Suzuki i dzieci. Zdjęcie wykonane przez Arthura Montzka

W artykule Karmieni Miłością, podstawy kształcenia talentu przez Shinichi Suzuki pisaliśmy o koncepcji talentu i spojrzeniu na edukację przez Shinichi Suzuki. Metoda Języka Ojczystego zwana też Metodą Suzuki została odkryta, bo Suzuki szukał sposobu, który pozwoli na harmonijne rozwijanie potencjalnych zdolności dziecka, a że każde dziecko potrafi przyswoić sobie nawet najtrudniejszy język świata, to dlaczego nie spróbować tym samym sposobem nauczania gry na skrzypcach, czy nauczania innych czynności. Czym się ta Metoda Języka Ojczystego charakteryzuje?

Suzuki opisując program przedszkolny swojego Instytutu Kształcenia Talentu, w którym wykorzystuje się Metodę Języka Ojczystego kładzie nacisk przede wszystkim na uczynienie dzieci pełnowartościowymi ludźmi. Zdaje sobie przy tym sprawę, że ogromną rolę odgrywa w tym kształceniu charakter nauczycieli, którzy powinni być szlachetni, wrażliwi na sztukę, opanowani. Ogromne znaczenie ma również kształcenie pamięci. Suzuki pisze:

Zdolność zapamiętywania jest jedną z najistotniejszych umiejętności i musi zostać głęboko zaszczepiona (…) Gdy ją ćwiczymy, zapamiętujemy coraz więcej i skracamy czas zapamiętywania. Najlepsi zapamiętują natychmiast, a gdy już raz się czegoś nauczą, nigdy nie zapominają. Umiejętność zapamiętywania może w sobie wyrobić każdy, jeśli tylko będzie ćwiczył pamięć.

W Instytucie Kształcenia Talentu dzieci ćwiczą pamięć ucząc się haiku (trzy nierymowane wersy, liczące kolejno 5, 7, 5 sylab) napisanych przez Issę.

Oto przykład haiku:

Topnieje już śnieg
Topnieje, a turkawka
Śpiewa na drzewie. 

Ćwiczenie ze skrzypcami

Nauka gry na skrzypach rozpoczyna się od kształcenia rodziców. Utworu najpierw uczy się matka, tak by była dobrym nauczycielem w domu. Dziecko w tym czasie tylko słucha utworu, którego będzie się uczyło.
W Karmieni Miłością Suzuki pisze:

Ponieważ nauka odbywa się w domu, jedno z rodziców musi przejść szkolenie, żeby przekazać dziecku prawidłową postawę i ułożenie ręki. Od tego zależy właściwe kształcenie. Dopóki rodzic nie potrafi zagrać choćby jednego utworu, dziecko nie dostaje do rąk skrzypiec. To bardzo ważne, bo trzy- czy czteroletnie dziecko może nie przejawiać ochoty do gry na skrzypcach, choć rodzice tego pragną. Chodzi o to, aby dziecko samo powiedziało: “Ja też chcę grać.” Pierwszy utwór jest codziennie odtwarzany z płyty w domu, a w szkole dziecko się przygląda, jak jego koledzy (i mama) ćwiczą. To tworzy właściwą atmosferę, Matka gra na małych skrzypcach odpowiednich dla dziecka, w domu i w szkole. Jest dla mnie najzupełniej oczywiste, że za jakiś czas dziecko poprosi matkę o skrzypce, mówiąc: “Ja też chcę grać!” Melodię już zna. Widzi, że jego koledzy się dobrze bawią i też chce w tym uczestniczyć. Wzbudziliśmy w nim to pragnienie. Gdy już do tego dojdzie zmienia się porządek. Najpierw rodzice pytają:
- Czy chcesz też grać?
- Tak – pada odpowiedź
- I będziesz pilnie ćwiczyć?
- Tak.
- Dobrze; spytamy nauczyciela, czy możesz się przyłączyć do grupy.
Zawsze przebiega to w ten sposób. Pierwsza lekcja samodzielnej gry wzbudza wielkie emocje!

