, że w ten sposób myjemy ręce bardzo często, gdy są naprawdę brudne, bo na przykład naprawialiśmy samochód.

Ja pamiętam jak mój tata długo mył ręce po pracy, bo były brudne od smarów i innych trudno zmywalnych specyfików.

Czasem w szpitalach można też przeczytać wywieszki informacyjne, jak należy myć ręce przed wejściem na salę chorego, by nie roznosić bakterii i wirusów. Zwykle pokazują one podobne podejście do tej często zaniedbywanej przez nas czynności.