Metoda Suzuki najbardziej kojarzona jest z nauką gry na skrzypcach. Ale nie jest to jedyny instrument, który dzieci moga poznawać. Do wyboru są również fortepian (pianino), gitara, wiolonczela, harfa. Metoda Suzuki wykorzystywana jest również do nauczania śpiewu.

Zajęcia indywidualne i grupowe

Zajęcia składają się z lekcji indywidualnych i grupowych. Suzuki bardzo podkreśla rolę zajęć grupowych. Dzieci lubią granie z zaawansowanymi, co świetnie stymuluje ich do rozwoju.

By dziecko się dobrze bawiło

Bardzo ważna jest postawa rodziców w domu. Jeśli traktują ćwiczenie, jako przymus to dziecko szybko się zniechęci. Suzuki opisuje w książce przypadek dziewczynki, której rodzice kupili skrzypce zamiast lalki. Dziewczynka bawiła się nimi, jakby była to lalka, a matka od czasu do czasu pokazywała jak można coś zagrać, a dla dziewczynki była to czysta zabawa. Dziewczynka w wieku 3 lat ćwiczyła grę na skrzypcach przez 3 godziny dziennie, bawiąc się przy tym wyśmienicie.
Suzuki pisze:

Podejście do nauki jak do zabawy, z radością i chętnie, to właściwy kierunek kształcenia.

ma jednak całkowitą pewność, że:

Ci, którzy za mało ćwiczą, nie osiągają biegłości. Rezultaty wymagają systematycznego wysiłku. Nie ma drogi na skróty.

Tym bardziej podejście rodziców gra w tym kształceniu zasadniczą rolę, bo dziecko dobrze się bawiąc będzie ćwiczyć więcej, stając do skrzypiec pod przymusem ćwiczyć będzie coraz mniej albo wcale. 

Kiedy dzieci opanują Twinkle, twinkle little star, urządzam im popis po czym mówię:
- Teraz się zabawimy. Będziecie odpowiadały na moje pytania, nie przerywając gry. Odpowiadajcie głośno, ale nie wolno wam przestać grać. – I zadaję pytanie: – Ile masz nóg?
Uważają, że to bardzo śmieszne, i odpowiadają najgłośniej, jak potrafią:
- Dwie.
Jeśli to zrobią i jednocześnie zagrają bezbłędnie, to znaczy, że wszczepiona im umiejętność weszła w nawyk. Jeśli któremuś dziecku to jeszcze nie wychodzi, będzie ono tak zajęte graniem, że nie odpowie; albo też odpowie, ale przestanie grać. Zadaję wiele podobnych pytań, a dzieci odpowiadają, nie przerywając gry, i uśmiechają się słodko. Grając na skrzypcach, wspólnie się bawimy. Każdy maluch może do tego dojść. Potrafimy wykonywać różne czynności, jednocześnie rozmawiając, ponieważ mamy naturalną umiejętność porozumiewania się w języku japońskim – to rodzaj odruchu. Tak samo w Instytucie Kształcenia Talentu traktujemy grę na skrzypcach.

Może ktoś z Was ma już własne doświadczenia z Metodą Języka Ojczystego w nauce gry na instrumencie? W Polsce w wielu miastach można znaleźć nauczycieli Metody Suzuki. Dla nas ten temat wydaje się warty podjęcia i spróbowania, kiedy przyjdzie na to czas. Narazie, jako że sami lubimy muzykę poważną, staramy się słuchać codziennie Mozarta, Beethovena, Bacha, Handla, Chopina, Vivaldiego. To bardzo uspokaja całą naszą trójkę, no i wygląda na to, że jest dobrym wstępem do przyszłej gry na instrumencie.

O szczegóły związane z Metodą Języka Ojczystego (Metodą Suzuki) warto pytać w Centrum Rozwoju Uzdolnień Metodą Suzuki.

Shinichi Suzuki i dzieci

Zdaniem Shinichi Suzuki, każde dziecko rodzi się uzdolnione. Jeżeli więc nie nadąża w jakiejś dziedzinie, świadczy to o niedostatkach jego naturalnego otoczenia lub niewłaściwym kształceniu.

Metoda Języka Ojczystego

Shinichi Suzuki, japończyk, światowej sławy skrzypek i nauczyciel, żył w latach 1898 – 1998, jest twórcą metody nauczania gry na instrumencie zwanej Metodą Języka Ojczystego, która umożliwiła mu nauczanie gry na skrzypcach bardzo małe dzieci (od lat trzech). Stworzył znany na całym świecie Instytut Kształcenia Talentu.

Suzuki w swojej książce Karmieni Miłością pisze:

… wszystkie dzieci japońskie mówią po japońsku! Myśl ta spadła na mnie jak grom z jasnego nieba. Skoro wszystkie mówią po japońsku bez trudu i płynnie, musi w tym tkwić jakiś sekret. Dzieci na całym świecie uczą się języka ojczystego z doskonałym rezultatem. Dlaczego nie zastosować tej samej metody w kształceniu innych umiejętności? Czułem, że dokonałem kapitalnego odkrycia. Jeśli dziecko nie radzi sobie z arytmetyką, jego inteligencję ocenia się poniżej przeciętnej. A przecież każde potrafi bardzo dobrze posługiwać się trudnym językiem japońskim czy innym językiem ojczystym. Moim zdaniem dziecko, które nie radzi sobie z arytmetyką, nie jest mniej inteligentne; to system szkolenia jest zły. Po prostu jego zdolności czy umiejętności nie zostały we właściwy sposób rozbudzone. Wydało mi się zdumiewające, że nikt przedtem na to nie wpadł, choć oczywistość tego faktu potwierdza cała historia ludzkości: tajemnica tkwi w ćwiczeniu!

Suzuki podkreślał, że uczenie gry na skrzypcach bardzo małe dzieci nie ma na celu produkcji światowej sławy skrzypków, ale podstawowym celem jego pracy było rozwijanie potencjalnych zdolności dziecka w sposób harmonijny, tak by uczynić z niego szlachetnego, wrażliwego człowieka. Suzuki w swej książce wyraża przekonanie, że tylko szlachetny i wrażliwy człowiek może zostać artystą, że w pięknej muzyce nie chodzi tylko o technikę, w nią trzeba włożyć swoją duszę, piękną duszę.

Samodyscyplina; Nie odkładaj niczego na później

Okładka książki autorstwa Shinichi Suzuki: Karmieni Miłością Podstawy kształcenia talentu

Suzuki był świadomy, że aby rozwinąć talent potrzeba ogromnego wkładu własnej pracy i nieustannego ćwiczenia. Pytany, czy można czasem dać sobie wytchnienie od ćwiczenia odpowiadał żartobliwie: tak, we wszystkie dni, w które nie jesz. Elastyczność i zdolność chłonięcia przez dziecko przed 6 rokiem życia jest tutaj niebywałym atutem, by już w tak młodym wieku nabrać pozytywnych nawyków, szczególnie, że ćwiczenie w tym wieku można połączyć ze świetną zabawą, a przyswojenie trudnych umiejętności przychodzi dziecku w ten sam sposób jak przyswojenie języka ojczystego.

Istota kształcenia talentu

W rozdziale Istota kształcenia talentu Suzuki pisze:

Skąd wszystkie dzieci biorą cudowną umiejętność przyswojenia sobie bez trudu języka ojczystego? W tym leży sekret kształcenia ludzkich zdolności. Szkoły instruują i ćwiczą najlepiej jak potrafią, ale bez specjalnych efektów. A zatem ich metoda kształcenia nie jest prawidłowa. Moje trzydziestoletnie doświadczenie wyraźnie na to wskazuje. W szkole kładzie się nacisk na informacje i wskazówki postępowania, nikt nie zajmuje się rozwojem osobowości dziecka. Nie badano, jak nabywa ono uzdolnienia. Słowo “Edukacja” (z łac. educo) implikuje dwa pojęcia: wychowanie i nauczanie. W edukacji szkolnej nacisk położony jest na nauczanie rozumiane jako instrukcje postępowania, natomiast zapomina się o wychowaniu.

i dalej kontynuuje:

Nawet w szkołach podstawowych dzieci bywają przede wszystkim informowane o faktach, a następnie się sprawdza, ile udało im się zapamiętać. Testy są podstawą do stawiania wyroków: “To dziecko jest wybitnie uzdolnione, to dziecko potrzebuje wsparcia, to dziecko urodziło się mało zdolne.” Testy zdecydowanie nie wystarczają do oceny. Mogą tylko wykazać, ile dziecko zrozumiało albo czy w ogóle cokolwiek zrozumiało. Na ich podstawie potrafimy określić, których pytań dziecko nie rozumie i z którymi zadaniami sobie nie radzi. Lecz wobec powyższego wyniki testów powinny raczej służyć do oceny efektywności nauczyciela, a nie zdolności ucznia. We współczesnych szkołach jednak uczniów ocenia się na podstawie testów.
Nie po to jednak wysyła się dziecko do szkoły podstawowej, aby wydano mu świadectwo lepszego lub gorszego uporania się ze sprawdzianami. Niestety, najczęściej szkoły stawiają sobie za cel wyłącznie ocenę dzieci – najważniejszy jest stopień. Uważam to za poroniony pomysł.

a na koniec rozdziału dodaje:

Przez dziewięc lat, jeśli nie więcej, obowiązkowej szkoły należy wpoić każdemu dziecko chociaż jedną umiejętność. Nie musi to być konkretny przedmiot nauczania. Gdyby na przykład wpojono dziecku, że należy być uprzejmym na co dzień – jakież doskonałe byłoby społeczeństwo! Ale dzisiejsza edukacja ogranicza się tylko do przekazania maksymy: “Bądź miły!” Świat jest pełen intelektualistów, którzy dobrze wiedzą, że “należy być miłym dla ludzi”, ale nie dostrzegają nikogo oprócz siebie. Dzisiejsze społeczeństwa są rezultatem takiego kształcenia.

i wyraża swoje pragnienie:

Chcę (mam nadzieję, że potrafię) zrewolucjonizować edukację: zamiast przekazywać instrukcje pragnę edukować w prawdziwym znaczeniu tego słowa, czyli wydobywać i rozwijać możliwości, dążąc do pełnego rozwoju osobowości dziecka. Dlatego wszystkie siły poświęcam propagowaniu kształcenia talentu. To, kim dziecko zostanie w przyszłości, zależy od tego jak je będziemy kształcili. Modlę się gorąco, żeby wszystkie dzieci na świecie zostały wspaniałymi, szczęśliwymi ludźmi o nieprzeciętnych uzdolnieniach! Skierowałem całą energię na ten cel, bo jestem przekonany, że wszystkie dzieci w chwili urodzenia mają jednakowy potencjał.

Nas bardzo ten człowiek i jego praca zafascynowały. To tylko krótki artykuł, ale wszystkim, których on zaintrygował polecamy dalsze poszukiwania na temat Shinichi Suzuki i jego Metody Języka Ojczystego. W kolejnym artykule postaramy się przedstawić po trochu, jak wygląda nauka gry na skrzypcach w metodzie rozwiniętej przez Suzuki.

—-

Książkę ‘Karmieni Miłością, Podstawy kształcenia talentu‘ zamówić można w sklepie Centrum Rozwoju Zdolności Metodą Suzuki.